Afname in cash leidt tot ‘geldmaat’

Contanten Geldautomaten van de drie grote banken worden kanariegeel, inclusief smiley. Niet elke bank voelt zich geroepen om mee te doen.

Op dit moment hebben ABN Amro, ING en de Rabobank zo’n vijfduizend pinautomaten in Nederland. Een onbekend aantal zal verdwijnen. Persfoto Geldservice Nederland

Veruit de meeste geldautomaten worden geel. ABN Amro, ING en Rabobank verruilen vanaf januari geleidelijk hun automaten voor ‘geldmaten’. Zo heten de nieuwe uniforme geldautomaten waar rekeninghouders niet meer gebonden zullen zijn aan een daglimiet, behalve die van hun pas. Eind 2020 moet de operatie zijn voltooid.

SNS Bank (driehonderd automaten) en Regiobank (minder dan tien automaten) voeren gesprekken met de organisatie achter het initiatief, maar zullen zich niet op korte termijn aansluiten.

De introductie van de geldmaat betekent vooral dat het aantal geldautomaten verder slinkt. Geldservice Nederland (GSN), een gezamenlijke onderneming van ABN Amro, ING en de Rabobank, sprak eerder de verwachting uit dat met de introductie van een neutrale geldautomaat zo'n kwart van de automaten verdwijnt. Nu hebben de drie banken samen zo’n vijfduizend geldautomaten in het land staan.

Nog niet duidelijk is hoeveel gele automaten daar precies voor terugkeren in het straatbeeld. „Per dorp of stad bekijken we vanaf januari hoe er het beste herverdeeld kan worden”, zegt een woordvoerder van GSN. „Wij kijken daarbij vooral naar het aantal transacties bij de automaat. Meestal zullen automaten sneuvelen op plekken waar er nu al meerdere staan. Er verandert daarom weinig aan het aantal locaties.” GSN gaf eerder het voorbeeld van het qua geldautomaten drukbezette Utrechtse winkelcentrum Hoog Catharijne waar het sluiten van automaten „niet zo zwaar wordt gevoeld”.

Op plekken waar de geldautomaat schaars of afwezig is, kan de herverdeling ook méér automaten betekenen, aldus de woordvoerder van GSN.

Pincode wijzigen

De nieuwe automaten zijn naar Fins en Zweeds voorbeeld bedacht. Rekeninghouders van de drie grootbanken kunnen er behalve pinnen zonder daglimiet ook hun saldo lezen en hun pincode wijzigen.

GSN verwelkomt andere banken om zich aan te sluiten bij het geldmaat-project. De Volksbank, het bedrijf achter SNS en Regiobank, voert dan ook gesprekken met de onderneming. Toch voelen de banken zich nog niet geroepen om zich erbij aan te sluiten. „Een geldautomaat lijkt simpel, maar heeft veel waarde”, zegt woordvoerder Sijmen Veenstra van de Volksbank. „Voor veel mensen is het een wekelijks contact met hun bank. Wij willen daar niet te snel drastische maatregelen in nemen.” De Volksbank zal vermoedelijk eerst bekijken hoe het project verloopt en hoe klanten erop reageren.

Bij het sluiten van geldautomaten houden banken zich aan de ondergrens dat alle Nederlanders maximaal 5 kilometer van een geldautomaat moeten wonen. Dat lukt aardig: het Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer berekende dat 99,5 procent van de huishoudens inderdaad binnen vijf kilometer van een geldautomaat woont.

De afgelopen jaren hebben de drie grootbanken stapsgewijs het beheren van geldautomaten en het tellen, sorteren en opslaan van cash uitbesteed aan GSN. De banken hebben er veel belang bij om nu ook het aantal geldautomaten samen omlaag te brengen. Dat komt allereerst door het prijskaartje. Een automaat onderhouden kan al snel tienduizenden euro’s per jaar kosten, vooral doordat geldbevoorrading duur is.

Lees ook: Bestaat de geldautomaat straks nog?

Daar komt bij dat Nederlanders steeds minder geld uit de muur halen. Zo concludeerde Knab, zelf een digitale bank, dat sinds 2015 een derde minder cash uit de muur wordt gehaald. Data-analisten van Knab onderzochten bijna achthonderdduizend geanonimiseerde transacties. In 2015 haalden Nederlanders volgens de onderzoekers nog gemiddeld 273 euro per maand uit de muur, nu is dat nog maar 197 euro. Per keer wordt niet mínder gepind, maar dat gebeurt wel een stuk minder vaak.

Uit andere onderzoeken blijkt ook dat het tempo waarop cash uit de samenleving verdwijnt hoog is. De Nederlandsche Bank (DNB) en Betaalvereniging Nederland meldden vorige maand dat Nederlanders nog maar in vier op de tien gevallen contant betalen. In 2014 waren nog 6 op de 10 betalingen cash.

De conclusies kwamen met een stevige waarschuwing van DNB. De toezichthouder waarschuwde dat een cashloze samenleving niet alleen kwetsbaar is voor storingen, maar ook lastig voor laaggeletterden, ouderen en visueel gehandicapten. Gemeenten die cash niet meer accepteerden aan de balie, zoals Amersfoort en Leiden, werden teruggefloten door DNB.

Lees ook de column van Maarten Schinkel: Doe eens retro, betaal met cash
    • Liza van Lonkhuyzen