Raad van State: nieuwe arbeidsmarktwet ontoereikend

Arbeidsmarkt Het kabinet wil af van de grote verschillen tussen vast en flexibel personeel. Maar het jongste wetsvoorstel daartoe is niet voldoende, vindt de regeringsadviseur.

Minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) krijgt op zijn arbeidsmarktplannen stevige kritiek van de Raad van State. Foto Remko de Waal/ANP

De nieuwe arbeidsmarktwet gaat de grote verschillen tussen goed beschermde werknemers met een vast dienstverband en veel minder beschermde flexwerkers niet oplossen. Dat schrijft de voornaamste regeringsadviseur, de Raad van State, bij het voorstel voor de Wet arbeidsmarkt in balans. Het kabinet heeft dit woensdag naar de Tweede Kamer gestuurd.

De wet van minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) kan hooguit „de ergste knelpunten verminderen”, schrijft de raad in het begeleidend advies. De plannen zijn „ontoereikend om een balans op de arbeidsmarkt tot stand te brengen”. Daarvoor is een „bredere en fundamentelere” aanpak nodig.

Koolmees ziet de maatregelen als een eerste stap, zei hij woensdag tijdens een persconferentie. „Hiermee zijn we er nog niet.” De minister kondigde nog regels aan over zzp’ers en loondoorbetaling voor zieke werknemers. „Dat hele pakket samen moet de verschillen echt kleiner maken.”

Ook stelt Koolmees een commissie in die moet onderzoeken of meer fundamentele aanpassingen nodig zijn van de arbeidsmarkt. Deze commissie, onder leiding van Hans Borstlap, voormalig lid van de Raad van State, moet uiterlijk november volgend jaar advies uitbrengen.

Ontslagvergoeding

De bedoeling van de wet, aangekondigd in het regeerakkoord, is dat werkgevers sneller een vast contract uitdelen. Daarom wordt het vaste contract voor werkgevers iets goedkoper gemaakt ten opzichte van tijdelijke contracten. En het wordt makkelijker om personeel te ontslaan.

Werknemers met een tijdelijk contract krijgen juist meer bescherming, bijvoorbeeld doordat ook zij direct aanspraak maken op een ontslagvergoeding. Ook mensen met een payroll- of oproepcontract krijgen betere arbeidsvoorwaarden. Werknemers met een nulurencontract moeten bijvoorbeeld vier dagen tevoren weten wanneer ze worden ingeroosterd en payrollers krijgen recht op dezelfde arbeidsvoorwaarden als vaste werknemers.

De Raad van State is kritisch over het nut van deze aanpassing van payroll- en oproepcontracten. En zelfs als deze nieuwe regels effect hebben, zijn er genoeg manieren waarop werkgevers die kunnen ontwijken, schrijft de raad. Bijvoorbeeld door hun personeel als zelfstandige zonder personeel (zzp’er) te laten werken.

Drie jaarcontracten

Koolmees wil het ook weer mogelijk maken dat werkgevers drie jaarcontracten achter elkaar aanbieden, in plaats van twee. Pas dan hoeven ze een vast contract te geven. Daarmee draait hij een wetswijziging van zijn voorganger Lodewijk Asscher (PvdA) uit 2015 terug. De Raad van State mist de onderbouwing van Koolmees om nu alweer de regels te veranderen en verwacht niet dat mensen door deze regels sneller een vast contract krijgen.

De Raad van State is positief over het makkelijker maken van ontslag en over de plannen om ook flexwerkers recht te geven op een ontslagvergoeding. Koolmees maakt zo de verschillen in bescherming kleiner tussen flexwerkers en mensen met een vast contract. Dat kan de tweedeling op de arbeidsmarkt verminderen, denkt de Raad van State, maar ook na deze ingrepen blijven de verschillen fors.

Ruim 60 procent van de werkenden heeft een vast contract, ruim 22 procent een flexibel contract en bijna 17 procent werkt als zelfstandige. Steeds minder mensen krijgen een vast contract; in 2003 had nog ruim 73 procent van de werkenden een vast dienstverband. Het laatste halfjaar neemt het aantal vaste contracten weer iets toe, maar volgens deskundigen is dat slechts een tijdelijk effect omdat er nu veel personeelskrapte is.

Lees ook de column van Marike Stellinga: De hoofdpijn van Wouter Koolmees

Vakbonden en werkgevers hebben zich al eerder negatief uitgelaten over de kabinetsplannen. „Er worden eerder pleisters geplakt dan dat er structurele oplossingen komen”, zei FNV-voorzitter Han Busker al direct na de presentatie van het regeerakkoord. Werkgevers zijn ook kritisch. Ze zijn blij met de nieuw ontslagregels, maar de hogere bescherming van flexwerkers ligt hun „zwaar op de maag”.

    • Marike Stellinga
    • Christiaan Pelgrim