Opinie

Zaken doen met schone handen is geen keus maar dure plicht

damen

‘Wees niet naïef” stond er op de opiniepagina na het eerste deel van de onderzoeksreeks naar Damen Shipyards in NRC. De werf uit Gorinchem zou „aan de schandpaal” zijn genageld. In alle sectoren en „overal ter wereld” komt immers smeergeld voor. Als een Nederlands bedrijf daar „als enige niet aan meedoet” dan kan zo’n bedrijf wel sluiten. Of „dat dan de bedoeling is” luidde de retorische vraag. Als iedereen het doet, dan wij ook, was het argument. De continuïteit van Damen gaat voor.

Zo kun je er ook tegenaan kijken. Maar je handen schoonwassen in andermans vuil is nooit een sterk argument. Het is ook precies het omgekeerde van integriteit. Dat is het juiste doen, ook als er niemand kijkt. Moraal is geen kwestie van conjunctuur of geografie.

Waarmee niet gezegd is dat het voor een internationaal opererend bedrijf ook makkelijk zou zijn om binnen westerse juridische en ethische grenzen te blijven opereren. Veel bedrijven worstelen met de vraag hoe ze omzet kunnen boeken zonder mee te doen aan lokale, vaak diep gewortelde corruptie. De koopman en dominee zijn daarover al eeuwen met elkaar in debat. Daarbij zorgt globalisering tegelijk voor ontworteling, met bijbehorende impuls voor opportunisme en amoreel handelen.

Damen trachtte het probleem op te lossen door het uit zicht te plaatsen. Lokale makelaars in contacten streken hoge vergoedingen op om beslissende politieke circuits tijdig ten gunste van de Hollandse werf te beïnvloeden. Dat die tussenpersonen dat deden door ambtenaren, militairen en ministers om te kopen, belastte daarmee het geweten in Gorinchem niet al te zeer.

De scheepswerf, in de woorden van premier Rutte een ‘oer-Nederlandse wereldspeler’ met een goede naam, blijkt in dubieuze landen als Somalië, Libië, Sierra Leone, Ghana, Togo maar ook in Brazilië en Chili veel schepen te hebben geleverd waarvoor ongebruikelijk hoge betalingen werden gedaan. Met als gevolg dat de Libische kustwacht nu met bewapende patrouilleboten van Damen op bootvluchtelingen jaagt. Daarbij lijken ook verplichte exportvergunningen te zijn omzeild, door te verzwijgen dat de steunpunten voor vlaggenmasten makkelijk ook voor geschut konden dienen. Her en der in de wereld doken aanwijzingen op voor smeergeld en corruptie door of namens Damen. Het bedrijf probeert de schade te beperken door tussenpersonen te ontslaan en zich juridisch in te graven. Essentiële delen van de administratie zijn bij de advocaat gestald. En aldus beschermd door diens geheimhoudingsplicht. Er loopt al anderhalf jaar een strafrechtelijk onderzoek. Het bedrijf ziet alleen feiten „uit het verleden”, „deels feitelijk onjuist, onvolledig of misleidend” maar zou niet gedetailleerd kunnen reageren.

Over smeergeld kunnen we echter kort zijn. Het vormt de kern van oneerlijke handelspraktijken en is terecht verboden. Smeergeld corrumpeert, ook intern, het bederft de markt door concurrentie te vervalsen, het neemt vertrouwen in het bedrijf en zijn producten weg. In het verwijt ‘naïef te zijn’ klinkt door dat moraal meer iets voor ‘thuis’ is. Alleen, uitgerekend thuis kun je met zulk gedrag niet aankomen. Buitenlandse bedrijven die hier met smeergeld op orders komen jagen zijn strafbaar en dus niet welkom. Damen doet er goed aan snel opening van zaken te geven aan Justitie, de bezem door de bedrijfsvoering te halen waar (en indien) nodig en zich eventuele sancties te laten welgevallen. Zoals het een ‘wereldspeler’ betaamt.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.