EU en May bewegen richting compromis

Brexit

De druk wordt opgevoerd om de komende weken tot een Brexit-akkoord te komen tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU.

Een bordje in Noord-Ierland. Foto Merlin Daleman

Theresa May zit in een tunnel en om de uitgang te bereiken moet ze het permanente verenigen met het tijdelijke. Dat is in een notendop de stand van zaken rond de Brexit als May dinsdag met haar ministers vergadert over de moeizame onderhandelingen.

‘De tunnel’ is de radiostilte die Britse en Europese onderhandelaars betrachten in deze laatste en cruciale fase van de Brexit-onderhandelingen. De druk wordt opgevoerd om de komende weken tot een akkoord te komen. Londen vreest steeds sterker dat als er voor de jaarwisseling geen deal is, de paniek — politiek en op de financiële markten — onbeheersbaar wordt. Om dat te voorkomen moet May deze maand een akkoord bereiken met EU-onderhandelaar Michel Barnier.

De overige 27 EU-leiders kunnen dan op een top in december akkoord gaan met het voorstel. Het Britse parlement, en vervolgens het Europees Parlement, stemt vervolgens eind december over de deal.

‘Het permanente’ slaat op de eis van de EU. Beide kanten accepteren dat een noodoplossing nodig is om de grens tussen EU-lid Ierland en de Britse provincie Noord-Ierland na de Brexit even onzichtbaar te houden als nu, zelfs als de Britten en de EU in de toekomst geen omvangrijke handelsdeal aangaan die douanecontroles overbodig maakt.

Lees ook: Hebben de Britten spijt van hun keuze? En elf andere vragen over de Brexit

Deze noodoplossing, de backstop in Brexit-jargon, zal betekenen dat het gehele Verenigd Koninkrijk onderdeel blijft van de Europese douane-unie en dat Noord-Ierland belangrijke regels van de interne markt handhaaft. De EU eist dat die noodoplossing altijd van kracht blijft. Om de stabiliteit in Noord-Ierland te waarborgen mag er geen einddatum aan verbonden worden.

Dat is voor Brexiteers binnen de Britse Conservatieven onacceptabel. Zij willen een tijdelijke noodoplossing. Er moet een einddatum worden afgesproken of een clausule waardoor de Britten de afspraken kunnen opzeggen, vinden zij. Dominic Raab, de Britse minister voor Brexitzaken, drong er bij May op aan dat een noodoplossing na maximaal drie maanden door de Britten opgezegd moest kunnen worden, meldde The Daily Telegraph.

Een noodoplossing die maximaal drie maanden geldig is, „is het papier niet waard waar het op geschreven staat”, reageerde de Ierse premier Leo Varadkar fel. Wel liet Varadkar weten een voorstel te overwegen waar de mogelijkheid ingebouwd wordt om de afspraken op den duur te herzien. Dat zou een tegemoetkoming zijn aan May. Varadkar blijft er wel bij dat de Britten nooit de mogelijkheid mogen hebben eenzijdig de noodoplossing op te zeggen.

Zo bewegen de EU en May richting een compromis. Bij de Tories is de sfeer gespannen. „De regering zal vleien, druk uitoefenen en eretitels uitdelen om het akkoord over de streep te krijgen”, zegt een Conservatief Lagerhuislid. „Dit is uiteindelijk geen politieke deal, maar een juridisch bindend akkoord. Ik vrees dat de aanvankelijke steun voor een deal verdampt als later blijkt hoe pijnlijk de details zijn.”

Lees ook het interview met Brexit-voorstander Jacob Rees-Mogg: ‘De EU is een schijnheilig en achterhaald model’

Om de Brexit door het parlement te loodsen zijn minstens drie stemmingen nodig. Het Lagerhuis moet zich uitspreken over de te volgen parlementaire procedure, over het akkoord zelf en over de uiteindelijke wet die aangenomen moet worden om de deal te bekrachtigen. Dat zijn drie momenten – voor Brexitdatum 29 maart volgend jaar – waarop May de controle kan verliezen.

Oppositieleider Jeremy Corbyn is uit op verkiezingen en zal waarschijnlijk zijn Labourpartij opdragen tegen te stemmen. Dat betekent dat May niet zonder de steun van de hardliners binnen haar eigen partij kan.

Brexiteers als Jacob Rees-Mogg willen zich het liefst rustig houden tot na de Brexit, waar ze jaren voor hebben geknokt. Uittreden is de hoofdprijs, hoe is voor hen van minder belang. Als zij beseffen dat een uiteindelijk akkoord betekent tot in oneindigheid EU-regels accepteren, zonder invloed op totstandkoming, kunnen ze van gedachten veranderen. Geoffrey Cox, de hoogste juridische adviseur van de regering en Brexiteer, vergeleek de permanente noodoplossing met Limbo uit de Goddelijke Komedie van Dante Alighieri. Een chaotische No Deal-Brexit is voor Brexiteers kennelijk minder bezwaarlijk dan de eerste cirkel van de hel.

    • Melle Garschagen