Burgemeesters: houd ons in Grondwet

Binnenlands bestuur Voer eerst een discussie over het lokaal bestuur, zeggen burgemeesters, voor je onze benoeming uit de Grondwet haalt.

Ahmed Aboutaleb (Rotterdam) is een van de ondertekenaars van de brief. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Tientallen burgemeesters roepen de Eerste Kamer op niet in te stemmen met het uit de Grondwet halen van de benoeming van de burgemeester. In een brief die afgelopen vrijdag aan alle senatoren is verstuurd, benadrukken de burgemeesters dat „onze aanstellingswijze in de grondwet ons helpt in ons functioneren”.

De brief is een initiatief van burgemeester Wouter Kolff (VVD) van Dordrecht en is naast hem ondertekend door dertig andere burgemeesters, onder wie Ahmed Aboutaleb (PvdA) van Rotterdam, Jos Wienen (CDA) van Haarlem en John Jorritsma (VVD) van Eindhoven.

Volgende week dinsdag debatteert de Eerste Kamer over het schrappen van de bepaling in de Grondwet die bepaalt dat de burgemeester „bij koninklijk besluit” wordt benoemd. Die wetswijziging, een initiatief van D66, maakt de weg vrij voor een gekozen burgemeester. Omdat het om een grondwetswijziging gaat moeten beide Kamers twee keer instemmen – de tweede keer met tweederde meerderheid. In 2015 ging de senaat een eerste keer akkoord, in januari van dit jaar stemde de Tweede Kamer al een tweede keer in.

Lees ook: Gekozen burgemeester in de herkansing

Aan het eind van het traject vragen 31 burgemeesters de Eerste Kamer nu alsnog op de rem te trappen. Volgens de burgemeesters kan de zogeheten deconstitutionalisering „pas plaatsvinden na een grondige, inhoudelijke discussie over ons ambt”.

Onderwerp van discussie

De weerstand tegen de grondwetswijziging leeft breder binnen het lokale bestuur. Tegelijk met de burgemeesters roepen ook de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het Genootschap van Burgemeesters, de Vereniging voor Raadsleden en de Wethoudersvereniging de senatoren in een brief op tegen het wetsvoorstel te stemmen, eveneens omdat er „nog geen probleemanalyse over of beschouwing op het gemeentelijk bestel in de volle breedte” is gekomen.

Het burgemeestersambt is de laatste tijd onderwerp van discussie, nu ze steeds vaker een belangrijke rol spelen in de bestrijding van georganiseerde misdaad en ondermijnende criminaliteit. In hun brief schrijven de burgemeesters „zeer te hechten aan onze onafhankelijke positie, boven de partijen en tussen onze inwoners”. Ze noemen daarbij ook de bedreigingen die ze ontvangen, onlangs nog in het nieuws door de zware beveiliging die de Haarlemse burgemeester Wienen heeft gekregen.

Lees ook: Burgemeesters: van lintjesknippers tot misdaadbestrijders

„Je kunt dit item niet geïsoleerd behandelen zonder na te denken over het hele lokale bestuur, ook over de rol van raadsleden en wethouders”, licht Kolff telefonisch toe. „Als je die discussie pas na de grondwetswijziging start, spitst die zich toe op de aanstellingswijze van de burgemeester en wordt het meteen politiek geladen. Wij zijn bang dat het lokaal bestuur zo een speelbal wordt in de waan van de dag.”

Deconstitutionalisering van de burgemeestersbenoeming is een langgekoesterde wens van coalitiepartij D66, die het als een eerste stap ziet op weg naar de gekozen burgemeester. Het regeerakkoord schrijft weliswaar voor dat D66 zijn initiatiefvoorstel mocht voortzetten, maar verplicht senatoren van coalitiepartijen tot niets. Cruciaal is vooral de positie van het CDA, doorslaggevend voor de nu vereiste tweederde meerderheid. Bij de eerste lezing stemden de christen-democraten tegen.

De brief van Kolff is ondertekend door met name VVD- en CDA-burgemeesters. Opvallend is de steun van D66-burgemeester Onno van Veldhuizen van Enschede en de partijloze burgemeester van Maastricht, Annemarie Penn-te Strake. Kolff benaderde vooral burgemeesters van grote gemeenten, maar zegt zelf te denken dat „95 procent van de burgemeesters” zijn oproep ondersteunt. „De bijval was overweldigend. Men wil echt een signaal afgeven zodat senatoren zich nog eens goed achter de oren krabben.”

    • Clara van de Wiel