Opgevoed: De oudste is jaloers op haar broertje

Opgevoed Elke week legt Annemiek Leclaire een lezersvraag voor aan deskundigen. Deze week: een dochter die haar broertje niets gunt.

Illustratie Martien ter Veen

Vader: „Mijn dochter van bijna 9 gunt haar broertje van 6 niks. Dat is al zo sinds zijn geboorte. Als mijn vrouw hem de borst gaf, ging mijn dochter uit woede dingen stukmaken. Als hij jarig is, heeft zij de hele dag de pest in.

„We doen dingen met haar alleen. Mijn vrouw gaat met haar de stad in en een van ons gaat iedere zaterdag mee naar paardrijden.

„Als ze voelt dat ze niet genoeg krijgt, ontsteekt ze in woede. Het is een meisje dat zich makkelijk tekortgedaan voelt. Als mijn zoontje een koekje in de koektrommel vindt, breekt hij het doormidden en geeft haar de helft, zij eet het alleen op. En als er twee liggen ook. Met een feest als Sinterklaas is het altijd oppassen dat hij niet net iets meer krijgt, want dan zijn de rapen gaar. Ze zegt: „Jullie vinden hem liever dan mij”, maar dat is echt niet zo.

„Op school herkennen ze dit gedrag van haar niet. Ze luistert goed, is lief, haalt goede resultaten.”

Naam is bij de redactie bekend. Deze rubriek is anoniem, omdat moeilijkheden in de opvoeding gevoelig liggen. Wilt u een dilemma in de opvoeding voorleggen? Stuur uw vraag of reacties naar opgevoed@nrc.nl

Erkenning van gekwetsheid

Marga Akkerman: „Het begint met praten. De overgang van enig kind naar oudste kind zijn, is groot. Het gedrag van uw dochter klinkt als een roep om erkenning van de gekwetstheid die zij de eerste weken na de komst van haar broertje heeft opgedaan. Het is belangrijk om die erkenning alsnog te geven. ‘Wat moet het moeilijk voor je geweest zijn toen je broertje was geboren en je merkte dat hij alle aandacht kreeg. Heb je toen het idee gekregen dat je voor papa en mama niet meer meetelde? Misschien denk je dat nog steeds? Misschien heb je wel eens gedacht: ik wou dat ie nooit geboren was? Dat begrijpen wij goed. We hebben te makkelijk gedacht dat jij ook blij zou zijn met een broertje. Kun je geloven dat wij net zo veel van je houden als toen je de enige was? Want dat is echt zo.’

„Geef uw dochter de keuze voor een activiteit die ze samen met jullie zou kunnen doen: ‘Wat zou jij het liefst met papa en mama doen, zodat we het weer een beetje goed kunnen maken?’ Zo’n activiteit kan een overgangsritueel zijn naar een nieuwe fase als oudste kind.”

Oefenen in beheersen

Liesbeth Groenhuijsen: „Na de begripvolle erkenning volgt het opvoeden. Begrip voor de gevoelens van uw kind hoeft grenzen stellen aan haar onaanvaardbaar gedrag niet in de weg te staan. Het behoort ook tot de opvoeding om kinderen te leren omgaan met lastige gevoelens. Uw dochter verpest nu voor zichzelf en anderen leuke momenten, dat moet ophouden.

„Oefen met uw dochter dat ze haar mond leert houden als ze jaloers wordt. Prijs haar uitbundig als dat lukt, en gebruik kleine sancties als ze niet ophoudt. Bijvoorbeeld: als ze een onaardige opmerking maakt, moet ze ook iets aardigs zeggen. Oefen met uw dochter in eten en spullen delen. Lukt het haar als ze iets pakt om haar broertje ook iets te geven? Ziet ze dan hoe blij jullie allemaal zijn? Bespreek met haar dat de blijdschap van een ander niet ten koste van die van haar hoeft te gaan. Want dat is andersom toch ook niet zo? Als zij zelf blij is, hoeft dat iemand anders toch niet verdrietig te maken?

„Beheersing en empathie zijn vaardigheden die je kinderen wilt meegeven. Begin met oefenen op makkelijke momenten. Niet op verjaardagen en feestdagen.”

    • Annemiek Leclaire