De almaar verder Verdeelde Staten van Amerika

Electorale trends Welke breuklijnen leggen de midterms bloot? Bij de Republikeinen zijn er zorgen over de steun onder vrouwen in de voorsteden, terwijl de Democraten de meeste blanke mannen nog steeds niet kunnen bekoren.

Het stemmen voor de midterms. Foto Jason Connolly/AFP

De verkiezingen in de VS mogen een gemengd beeld hebben opgeleverd; het is wel een beeld dat de gespletenheid van het Amerikaanse electoraat goed uitdrukt. De Democraten veroverden na acht jaar een meerderheid in het Huis en een handvol gouverneursposten door een eclectische coalitie van kiezers te mobiliseren: vrouwen, minderheden en progressieve, hogeropgeleiden uit de grote stad en suburbs. Tegelijkertijd wisten de Republikeinen hun meerderheid in de Senaat uit te breiden dankzij vooral de steun van mannen, blanken, (wedergeboren) christenen, vaak van het platteland.

Welke breuklijnen leggen deze ‘midterms’ bloot?

Stad, suburb of platteland

De uitslagenkaart van de VS ziet er van een afstandje weliswaar uit als een uitgestrekte rode (Republikeinse) zee. Maar midden in die zee liggen blauwe (Democratische) eilanden. Dit zijn de grote steden en hun voorsteden waar, net als aan de dichtbevolkte Oost- en Westkust, overwegend Democratisch is gestemd.

Hun tanende populariteit in suburbia baart Republikeinse strategen zorgen. Bij de verkiezingen voor de Senaat, waar dunbevolkte plattelandsstaten een relatief zwaar stemgewicht hebben, raakt deze ontwikkeling de partij nog niet zo hard. Maar in het Huis deed haar afkalvende populariteit in de metropole gebieden de partij al wel pijn. Veel van de Huis-zetels die de Democraten afsnoepten van Republikeinen lagen in deze gebieden.

Toen het verlies van het Huis zich dinsdagavond duidelijk begon af te tekenen, stelde de prominente Republikeinse senator Lindsey Graham dat zijn partij het probleem „met vrouwen in de voorsteden onder ogen moet zien, want het is er echt”. Graham stelde op Fox News: „Je moet leren van elke verkiezing. Ik denk dat de president de discussie over een betere toon al begonnen is.”

Sekse

Lees ook: Tijdperk Trump is nog lang niet over

De zorgen van Graham over het verlies van vrouwelijke voorstedelingen zijn terecht. Volgens voorlopige resultaten van een nationale exit-poll van ABC News stemden dinsdag meer vrouwen dan mannen (53 om 47 procent). En die vrouwelijke kiezers stemden in Huis-races relatief vaak Democratisch (60 procent, tegen 39 procent Republikeins). Zes op de tien vrouwelijke kiezers zei president Trumps beleid af te keuren. Onder mannen was dat 49 procent.

Vrouwen storen zich onder meer aan de seksistische uitlatingen van de president zelf. Ze waren het ook vaker oneens met de benoeming van Brett Kavanaugh in het Supreme Court – die na aantijgingen van aanranding dit najaar fervent werd verdedigd door Trump en zijn partij.

Vrouwen stemmen vaker op vrouwelijke kandidaten dan mannen en deze verkiezingen leveren mede daardoor een recordaantal vrouwelijke congresleden op. Het nieuwe Huis van Afgevaardigden zal bijna honderd vrouwen tellen, van wie ongeveer een derde nieuw aantreedt. Op een totaal van 435 leden is daarmee nog lang geen sprake van een evenwicht der seksen, maar het oude record van 84 vrouwen is wel ruimschoots verbroken. Er waren namens de grote partijen in totaal 237 vrouwen verkiesbaar.

Voorlopige uitslag Huis van Afgevaardigden

In sommige staten werden gelijktijdig met de Congresverkiezingen ook referenda georganiseerd over thema’s die vrouwen naar de stembus moesten lokken. Zoals in Nevada waar werd ingestemd met afschaffing van de zogenoemde ‘tampontaks’. Op maandverband en tampons geldt nu nog een verkoopbelasting op medische producten die bijvoorbeeld niet voor pleisters of protheses geldt. Pleitbezorgers van zogeheten ‘menstruatiegelijkheid’ wilden hier van af.

Leeftijd

Hoe jonger de kiezer, hoe minder geneigd hij of zij is om naar de stembus te gaan. Zeker bij Congresverkiezingen in een jaar dat er geen race om het presidentschap is, zoals nu. Dit is in het nadeel van de Democraten, die het beter doen onder jongeren. Ook dinsdag kwamen oudere kiezers relatief sterker op. Maar de jonge kiezer bleek dit jaar wel iets gemotiveerder om te gaan stemmen dan bij de vorige midterms, van 2014. Van alle kiezers was 13 procent tussen de 18 en de 29 jaar. Vier jaar terug was dat nog 11 procent.

Ras en etniciteit

Na een campagne met veel openlijk racisme en anti-immigratieretoriek kwamen deze midterms relatief veel niet-blanke kiezers stemmen, aldus de ABC-poll. Zij vormden 29 procent van het electoraat, het hoogste percentage bij midterms sinds 1982. Deze groep stemde overwegend Democratisch (77 procent, tegen 22 procent Republikeins). Onder hispanics is deze verdeling 69 om 29 procent, onder zwarte Amerikanen 90 om 9.

Over ras zijn de achterbannen van de twee partijen sterk verdeeld, leert de enquête. Zo is 71 procent van de Democratische kiezers het eens met de stelling dat blanken meer privileges genieten dan niet-blanken. Onder Republikeinse kiezers is dat 10 procent.

In de races voor Huis, Senaat en gouverneursposten was deze polarisatie terug te zien. Onder de nieuwe congresleden zijn enkele opvallende niet-blanke politici. Veel aandacht kreeg de ‘democratisch-socialiste’ Alexandria Ocasio-Cortez, dochter van een Puerto-Ricaanse moeder uit New York, en met 29 jaar het jongste vrouwelijke congreslid ooit. Een andere primeur is er voor de eerste twee vrouwelijke Huis-leden van inheemse komaf . Daarnaast komen voor het eerst twee moslima’s in het Huis, beiden Democraten uit het Midwesten, de een met Somalische en de ander met Palestijnse wortels.

Tegelijkertijd verloren in twee emblematische gouverneursraces kandidaten van kleur. In Florida won Ron DeSantis, partijgenoot en fanatiek aanhanger van Trump, na een campagne waarin hij racistische taal bezigde tegen zijn zwarte rivaal Andrew Gillum. En in Georgia legde de zwarte politica Stacey Abrams het nipt af tegen de blanke Brian Kemp – al heeft zij haar nederlaag nog niet erkend.

In Texas slaagde de Democraat Beto O’Rourke er niet in de prominente Republikeinse senator Ted Cruz te onttronen. De rijzende ster van zijn partij wist met een progressieve campagne jongeren en minderheden te enthousiasmeren en veel donaties te werven. O’Rourke hoopte op een stunt in het Republikeinse bolwerk Texas, een groeistaat met een bevolking die snel diverser wordt. Die doorbraak kwam er niet: Cruz won met 2,5 procentpunt verschil, geen ruime voorsprong voor een Republikein in Texas.

Voorlopige uitslag Senaatsverkiezingen

Cultuurtwisten en religie

De felste twisten die de Amerikaanse politiek in hun greep houden, draaien vaak om moreel-religieuze kwesties. Het belangrijkste strijdpunt daarbij is misschien wel abortus. De Republikeinen hebben een zeer loyale aanhang onder witte, evangelische gelovigen. Zij vormden deze verkiezingen, net als in 2014, circa 27 procent van het electoraat en driekwart van deze kiezers stemde op de partij van Trump.

In Alabama en West Virginia werden middels referenda bovendien voorstellen aangenomen die het recht op en overheidsfinanciering van abortus inperken. In het progressieve Oregon haalde een voorstel hiertoe het juist niet.

Een ander strijdpunt: de rechten van homo’s, lesbiennes en transgenders. Ook de leden van deze zogeheten LHBT-gemeenschap lijken sterker te zijn opgekomen dan voorgaande jaren. In de ABC-peiling merkt 6 procent van de ondervraagden zich aan als LHBT’er. In 2014 was dit nog 4 procent.

In Massachussetts hielden kiezers dinsdag bij een referendum een twee jaar oude wet overeind die transgenders moet beschermen tegen discriminatie op openbare plekken waaronder sportscholen en restaurants. Tegenstanders wilden af van de wet, omdat deze vrouwen in openbare toiletten zou blootstellen aan ongewenst bezoek van mannen die bezig zijn vrouw te worden.

En in Colorado werd Jared Polis als eerste openlijk gay-man gekozen tot gouverneur. In 2008 was hij al de eerste openlijke homoman in het Huis. Twee kandidaten uit de LHTB-gemeenschap die een gooi deden naar een gouverneurspost, in Texas en Vermont, verloren.

Een ander ethisch onderwerp vormt de omgang met drugs, al wordt hier in de VS de laatste jaren steeds minder dogmatisch over gedacht. Zo koos Michigan er dinsdag tijdens een referendum voor om, als tiende staat van het land, marihuana voor recreatief gebruik toe te gaan staan. Missouri en Utah legaliseerden blowen voor medicinale doeleinden.

In North Dakota werd juist tegen legalisatie van wiet gestemd. Een voorstel om soepeler om te gaan met verslaafde gedetineerden in Ohio, dat wordt geplaagd door heroïne- en opiatenverslavingen, redde het niet.

Gouverneurs

Sociaal-economisch

Terwijl op moreel-ethisch vlak fel wordt gestreden, tekende zich op enkele sociaal-economisch thema’s juist consensus af. In Arkansas en Missouri werden voorstellen goedgekeurd om het minimumloon de komende jaren stapsgewijs te verhogen naar respectievelijk 11 en 12 dollar per uur. Het gaat om salarisverhogingen van enkele tientallen procenten en ze passen in een bredere trend: meer staten, zowel Democratische als Republikeinse, verhogen de komende jaren hun minimumlonen.

Ook opvallend was dat in drie overwegend Republikeinse staten Idaho, Nebraska en Utah bij referenda werd gestemd voor uitbreiding van Medicaid. Dit sociale vangnet voor zorgkosten zal hierdoor voor meer arme Amerikanen beschikbaar komen. Gezondheidszorg was onder kiezers het belangrijkste thema, zo bleek uit peilingen, vóór onderwerpen als economie, wapenbezit en immigratie.

Opkomst


Terug naar boven

    • Merijn de Waal