Ze zijn naamloos gestorven, maar het blijven mensen

Kerkdienst Honderden christenen herdachten zondag de vluchtelingen die stierven aan de randen van Europa. Om „menselijk te blijven”.

In de Mozes en Aäronkerk, op het Waterlooplein in Amsterdam, werd zondag een kerkdienst gehouden voor overleden vluchtelingen. Foto Niels Blekemolen

Margriet Valkman (42) legt bloemen in een mandje, witte kunstbloemen die straks zullen worden uitgestrooid in de Amstel. Haar kinderen, het zijn er drie, heeft ze vandaag niet meegenomen. „Ze komen op een leeftijd dat ze hun eigen dingen willen doen.”

Het is zondagmiddag half drie, de deuren van de Mozes en Aäronkerk, op het Waterlooplein in Amsterdam, gaan zo open. De voorbereidingen voor de dienst zijn in volle gang. Een oecumenische dienst waarin omgekomen vluchtelingen van het afgelopen jaar herdacht zullen worden. Dat zijn er ongeveer tweeduizend, alleen al aan de randen van Europa. „Mensen zoals jij en ik”, zegt Margriet Valkman. „Geboren uit een moeder, op zoek naar een beter leven. Ik wil me dat blijven realiseren. Ze zijn vaak naamloos gestorven en komen niet eens meer in het nieuws. Ik wil niet afgestompt raken.”

Ze is van huis uit gereformeerd en komt uit Almelo. Nu werkt ze voor de Protestantse Diaconie in Amsterdam. Tegenover haar, bij de ingang, staat Gerard Moorman kaarsen aan te steken, kaarsen in een rode plastic huls, waardoor ze straks op weg naar de Amstel niet uit zullen waaien. Hij is hier namens Catholic Worker Amsterdam, een beweging van radicale christenen die volgens hun website loyaler zijn aan het Koninkrijk Gods dan aan het Koninkrijk der Nederlanden. Hij woont met vluchtelingen samen in een flat in de Bijlmer. „Ik heb de dodenlijst samengesteld”, zegt hij. „Voor zover ik de namen heb kunnen achterhalen heb ik ze erbij gezet.”

Hoog te paard rijdt het onrecht langs de wegen

Een van de gezongen liederen

Er zijn websites waarop precies wordt bijgehouden hoeveel mensen er sterven op hun vlucht naar Europa. Tahirou Barry (24) uit Guinee. Marlyatou Diallo (26), ook uit Guinee. Zij leden schipbreuk voor de kust van de Spaanse enclave Melilla. Abdullah Dilsouz (15) uit Afghanistan. Hij werd aangereden door een vrachtwagen bij Calais. Mame Mbaye Ndiaye (35) uit Senegal. Hij kreeg een hartaanval toen hij in Madrid voor de politie wegrende.

‘Menselijk blijven’

Beneden in de consistoriekamer trekt pastor Martin Schneeberger (62) zijn kazuifel aan. Hij is de hele zomer op Lesbos geweest en heeft daar diensten georganiseerd voor vluchtelingen. Dominee Gerhard Scholte (64) van de Keizersgrachtkerk blijft gewoon in zijn pak, zonder stropdas. Hij is voorzitter van de Taakgroep Vluchtelingen van de Raad van Kerken en onderzoekt de mogelijkheden om meer vluchtelingen kerkasiel te bieden.

Schneeberger en Scholte hebben de dienst voorbereid met vertegenwoordigers van Syrische en Egyptische christenen. Ze zijn er vanmiddag allemaal bij en om drie uur lopen ze in processie door de kerk naar het priesterkoor. Een acoliet met kruis loopt vooraan. De banken zijn bezet door vierhonderd belangstellenden, oud en jong, wit en zwart.

André Burghardt (59) is gekomen om „weet te hebben” van het lot van minder fortuinlijke mensen dan hij, om zelf „menselijk te blijven”. Hij woont in Heiloo en werkt als natuurkundige bij Tata Steel. Vanochtend heeft hij al een oecumenische dienst bijgewoond in de Dominicuskerk. Diepgelovig is hij niet, zegt hij. Maar hij houdt van de warmte, de rituelen. Hij zingt met een zachte, zuivere stem mee met het eerste lied. „Hoog te paard rijdt het onrecht langs de wegen.”

Bram Klinkenberg (79) ging voorheen altijd naar de Schipholwakes, waar de slachtoffers van de Schipholbrand van 2005 werden herdacht. „Maar die worden niet meer gehouden en daarom ben ik nu hier.” Hij had vroeger een meubelzaak in Uithoorn en woont in het dorp Amstelhoek. „Ik wil mijn menselijkheid behouden”, zegt hij ook.

Lange stoet langs het Muziektheater

Dominee Scholte heeft teksten uit het Evangelie volgens Marcus gekozen voor zijn overdenking: het verhaal waarin Jezus naar de menigten gaat die in een schip naar een afgelegen plaats zijn vertrokken. „Hij was met ontferming bewogen over hen, want zij waren als schapen die geen herder hebben.” Als er geen eten meer is, voedt hij ze met brood en vis. Alle christenen, zegt dominee Scholte, zouden bewogen moeten worden door ontferming en barmhartigheid.

Om vier uur lopen alle belangstellenden in een lange stoet langs het Muziektheater naar de Amstel. Het koor van de Dominicuskerk gaat zingend voorop. Politieagenten houden de auto’s die de parkeergarage in willen tegen. Toeristen in voorbijvarende rondvaartboten maken foto’s. Ton Niessen (46), hulpverlener bij het Leger des Heils, tilt zijn dochtertje Eefje (3) op zodat ze kan zien wat er gebeurt. Ze houdt het witte bloemetje dat ze heeft gekregen stevig vast. Zo te zien piekert ze er niet over om het in het water gooien.

    • Jannetje Koelewijn