Europese Hof: Nederlands stikstofbeleid voldoet niet

Stikstof Vergunningen voor veehouderij en wegenbouw in Nederland staan onder druk na een uitspraak van het Europese Hof van Justitie.

Foto Koen Suyk/ANP

Het beleid van Nederland voor de uitstoot van stikstof moet drastisch veranderen. Dat is de vermoedelijke consequentie van een uitspraak van het Europese Hof van Justitie woensdag. Volgens het Hof is het beleid op een aantal punten niet in overeenstemming met de Europese Habitatrichtlijn, die leefgebieden in de natuur moet beschermen.

Stikstof is een belangrijke voedingsstof voor planten, maar te veel kan schadelijk zijn voor de natuur. Nederland hanteert sinds 2015 het Programma Aanpak Stikstof (PAS). In dat programma worden maatregelen genomen die Europees beschermde natuurgebieden sterker maken.

Lees ook Ammoniak heeft grote gevolgen voor Nederlandse bossen

Ook wordt de uitstoot van stikstof beperkt door onder andere minder emissies van ammoniak uit veestallen en een betere bemesting. Dat moet leiden tot een jaarlijkse vermindering van deze emissies met tien miljoen kilo extra in 2030. De reductie moet anderzijds nieuwe ontwikkelingen mogelijk maken, zoals het uitbreiden van veebedrijven, industrie en de aanleg van woonwijken of wegen.

De Raad van State had vorig jaar mei vragen over het stikstofbeleid gesteld aan het Europese Hof. In afwachting van de antwoorden had de Raad van State de behandeling van negen zaken opgeschort. In totaal liggen er bij de Raad van State ongeveer tweehonderd zaken te wachten op behandeling.

Het gaat veelal om bezwaren van natuurorganisaties tegen vergunningen voor veehouderijen, maar ook tegen de aanleg van wegen en andere projecten. De Raad van State gaat de uitspraken eerst bestuderen en wil de stilgelegde procedures vanaf komend voorjaar voortzetten.

Strenge voorwaarden voor vee

Volgens de Europese rechter had Nederland bij de start van het stikstofbeleid moeten nagaan of het positief effect van de maatregelen vaststaat. Nederland mag bovendien alleen onder strenge voorwaarden een algemene uitzondering maken en het weiden van vee en het bemesten van land zonder natuurvergunning toestaan; eerst zal duidelijk moeten zijn dat deze activiteiten geen significante gevolgen hebben voor een nabijgelegen natuurgebied.

Ook in individuele gevallen is een natuurvergunning voor het weiden van vee en bemesten nodig, stelt het Hof, tenzij dit nog steeds op dezelfde manier gebeurt als vóór de aanwijzing van een gebied tot Europees Natura-2000 gebied.

Volgens natuurbeschermers komt de uitspraak erop neer dat „duizenden natuurvergunningen die sinds 2015 zijn verleend voor de bouw of uitbreiding van kolencentrales, veebedrijven, wegenbouw, biomassacentrales en mestvergisters niet verleend hadden mogen worden”, aldus een reactie van twee organisaties, de coöperatie Mobilisation for the Environment en Vereniging Leefmilieu.

Minister Carola Schouten (Landbouw, ChristenUnie) laat weten: „De Programmatische Aanpak Stikstof regelt de balans tussen stikstofuitstoot in de natuur en de economische belangen van dit land. Het is positief dat het Europese Hof een systematiek als de Programmatische Aanpak Stikstof accepteert. Maar duidelijk is wel dat er zware eisen blijven gesteld worden aan de wetenschappelijke onderbouwing van de PAS. Het is aan de Raad van State om te beoordelen of die onderbouwing voldoende is.”

Minister ‘moet aan de slag’

Advocaat Franca Damen, gespecialiseerd in milieurecht, verwacht dat de minister „aan de slag moet” met de uitspraak van het Europese Hof. „Aan het Programma Aanpak Stikstof ligt een passende beoordeling ten grondslag waarin maatregelen zijn meegenomen waarvan het positief effect niet vaststaat. Dat oordeelde de Raad van State vorig jaar al in de uitspraak van 17 mei 2017. Door het onzekere positieve effect van de maatregelen had het programma niet op deze manier vastgesteld mogen worden.”

Het Programma Aanpak Stikstof moet lopen van 2015 tot uiteindelijk 2033, in drie perioden van zes jaar. Vorige maand schreef minister Schouten in een brief aan de Tweede Kamer dat de eerste jaren „leerzame en woelige jaren” zijn geweest.

Uit een evaluatie blijkt dat er inmiddels een begin is gemaakt met herstelmaatregelen voor de bedreigde natuurgebieden, maar dat de beoogde reductie van ammoniak, die in de natuur als stikstofneerslag in de natuurgebieden terechtkomt, nog lang niet is bereikt. Sterker nog: de emissies zijn zelfs verder gestegen, door de groei van de melkveestapel en het gebruik van kunstmest.

    • Arjen Schreuder