Kembra Pfahler: ‘Ik zoek de confrontatie met de onderbuik van Amerika’

Popfestival Le Guess Who? Met drie naakte zangeressen met roodgeverfde lichaam is The Girls of Karen Black is de horror/punk-versie van een meisjesgroep. Oprichtster Kembra Pfahler heeft een feministische missie. Vrijdag staat ze op Le Guess Who?, dat ook met Neneh Cherry en anderen aandacht besteedt aan feminisme in de popmuziek.

Performancekunstenares Kembra Pfahler zit thuis in de Lower East Side in New York, omringd door drie zwarte katten, in een kamer die van onder tot boven wijnrood is geschilderd. De kleur rood van de muur is dezelfde als waar ze haar lichaam mee beschildert voor optredens. Via Skype vertelt ze over haar uitdagende concerten waarbij ze naakt is, afgezien van de verf en een zwarte pruik.

Vrijdagavond zal Kembra Pfahler voor het eerst optreden in Nederland. De oermoeder van het New Yorkse provocerende feminisme werd uitgenodigd door muziekfestival Le Guess Who, in Utrecht, dat bekendstaat om zijn avant-gardistische programmering. In reactie op het ontstaan van de #MeToo-beweging, biedt het dit jaar ruimte aan een lichting activistische feministen, onder wie curator Moor Mother, singer-songwriter Emel Mathlouthi en het performance-duo FAKA.

Binnen het programma heeft Kembra Pfahler een speciale status. Want de 57-jarige schopt al meer dan dertig jaar tegen de reactionaire moraal – zoals met haar zelfbedachte methode van ‘availabilism’, waarbij ze, wegens gebrek aan financiële middelen, gebruikmaakt van wat voorhanden is. Dat leidde tot performances waar ze op haar hoofd staand een crucifix inbracht in haar vagina, of een ei.

Sinds de jaren tachtig treedt Kembra Pfahler bovendien op met haar band The Voluptuous Horror of Karen Black (inmiddels omgedoopt tot The Girls of Karen Black), waarmee ze in Utrecht te zien zal zijn. De groep speelt gedisciplineerde punk, waarin een onderkoelde heftigheid wordt samengebald, zoals in hun nummer ‘I Am The New York Aristocracy’. Dankzij de presentatie – drie naakte zangeressen met roodgeverfde lichamen en hoge laklaarzen – lijkt de band een horror-versie van een girlgroup.

Toch is de combinatie van een feministische boodschap en ontblote lichamen verwarrend: zal het bloot niet afleiden van de bedoeling?

Pfahler lacht tevreden. „Het leven wordt pas interessant als het verwarrend mag zijn. We hebben mazzel dat we op deze manier kunnen werken, en bloot mogen zijn, in dit land. In veel andere landen zullen vrouwen het niet in hun hoofd halen om naakt op een podium te gaan staan; ze zouden vermoord worden. Ik vier de vrijheid om zoiets te kunnen doen.

Lees ook het interview met Neneh Cherry die zaterdag 9 nov optreedt op Le Guess Who?: ‘Rebellie is mijn tweede natuur’

„En bovendien: ik ben niet bloot, ik draag bodypaint. Dat is meer werk dan je aankleden. Het duurt vier uur om de verf aan te brengen.”

Volgens Pfahler beschouwt het publiek haar niet als ‘naakt’. „Zelfs de politiemannen die bij een van onze concerten binnenkwamen om me te arresteren, waren onder de indruk. Hun mond viel open toen ze ons daar zagen. Ze lieten me verder met rust.”

Pfahler trad tot nog toe nauwelijks op buiten Amerika. Dat heeft een ideologische achtergrond, zegt ze. „Ik wist dat je in Europa goed terecht kunt met een extreme act. Dat hield mij juist tegen. Ik wilde de confrontatie aangaan met wat ik noem ‘de onderbuik van Amerika’: staten waarvan je weet dat ze er niet gewend zijn aan provocerende feministen uit de Lower East Side. Dat leek me leerzaam, voor beide kanten.”

In New York maakt Kembra Pfahler deel uit van een groep kunstenaars die multi-disciplinair werkt, met onder anderen Laurie Anderson en Yoko Ono. In 2014 richtte Pfahler, met een aantal geestverwanten, de beweging ‘Future Feminism’ op. Met zangeres Anohni, de twee zussen Casady (van de band CocoRosie) en danseres Johanna Constantine bekijkt ze het onderwerp vrouwenonderdrukking in een bredere context. Wat slecht is voor vrouwen, is ook slecht voor de planeet, menen ze. De groep overlegde enkele weken in afzondering over manieren om de toekomst ‘vrouwelijker’ te maken, onder het motto „We hebben geen toekomst, tenzij vrouwelijk”.

In de brainstormsessie formuleerden ze samen een aantal basisprincipes, zegt Pfahler. „Voor de hand liggende dingen als wederzijdse bemoediging en ‘met elkaar samenwerken’.” Samenwerking bleek echter minder vanzelfsprekend dan gedacht. „Onder andere door eigenschappen als afgunst en jaloezie. Ik heb besloten dat ik dat soort negatieve gevoelens voortaan direct aankaart. Dan zeg ik: ‘Hé wat gebeurt hier, waarom hebben we ruzie? Is hier soms iemand jaloers?’ Het maakt mijn leven er niet makkelijker op, kan ik je zeggen. Ik heb heel wat ruzies en confrontaties, tijdens mijn ontmoetingen.”

Toen de groepering in 2014 een eerste show deed als Future Feminists, was er weinig belangstelling voor het onderwerp, zegt ze. „We zongen en dansten en droegen T-shirts met daarop ‘The future is Female’. Iedereen vond ons vreselijk. Jullie zijn separatistisch, zeiden ze. Maar inmiddels zijn we wat populairder en wordt onze slogan door anderen gebruikt. ‘O, vrouwen zijn in de mode, laten we een T-shirt maken’”, ze maakt een geïrriteerd gebaar. „Meelopers zijn het. Je hebt het hier over een boodschap van gelijkwaardigheid en assertiviteit, daar strijd ik al dertig jaar voor.”

Binnen Future Feminism zijn inmiddels enkele leden afgevallen. „Bianca en Sierra, van CocoRosie, zie ik niet meer. Ze zijn uit het team vertrokken. Ze waren te gevoelig om in een groep te werken, zeiden ze. Maar dat is precies waarom we in een groep zitten, juist omdat we dat zo moeilijk vinden. Dus je ziet: zelfs de leden van Future Feminism kunnen de principes van Future Feminism maar moeilijk naleven.”

    • Hester Carvalho