Opinie

    • Menno Tamminga

Smeergeld betalen is gokken met het bedrijf

Nederland en corruptie is een stekelige combinatie. Smeergelden waren tot 2005 onder voorwaarden fiscaal aftrekbare kosten, schrijft Menno Tamminga.

Drie jaar cel. Anthony Mace, een Brit, was tussen april 2008 en eind 2011 bestuursvoorzitter van het Nederlandse beursgenoteerde bedrijf SBM Offshore, met onder meer een vestiging in Schiedam. Als topman fiatteerde hij betalingen aan tussenpersonen om buitenlandse functionarissen om te kopen. Onder die tussenpersonen was voormalig SBM-topkader.

De betalingen, samen zo’n 180 miljoen dollar, werden gedaan tussen 1996 en 2012. Daarmee wilde SBM, bouwer en exploitant van drijvende olieplatforms, opdrachten krijgen van staatsbedrijven in onder meer Brazilië, Angola en Equatoriaal-Guinea. Na een tip maakte SBM schoon schip, justitie deed onderzoek, hoge boetes en peperdure schikkingen volgden.

De Amerikaanse justitie vervolgde Mace. Hij was ook in dienst geweest bij een Amerikaanse dochter. Mace, inmiddels 66 jaar, kreeg eind september drie jaar celstraf in Houston.

De rot bij SBM laat de schaduwkant zien van internationaal ondernemen. Grote opdrachten. Mistige, soms politiek gedreven beslisprocedures. Nederland heeft een scala Hollands Glorie-bedrijven die juist in zulke wespennesten zaken doen. Baggeraars, zoals Boskalis en Van Oord. Uitvoerders van grote infrastructurele projecten in het Midden-Oosten, zoals Oranjewoud nu en Ballast Nedam in een verder verleden. Scheepsbouwbedrijf Damen, waarover NRC de afgelopen twee weken een vierluik publiceerde.

Corruptie? Het zelfbeeld zit Nederland soms in de weg: nette mensen, eerlijke ambtenaren

Uit die verhalen blijkt dat het Nederlandse Openbare Ministerie Damen ervan verdenkt zaken te hebben gedaan met dubieuze tussenpersonen in een reeks landen om buitenlandse (overheids)opdrachten te krijgen. In één situatie zorgde dat voor tijdelijke uitsluiting door de Wereldbank, die een order niet meer financierde. In een andere situatie brak Damen met een tussenpersoon na vermoedens van corruptie.

Lees ook dit exposé van zaken doen bij Damen: De doorgeschoten verkooplui van Hollands grootste scheepsbouwer

Nederland en corruptie is een stekelige combinatie. Smeergelden waren tot 2005 onder voorwaarden fiscaal aftrekbare kosten. Het zelfbeeld zit Nederland ook wel eens in de weg: land van nette zakenmensen, eerlijke ambtenaren en politici. Als bewijs: Nederland is een van de minst corrupte landen op de ranglijst van Transparancy International. Daar staat tegenover dat Nederland volgens diezelfde waakhond nogal achterloopt met maatregelen tegen omkoping door Nederlandse bedrijven in het buitenland.

Smeergeld betalen wordt meestal gerationaliseerd met twee argumenten. De eerste: we willen het zelf niet, maar iedereen doet het, dus moeten we wel. Tweede argument: als we de order daardoor missen, kost dat banen.

Het eerste argument is logisch vanuit degene die smeergeld suggereert of vraagt. Hoe meer aanbieders van smeergeld er zijn, hoe hoger hij zijn eisen kan opschroeven, hoe voller zijn portemonnee. Wie daarin meegaat, weet dat hij met een kunstmatig concurrentievoordeel de opdracht verkrijgt. De banen die in stand blijven, zijn dus kunstmatige banen. Welke ondernemer durft dat zijn aandeelhouders, werknemers en commissarissen toe te geven?

De ondernemer die denkt dat hij er wel mee wegkomt als hij betaalt omdat hij zo slim is dat hij niet wordt gesnapt, is geen ondernemer maar een gokker.

Heb ik makkelijk praten voor mijn pc? Zeker.

Maar de gevolgen van opgespoorde smeergeldbetalingen spreken boekdelen. De boetes worden steeds hoger. De continuïteit van het bedrijf én van die banen loopt gevaar. In de praktijk blijkt meewerken aan corruptie ook de normen en waarden ín het bedrijf te corrumperen. En aan het eind van het onderzoek is er geen verlossing, maar dreigt celstraf.

Menno Tamminga schrijft op deze plaats elke dinsdag over ondernemingsbeleid en economie.
    • Menno Tamminga