Het is weer heibel in de bus naar Ter Apel

Asielzoekers ‘Veiligelanders’ zorgen voor onrust in bus 73 naar het azc in Ter Apel. Chauffeurs dreigen met een boycot. Door de lange asielprocedures bij de IND blijven de probleemgevallen ook langer hangen.

De bushalte voor het azc in ‘asielhoofdstad’ Ter Apel. Foto Eric Brinkhorst

Het gedoe begint bij de halte. Zodra bus 73 stopt voor het asielzoekerscentrum en de azc-bewoners zijn uitgestapt, gaan hun gebruikte dagkaarten van hand tot hand naar de instappers, die er direct gebruik van maken. De beveiliger van dienst fungeert als reisleider. „No, this is for Stadskanaal. Not Emmen.”

Zolang het bij kaartjes uitwisselen blijft, zeggen de chauffeurs van bus 73 – van Emmen naar Stadskanaal, via het azc, even buiten Ter Apel – valt het allemaal nog mee. Maar de laatste tijd loopt het uit de hand. Reizigers uit het azc bedreigen de chauffeurs, beschadigen de bussen en ontregelen de diensten. De schuldigen: ‘veiligelanders’, asielzoekers uit veilige gebieden die zonder uitzicht op asiel in Nederland rondhangen.

‘Asielhoofdstad’ Ter Apel is wel wat gewend. Op de thuisbasis van opvangorganisatie COA verblijven permanent rond de tweeduizend asielzoekers, het is een komen en gaan van nieuwkomers en vertrekkers. Toen het twee jaar geleden onrustig was, verschenen de beveiligers op de bussen, op kosten van Qbuzz en de provincies Groningen en Drenthe.

Nu dat niet genoeg blijkt af te schrikken, dreigen de chauffeurs met een boycot. Binnen een maand willen ze maatregelen zien. Blijven die uit, dan slaan ze de halte voor het azc over, kondigde Jaap Franke van de ondernemingsraad van Qbuzz aan. „Erg vervelend” voor de rest, aldus Franke, „maar daar waar de veiligheid in het geding is moeten wij een lijn trekken.”

Schelden, spugen, slaan op de ramen

Overlast? Als passagier merk je er doorgaans weinig van, zegt Geert van Heeringen (17) uit Ter Apel, vaste klant op de bus. Het kost vooral tijd, de stop bij het azc. Gezinnen die het systeem niet kennen, te weinig geld op zak hebben, oneindig lang doen over het kopen van een kaartje. Hun medereizigers missen in Emmen hun trein, ze komen te laat aan op school of werk: „Dan worden mensen chagrijnig.” Soms heb je pech en sta je plots in een overvolle bus en hebben de azc-gangers overal hun koffers uitgestald. „Die nemen genoeg mee hoor!”

Waar de veiligheid in het geding is moeten wij een lijn trekken

Jaap Franke ondernemingsraad Qbuzz

Dat valt nog mee, weet chauffeur Johan – zijn achternaam laat hij om privacyredenen uit de krant. Op zijn eigen bus bleef het geëtter vooralsnog beperkt: passagiers die proberen naar binnen te glippen zonder te betalen, halve kaartjes kopen of hun afgestempelde biljetten onderhands aan de volgende passagier doorgeven. Collega’s hadden het zwaarder. Die werden uitgescholden toen ze om vervoersbewijzen vroegen. De ergste lastpakken spugen, slaan op de ramen, vallen vrouwelijke passagiers lastig in de avonduren.

Vergis je niet: het is een prachtvak, zegt Johan, gesoigneerd baardje, terwijl hij zijn bus door het Drents-Groningse veenlandschap stuurt. Helemaal als je zoals hij ook vrachtwagens hebt gereden. Op de bus zijn de werktijden gunstiger, ben je altijd onder de mensen, je lading lost zichzelf. „Met naar buiten kijken kun je geen geld verdienen, zeiden ze vroeger tegen me. En kijk nou! Is ’t me toch gelukt.”

Ook in 2016 zorgden veiligelanders voor overlast in het dorp: ‘Kabaal aan het Kanaal’ in asielhoofdstad Ter Apel

Er is weinig tegen te beginnen

Dat die menselijke lading niet altijd wil meewerken, dat weet Johan ook wel. „Waar mensen voor een dienst moeten betalen, krijg je gedoe. Maar als het een terugkerend ritueel wordt, moet er iets gebeuren.” Voor de chauffeurs is er weinig tegen te beginnen. Laatst nog hield een collega van Johan stil tussen de weilanden om twee azc-gangers die een kaartje voor de halve route kochten, uit te zetten – precies waarvoor ze hadden betaald. Hielp niets, wéér een scheldpartij.

Vandaar het plan voor een boycot. „De rapen zijn nu gaar”, bromt een collega van Johan, die met zijn naam niet in de krant wil. Een handvol rotzooischoppers die het verpesten voor de rest, luidt ook zijn analyse. „Van de echte asielzoekers hebben we geen last.”

Preciezer gaat het om „40 of 50 overlastgevers”, zegt Michel van der Mark van Qbuzz. „Het is een groep die binnenkomt om uitgezet te worden – en dat weten ze zelf ook.”

Niets te verliezen

Veiligelanders: in Ter Apel zijn ze een bekend fenomeen en drukken ze onder inwoners op het draagvlak voor de grootschalige asielopvang in hun dorp. Het azc, waar ieder jaar duizenden asielzoekers in Nederland aankomen en vanwaar velen weer vertrekken, bracht banen en inkomsten, maar ook overlast. Dorpsbewoners en winkeliers klagen over geweld, inbraken en diefstal. Regelmatig verschijnen veiligelanders voor allerhande criminaliteit in de rechtbank in Assen.

In 2017 schreef NRC over veiligelanders voor de rechtbank in Assen: Eerst vraagt de Georgiër asiel, dan steelt hij bier

„We hebben een punt van verzadiging bereikt”, zegt burgemeester Leendert Klaassen (CDA) van Westerwolde, waartoe Ter Apel behoort. „Dit is niet nieuw, het is al 3 à 4 jaar gaande.” Maar nu de asielprocedures bij de IND fors langer duren, blijven de probleemgevallen ook langer in het dorp en op het azc hangen. Het zorgt voor „een heel evident probleem”, aldus Klaassen.

De achtergrond van de daders wisselt. Eerst waren het Algerijnen en Marokkanen, sinds een jaar verschijnen ook Georgiërs en Albanezen in de politiestatistieken. Het patroon is ongewijzigd gebleven. De veiligelander, die in Nederland verblijft in afwachting van een vrijwel kansloze asielprocedure, breekt wetten en regels, wordt veroordeeld en stapt na het uitzitten van een straf weer dezelfde criminele draaideur in. Zolang de procedure loopt, is terugsturen geen optie. En zolang ze hier zijn, hebben ze niets te verliezen.

Criminaliteit

Burgemeester Klaassen beklaagde zich in juli samen met de burgemeesters van Oisterwijk en Weert over criminaliteit door veiligelanders, evenals de Kampense burgemeester Bort Koelewijn in oktober. De Rotterdamse burgemeester Aboutaleb (PvdA) besloot afgelopen week, in overleg met asielopvangorgaan COA, veiligelanders tijdelijk te weren uit de opvang in Beverwaard, nadat het aantal incidenten sinds de zomer hard steeg.

Drie burgemeesters pleitten dit jaar voor een strengere aanpak. ‘Het is niet goed voor het imago van het azc’

„Dat triggert de discussie wel”, zegt burgemeester Klaassen. „Kunnen wij dat ook niet? Maar wij zijn hét aanmeldcentrum. Iederéén komt hierlangs. Bovendien: als je ze in Rotterdam weigert, komen ze per definitie ergens anders uit.”

Een simpele rekensom

Dat het vaak misgaat op lijn 73 is ook veel azc-bewoners niet ontgaan. „Zie je?” vraagt Fall (26), gehuld in Barcelona-trainingspak, en hij wijst naar een foto op zijn smartphonescherm. „Dit was net. Die gast wilde geen kaartje kopen. De beveiliger moest hem eruit duwen.”

Op een bepaald moment heeft men er hier ontzettend genoeg van.

Leender Klaassen burgemeester Westerwolde

Het begint allemaal met een simpele rekensom, heeft Fall dan al uitgelegd, wachtend aan de halte op weg naar een vriend in Hoogeveen. Hij komt uit Mauritanië. „Veertig euro in de week geven ze ons” – hij wijst naar het azc – „en daar moet je het mee doen.” Boodschappen, sigaretten, een keertje uit in Emmen. Dan tikt zo’n reis, vijf euro voor een enkeltje, flink aan. Even op en neer en je bent een kwart van je weekgeld kwijt. Geen wonder dat sommigen proberen gratis mee te reizen. „‘Bel de politie maar’, zeggen ze dan, ‘ik heb schijt’.” Of hij weet wie het zijn? Noord-Afrikanen, antwoordt Fall, lui die tussen wal en schip vallen, het bekende verhaal. „Die durven alles. De rest durft niets.”

Den Haag is nu aan zet, concluderen Qbuzz en de gemeente. „Versnel de procedures, sluit overlastgevers op als ze in de fout gaan”, aldus burgemeester Klaassen. Het draagvlak staat op het spel, zegt hij. „Op een bepaald moment heeft men er hier ontzettend genoeg van.”

    • Rik Rutten