Is er nog een sprankje hoop voor Jemen?

Oproepen tot bestand

De Khashoggi-affaire brengt zowel Saoedi-Arabië als de VS in verlegenheid. Kunnen de burgers van Jemen hiervan profiteren?

Een verpleger weegt een ondervoed meisje in Jemen. Foto Khale Abdullag/Reuters

Het eerste gevolg van de Amerikaanse oproep tot een staakt-het-vuren in Jemen, vorige week, lijkt een verheviging te zijn van de gevechten. Vrijdag zouden meer dan 100 Houthi-rebellen zijn gedood bij de zwaarste gevechten in maanden rond de belegerde havenstad Hodeida.

De Amerikaanse minister van Defensie Jim Mattis zei vorige week dat de VS willen dat alle strijdende partijen binnen dertig dagen rond de tafel zitten, op basis van een wapenstilstand, een terugtrekking van de Houthi-rebellen uit het grensgebied met Saoedi-Arabië en een einde aan de bombardementen.

Minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo riep alle partijen op de speciale VN-gezant voor Jemen, Martin Griffiths, alle kansen te geven. Zweden heeft aangeboden als gastheer op te treden voor toekomstige vredesgesprekken.

In feite is Jemen het strijdtoneel tussen Saoedie-Arabië en Iran. Lees daarover: Deze oorlog geeft Jemen het laatste zetje de afgrond in

Het opleven van de strijd in Hodeida kan een aanwijzing zijn dat de strijdende partijen de Amerikaanse deadline ernstig nemen. Wanneer een bestand in zicht is, is het voor de strijdende partijen zaak om zoveel mogelijk terrein te veroveren in de resterende tijd. Troepen getrouw aan de door Saoedi-Arabië gesteunde Jemenitische regering proberen al vijf maanden Hodeida te veroveren op de Houthi-rebellen.

Voor de burgerbevolking betekent dat in eerste instantie nog meer leed. De gevechten in Hodeida dreigen een al catastrofale situatie erger te maken omdat de bevoorrading van grote delen van het land erdoor in het gevaar komt.

Volgens cijfers van Unicef zijn 1,8 miljoen kinderen in Jemen ondervoed, waarvan 400.000 acuut. Het is niet zozeer dat er geen voedsel voorradig is maar het geraakt niet ter plaatse of de bevolking kan zich de prijzen niet veroorloven.

Unicef-directeur voor Noord-Afrika en het Midden-Oosten, Geert Cappelaere, bracht vorig week een bezoek aan Hodeida en aan een van de laatste functionerende ziekenhuizen daar. Hij zag er uitgemergelde kinderen en kinderen die verlamd zijn geraakt door difterie – een ziekte die normaal gesproken kan worden voorkomen door inenting.

Cappelaere noemde in een gesprek met The Guardian de 10-jarige Sara. „Verplaats u in dit arme meisje dat voor de helft verlamd is en nu overal rond haar bommen hoort inslaan. En waarvoor? Om straks een betere onderhandelingspositie te hebben aan de tafel in Zweden?”

Maar als vredesoverleg over Jemen voor het eerst een kans van slagen zou hebben, heeft dat minder te maken met stervende kinderen dan met de zaak-Khashoggi. De gruwelijke moord op de Saoedische dissident in het consulaat in Istanbul heeft als nooit tevoren de schijnwerpers gericht op Saoedi-Arabië en de westerse steun voor de Saoedische oorlog in Jemen.

In het Amerikaanse Congres zijn al pogingen gedaan de militaire steun aan Saoedi-Arabië afhankelijk te maken van aantoonbare inspanningen door Riad om burgerdoden te vermijden. Die pogingen zijn tot dusver gestrand. Maar de affaire-Kashoggi, en de kans dat de Democraten deze week bij tussentijdse verkiezingen de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden terugwinnen, verhogen de druk op de regering-Trump.

Ook Groot-Brittannië lijkt overstag te gaan. Londen zou nu bereid zijn een resolutie in de VN-Veiligheidsraad te steunen waarin Saoedi-Arabië en de door Iran gesteunde Houthi-rebellen worden opgeroepen de gevechten te staken en humanitaire hulp toe te laten

Lees ook de column van Carolien Roelants: Het beleg van Jemen, met het Westen als medeplichtige

„Voor het eerst lijkt er een opening te zijn waarin beide partijen kunnen worden aangemoedigd om rond de tafel te gaan zitten, een einde te maken aan het doden en naar een politieke oplossing te zoeken”, zei de Britse minister van Buitenlandse Zaken Jeremy Hunt.

Wat die oplossing zou kunnen zijn, is nog onduidelijk. Want de reden waarom de VS de Saoedische oorlog in Jemen hebben gesteund is niet veranderd: het idee dat de Houthi-rebellen de stoottroepen zijn van Iran in de strijd om hegemonie in de regio.

Veel hangt af van hoelang de internationale verontwaardiging over de moord op Khashoggi – en in mindere mate over het lijden van de Jemenitische burgers – aanhoudt. Want in het recente verleden zijn enkele Saoedische hervormingen – vrouwen laten rijden, bioscopen openen – voldoende gebleken om de vele duizenden doden en de hongersnood in Jemen te doen vergeten.

    • Gert Van Langendonck