NRC Checkt: ‘De productie van één kilo synthetische drugs levert 18 tot 24 liter drugsafval op’

Dat zei Leon van Zoggel van Strukton Milieutechniek op 11 oktober in de Volkskrant.

Ontmanteling van een drugslab op de Holzstraat in Kerkrade. Foto Marcel van Hoorn/ANP

De aanleiding

De Volkskrant citeert Leon van Zoggel van het bedrijf Strukton Milieutechniek in de tweede week van oktober na een aantal vondsten van drugsafval in woonwijken Eindhoven, Elst en Nijmegen. Volgens Van Zoggel levert de productie van 1 kilo synthetische drugs 18 kilo tot 24 liter afval op. Dat is de stelling die we checken.

Waar is het op gebaseerd?

Strukton Milieutechniek is een van de bedrijven die in de Brabantse regio drugsafval opruimen, zo legt Leon van Zoggel desgevraagd uit. Het is een groeimarkt gezien de cijfers over het aantal drugsdumpingen. Die zijn tussen 2014 en 2017 voor heel Nederland met bijna 30 procent gestegen naar 206. Opvallend: in diezelfde periode steeg het aantal ontmantelde productielokaties van synthetische drugs nog harder, van 55 in 2014 tot 82 in 2017 – een stijging van bijna 50 procent. De hoeveelheid afval die bij de productie van synthetische drugs vrijkomt is volgens Van Zoggel gebaseerd op berekeningen van het Nederlands Forensisch Instituut, het NFI. Hij voegt daar nog aan toe dat de harde aanpak van de handel in grondstoffen die nodig zijn voor de productie van synthetische drugs leidt tot meer drugsafval.

En klopt het?

Nederland is van oudsher een producent van synthetische drugs. Het begon allemaal met amfetamine (speed) eind jaren zestig en mdma (de werkzame stof van xtc) midden jaren tachtig. Dankzij de goede chemische kennis in Nederland staat made in Holland als het gaat om drugs voor betrouwbaar, zuiver en veilig.

In de jaren negentig groeide de productie van met name mdma heel snel en dat leidde tot internationale kritiek op Nederland. Een taskforce die de productie van synthetische drugs moest aanpakken richtte zich op de grondstoffen die nodig zijn voor de productie van deze drugs, die worden precursoren genoemd.

Die aanpak was zo effectief dat de productie van mdma rond 2008 sterk terugviel. Dat had alles te maken met de aanpak van de handel in PMK en verscherpte regels in China voor de export van deze stof.

De Nederlandse drugsbaronnen lieten het daar niet bij zitten en gingen op zoek naar nieuwe grondstoffen om mdma te maken: pre-precursoren die veelal zijn afgeleid van PMK-glycidezuur, een stof die speciaal voor de productie van mdma wordt gebruikt.

Door het gebruik van pre-precursoren herstelde de productie van mdma. Maar de omzetting van pre-precursor in de verboden stof PMK betekent dat er een of meerdere extra chemische tussenstappen nodig zijn en dat levert extra afval op.

Bij de productie van amfetamine speelt iets soortgelijks. Het hiervoor doorgaans gebruikte BMK is verboden, maar als alternatief kan de BMK gemaakt worden van de stof apaan. „Daarvoor moet apaan 24 uur gekookt worden in zwavelzuur”, aldus Van Zoggel. „Los van het gevaar dat dat met zich meebrengt, levert die tussenstap voor de productie van BMK circa 7 kilo extra afval op.”

Onderzoeker Jorrit van den Berg van het NFI bevestigt dat door het gebruik van pre-precursoren de illegale productie van synthetische drugs steeds meer afval oplevert. „Wij hebben berekeningen gemaakt over de hoeveelheid afval die ontstaat bij de productie van synthetische drugs”, aldus Van den Berg. „Dat de productie van 1 kilo drugs leidt tot 18 liter afval klopt wel ongeveer. De precieze hoeveelheid hangt af van het soort drug en het productieproces.” Volgens Van den Berg is de berekening van het NFI gebaseerd op hoeveelheden chemicaliën en de recepten die worden gevonden in ontmantelde laboratoria.

Conclusie

De stelling van Leon van Zoggel klopt, net als de toevoeging dat de hoeveelheid afval is toegenomen door de aanpak van stoffen die nodig zijn voor drugsproductie. We beoordelen de stelling als waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt
    • Jan Meeus