Opinie

    • Arjen Fortuin

The Bastard: hoe pijn van vader op zoon wordt doorgegeven

Zap De wonderschone documentaire The Bastard was op tv. Maker Floris-Jan van Luyn vertelt daarin het verhaal van een Friese fietsenmaker, zijn Ethiopische halfbroer en hun weerspannige vader.

Daniel Hoek vertelt over zijn leven in The Bastard (EO)

November. Een gewone maandagavond op tv. De midterms worden voorbeschouwd in DWDD, Nieuwsuur en RTL Late Night. Een roodgejurkte vrouw in First dates keurt haar gezelschap geen blik waardig wegens bijna geen haar, die tanden, die neus! – mij lijkt het een fijne man. Uitvaartbedrijf DELA is door Radar betrapt op het vervalsen van de vingerafdrukken van overledenen in sieraden die men nabestaanden te koop aanbiedt (lees deze laatste zin gerust nog even na, het is allemaal waar).

Mooi, aardig en best belangrijk, maar aan het eind van de avond denk ik alleen nog aan de Friese fietsenmaker Michiel Hoek, zijn Ethiopische halfbroer Daniel en hun weerspannige vader Joop. Zij zijn de helden van The Bastard (EO), een wonderschone documentaire van Floris-Jan van Luyn die voor een deel leunt op een stuk dat Dick Wittenberg in 2007 schreef voor magazine M van NRC Handelsblad.

Het verhaal verwacht je eerder in een roman. Joop Hoek werkte in de jaren zestig in een suikerfabriek in Ethiopië, verwekte daar een zoon bij een Ethiopische vrouw. „Het was geen liefde”, zegt hij nu. Hij vertrok toen het kind twee was en liet niets meer van zich horen. „Dat was niet zo netjes.” Daniel – groter en witter dan de kinderen in zijn buurt - belandt in verkeerde kringen. In 1996 doodt hij een man. Hij wordt veroordeeld tot de doodstraf.

Michiel Hoek wordt op een dag gebeld door het Rode Kruis en hoort dat hij een halfbroer heeft in een Ethiopische cel. Hij gaat erheen. „Kleed je mooi aan, want je hebt witte mensen op bezoek”, zeggen de bewakers tegen Daniel, die een shirtje van het Nederlands Elftal heeft aangetrokken. „Hij tilde me op van de grond”, vertelt Michiel over de ontmoeting - het regent mooie details in The Bastard. De Nederlandse broer betaalt vijfduizend dollar voor een hoger beroep: Daniel wordt gered van de strop en komt later zelfs vrij.

Dat is al een mooi verhaal, dat ook met kolonialisme en cultuurverschillen te maken heeft. Maar Van Luyn legt meer lagen bloot. Want wat blijkt? Vader Joop, de zoonverlater, heeft het niet van een vreemde. Als kind zat hij in een Jappenkamp terwijl zijn vader in Thailand was tewerkgesteld. Na de oorlog wilde vader niet mee terug naar Europa. Toen Joop twintig was ging hij naar Thailand, maar zijn vader keek hem daar niet in de ogen. Joop breekt als hij erover vertelt.

Ruzie

The Bastard gaat over hoe pijn van vader op zoon wordt doorgegeven. En over een andere zoon, Michiel, die probeert de fouten van zijn vader recht te zetten. Hij haalt Daniel naar Oudemirdum. „Geen hekken”, verbaast deze zich over het straatbeeld. (Wel veel heggen, maar dat terzijde.)

Lees ook de recensie: Een Ethiopische zoon eist erkenning in Friesland

De ontmoeting met de vader is ongemakkelijk: „Mij interesseerde het geen fluit”, zegt Joop later. „Mijn eigen vader was net zo. Volkomen gevoelloos.”

Na een paar maanden krijgen de broers ruzie: Michiel voelt zich onder druk gezet, Daniel voelt zich niet serieus genomen. Hij keert terug naar Ethiopië, waar hij nu in de gevangenis spreekt over de autobiografie vol levenslessen die hij heeft geschreven. Een straatfilosoof met een twinkeling in zijn ogen. De titel van zijn boek: DNA.

Aan het eind van The Bastard vraagt Joop via de camera dan toch nog excuses aan Daniel, deels in een Ethiopische taal die hij kennelijk nog ergens met zich meevoert.

Eigenlijk is The Bastard een doodgewoon verhaal over wat mensen elkaar zoal aandoen en wat ze daarna proberen om de schade een beetje te herstellen. En hoe dat nooit helemaal lukt. Maar, god, wat is het mooi.

    • Arjen Fortuin