Armoedebestrijding op de vierkante centimeter

Tien potjes van Rutte III Via een ingewikkelde verdeelsleutel krijgt elke gemeente een ander bedrag om armoede onder gezinnen tegen te gaan.

Foto tcareob72

De grootste gemeente van het land, Amsterdam, krijgt ruim 1,8 miljoen euro. De kleinste, Schiermonnikoog, 1.206 euro. En de rijkste, Rozendaal, 570 euro.

Als er van één investeringsplan van het kabinet-Rutte III tot op de euro duidelijk is waar het geld naartoe gaat is het de 30 miljoen euro die dit jaar beschikbaar is gekomen voor het ‘bestrijden van schulden en armoede bij gezinnen met kinderen’, maatregel I.92 uit het regeerakkoord. Bij elkaar trekt het kabinet in de periode 2018-2020 eenmalig 80 miljoen uit „voor het voorkomen van schulden en de bestrijding van armoede, in het bijzonder onder (gezinnen met) kinderen”, schreef staatssecretaris Tamara van Ark (Sociale Zaken, VVD) een jaar geleden.

Het geld komt van haar begroting en wordt door het ministerie van Binnenlandse Zaken via het Gemeentefonds over het land verspreid. In de zogeheten Meicirculaire van dat fonds werd de genoemde minutieuze verdeling gepubliceerd, waardoor de 380 gemeenten wisten waar ze aan toe waren. Dat verloopt via een ingewikkelde verdeelsleutel op basis van het inkomensniveau van de inwoners.

„Ik ken de formule niet uit m’n hoofd, maar weet dat wij recht hebben op zo’n 2 procent”, zegt wethouder Linda Voortman van Utrecht (Werk en inkomen, GroenLinks). „Dus wij houden rekening met 1,6 miljoen.” Dat klopt niet helemaal, want het is iets lager: 1,4 miljoen euro.

Het ministerie van Sociale Zaken houdt van die 80 miljoen een deel in om gemeenten landelijk te kunnen ondersteunen bij lokaal schulden- en armoedebeleid. Wethouder Voortman telt ook nog twee ton mee die al door het vorige kabinet was toegezegd – de zogenoemde Klijnsmamiddelen – met hetzelfde doel: armoede onder kinderen tegengaan.

Maar goed, Utrecht krijgt dus 1,4 miljoen euro, waarvan dit jaar 536.000 euro. Wat gaat daarmee gebeuren of wat is daar al mee gebeurd? Volgens de laatste statistieken is de armoede in de stad van 350.000 inwoners de laatste jaren gegroeid. Zo moeten ongeveer 25.000 huishoudens zien rond te komen met een inkomen rondom het sociaal minimum, groeit 15 procent van de kinderen op in armoede en komen arme gezinnen met kinderen ouder dan twaalf jaar gemiddeld 250 euro per maand te kort in hun huishoudboekje.

In Utrecht bestaan al jaren veel projecten om het probleem bij gezinnen te verlichten. Het lopende budget daarvoor bedraagt zo’n 30 miljoen euro. Via een aantal loketten, bijvoorbeeld het Jeugdfonds Sport en de U-Pas, draagt de gemeente bij aan de financiering van laptops, huiswerkbegeleiding en de contributie voor sportclubs. Volgens een woordvoerder van de gemeente is een deel van het nieuwe geld besteed aan schuldhulpverlening. „We hebben zo’n vijf extra schuldhulpverleners aangenomen, waarmee we zo’n driehonderd Utrechters extra kunnen helpen.” 

Politieke kalenders

Er is een politieke reden dat nog niet het gehele bedrag voor 2018 is ingezet, legt wethouder Voortman uit – en daar kampen veel meer gemeenten mee. Het kabinetsgeld is pas in mei van dit jaar beschikbaar gesteld. Dat was kort na de gemeenteraadsverkiezingen, dus veel nieuwe colleges waren nog in onderhandeling; dat van Utrecht werd begin juni geïnstalleerd. Het nieuwe college presenteerde in augustus zijn eerste eigen begroting, waarin die nieuwe rijksbijdrage voor armoedebeleid pas is verwerkt. Deze begroting wordt komende donderdag in de gemeenteraad besproken. Pas na die politieke instemming kan het geld formeel worden uitgegeven. Het goede nieuws, zegt Voortman: „Geld dat niet besteed wordt, kunnen we meenemen naar het volgende kalenderjaar.” Dus lopende projecten komen niet in gevaar.

VVD-wethouder Johan van Everdingen van Utrechts buurgemeente Lopik (14.000 inwoners) kampt eveneens met het gegeven dat de politieke kalenders dit jaar niet helemaal aansluiten. Zijn gemeente heeft dit jaar uitzicht op 11.400 euro van het rijk voor armoedebeleid onder kinderen – naar schatting groeien er in Lopik vierhonderd kinderen in armoede op.

Volgens Van Everdingen zou het bestaande minimabeleid ook zonder dat extra geld zijn doorgezet. Het lopende budget daarvoor bedraagt zo’n 80.000 euro. Het bestaat uit een ‘Kindpakket’, waarmee ook schoolvoorzieningen en sportcontributies worden betaald, een bijdrage voor de zorgverzekeringspremie en op maat gesneden schuldhulpprogramma’s. „Maar dat geld van het rijk helpt mij op twee manieren. Het creëert in de raad gemakkelijker draagvlak en ik kan onze programma’s er beter mee financieren. Anders had ik elders iets moeten besparen.”

Tien potjes van Rutte III

Politie | 154 miljoen:

Van de 154 miljoen voor dit jaar is nog maar 100 miljoen door Financiën vrijgegeven. Nog altijd is niet duidelijk hoe dat nu is besteed.

Krijgsmacht | 775 miljoen

Dit journalistieke project is niet erg geschikt om de begroting van Defensie te volgen. Volgens een woordvoerder van het departement is het niet mogelijk om, straks bij het jaarverslag over 2018, precies aan te geven welk extra geld aan welk doel zal worden besteed. „We rapporteren over het gehele bedrag”, en niet over de aparte extra middelen.

Basisonderwijs | 280 miljoen:

Eind oktober kregen de 170.000 leraren in het basisonderwijs het grootste deel van de lang beloofde loonsverhoging binnen.

Daarnaast is ook het kleinere potje dat we volgen gaan rollen: 10 miljoen euro voor verlaging van de werkdruk op alle basisscholen, en specifiek kleine scholen. Door geld voor latere jaren naar voren te halen, is dat bedrag verdubbeld tot 20 miljoen. Daarvan is inmiddels een kwart uitgekeerd. Ook is een eenmalige kleine verhoging van de kleinescholentoeslag betaald, ter grootte van 1,7 miljoen euro.

Verpleeghuiszorg | 577 miljoen:

Vorige maand stuurde minister De Jonge een ‘stand van zaken’ naar de Tweede Kamer met de eerste resultaten van de omvangrijke investeringen in de verpleegzorg. Het goede nieuws: er zijn dit jaar „circa 5.000 extra werknemers” in deze hoek van de zorg gaan werken, plus ongeveer 2.500 extra stagiairs. Toch, waarschuwde dezelfde minister een paar weken later in Nieuwsuur, is het arbeidsmarktprobleem in de zorg nog lang niet voorbij. „Als we niks doen, is het tekort in 2022 tussen de 100.000 en 125.000.”

Sport | 20 miljoen:

Waar wij in de zomer al concludeerden dat de door het kabinet beschikbaar gestelde miljoenen voor topsport de nodige successen hebben opgeleverd, is de minister zelf voorzichtiger. In een brief aan de Tweede Kamer schreef Bruins in september dat er „op basis van de huidige data nog te weinig gezegd kan worden over de impact van het topsportbeleid”. Sindsdien kwamen er nog Nederlandse medailles op internationale toernooien bij.

Diplomatieke posten | 10 miljoen:

Het ministerie van Buitenlandse Zaken vindt het te vroeg om te zeggen hoe deze 10 miljoen concreet wordt – of is – besteed. Toch is duidelijk dat het diplomatieke netwerk zich uitbreidt, zoals in het regeerakkoord is aangekondigd. Er zijn extra medewerkers aangesteld in „nieuwe focuslanden” als Libanon en Irak.
Daarnaast worden nieuwe posten geopend en bestaande geüpgraded. Zo is het Netherlands Business Support Office in het Indiase Bangalore gepromoveerd tot een consulaat-generaal. In de Nigerese hoofdstad Niamey opende minister Blok vorige week persoonlijk een ‘ambassadekantoor’. Dat behelst nu nog niet veel meer dan een Nederlandse diplomaat die is ingetrokken bij de Belgische vertegenwoordiging.

Regionale knelpunten | 250 miljoen:

Van de subsidiepot die bedoeld is om ‘regionale knelpunten’ op te lossen, is sinds de zomer niet meer uitgekeerd dan de eerder genoemde 53 miljoen euro van de 482 miljoen die al voor projecten was toegekend. Dit jaar zal daarvan nog hooguit 210 miljoen worden besteed.

Via open inschrijvingen hebben zich bijna negentig lokale overheden gemeld voor een tweede tranche van deze ‘regio-envelop’ van 200 miljoen.

Infrastructuurfonds | 500 miljoen:

Minister Van Nieuwenhuizen is de eerste bewindspersoon die ruiterlijk heeft toegegeven dat de ambitieuze investeringsagenda van het kabinet niet erg realistisch is – of beter: niet erg realiseerbaar. In een Kamerdebat vorige week erkende ze dat de extra miljarden voor het Infrastructuurfonds binnen deze kabinetsperiode niet geheel zullen worden uitgegeven. Bij gebrek aan plannen.

Van de 500 miljoen die voor dit jaar was begroot, heeft ze inmiddels de helft weer teruggestort bij het ministerie van Financiën. Het geld zou volgens haar in 2023 weer beschikbaar worden gesteld. Over de oorzaak was de VVD-minister opmerkelijk openhartig. „Dit extra geld kwam ook onverwacht en dan moet je bedenken waar je dat aan gaat uitgeven.”

Natuur en Waterkwaliteit | 50 miljoen:

Het verantwoordelijke ministerie moet het antwoord schuldig blijven op de vraag naar de precieze aanwending van de extra 50 miljoen voor kwaliteitsverbetering van drink- en oppervlaktewater. Er wordt al geld uitgegeven, laat een woordvoerder weten, maar een overzicht van hoeveel en waaraan is nog niet te geven.

Correctie (8 november 2018) Het doel van de zogenoemde ‘Klijnsma-gelden’ is uiteraard het tegengaan van armoede, niet het tegengaan van armoedebestrijding, zoals hierboven eerder stond.

    • Philip de Witt Wijnen