Nieuw-Caledonië blijft Frans, in ieder geval voorlopig

De inwoners van de eilandengroep Nieuw-Caledonië, in de Stille Oceaan, hebben zondag bij een referendum tegen afscheiding van ‘koloniale macht’ Frankrijk gestemd.

Roch Wamytan, één van de voormalige leiders van de onafhankelijksheidspartij stemde zondag op het referendum in Nieuw-Caledonië. Foto Mathurin Derel/AP

Nieuw-Caledonië blijft Frans, in ieder geval voorlopig. De inwoners van de eilandengroep ten oosten van Australië, op 17.000 kilometer van Europa, hebben zondag in een referendum met een ruime meerderheid van 56,4 procent tegen onafhankelijkheid gestemd. Daarmee tonen ze volgens president Emmanuel Macron „vertrouwen in de Franse republiek, haar toekomst en haar waarden”.

174.154 van de ruim 268.000 inwoners van Nieuw-Caledonië mochten zondag stemmen. De opkomst was hoog: bijna 80 procent kwam naar de stembus. Om te voorkomen dat recent verhuisde Europese Fransen een te zware stem zouden krijgen, waren alleen mensen kiesgerechtigd die al vanaf eind 1994 een permanent onderkomen in Nieuw-Caledonië hebben. Naar schatting 39 procent van de bevolking bestaat uit Kanak, de oorspronkelijke bewoners.

Dekolonisatieproces

De stemming is het slotstuk van een dertig jaar geleden begonnen geleidelijk dekolonisatieproces zoals de Franse republiek dat niet eerder gekend heeft. Nadat eind jaren zestig, onder invloed van de ‘68-beweging’ in Europa, het Kanak-nationalisme op gang was gekomen, leidde dat in de jaren tachtig tot steeds gewelddadiger confrontaties met de Franse autoriteiten. Meer dan tachtig mensen kwamen om het leven bij wat eufemistisch „les événements” genoemd werd. Een burgeroorlog leek even nabij.

Met de ‘Akkoorden van Matignon’, vernoemd naar het werkpaleis van de Franse premier, heeft Nieuw-Caledonië sinds 1988 langzaam steeds meer autonomie gekregen. Hoewel de eilandengroep integraal deel is van Frankrijk, verzorgt Parijs nu nog slechts veiligheid, justitie en monetair beleid. Geen Frans overzees gebiedsdeel heeft inmiddels zoveel zelfstandigheid.

Van groot strategisch belang

Maar voor veel Kanak is Frankrijk, in de woorden van onafhankelijkheidsactivist Jacques Nyiteij, „de laatste koloniale macht” in de wereld. In de akkoorden was afgesproken dat op zijn laatst in 2018 over „volledige soevereiniteit” gestemd zou worden.

„Ik neem geen deel aan dit referendum”, zei Macron in mei in een door beide kampen geprezen neutrale toespraak in hoofdstad Nouméa. „Het is aan de Caledoniërs om te kiezen.” Om aan te geven dat Frankrijk bereid is het bloedige koloniale boek te sluiten, bracht hij het op 24 september 1853 getekende document terug waarmee Frankrijk op papier bezit nam van de eilandengroep. Maar: „Frankrijk zal minder mooi zijn zonder Nieuw-Caledonië”, zei hij.

Met een in de Stille Oceaan steeds actiever China, is de eilandengroep ter grootte van half Nederland voor Frankrijk en Europa van groot strategisch belang. China is de belangrijkste afnemer van de hoge kwaliteit nikkel die op Nieuw-Caledonië gedolven wordt. Australië en Nieuw-Zeeland hebben zich in het verleden uitgesproken voor voortzetting van de Franse rol en behoud van de Franse marinebasis in de regio.

In Nieuw-Caledonië is ongeveer een kwart van de wereldwijde nikkelvoorraden te vinden. De indépendantistes, de voorstanders van onafhankelijkheid, rekenden erop dat „het groene goud” het eiland ook los van Frankrijk welvarend kan houden. Ongeveer een vijfde van het BBP van Nieuw-Caledonië en 10.000 banen houden direct verband met de nikkelindustrie.

Nieuwe referenda in verschiet

Macron noemde het referendum zondag na de eerste uitslagen een „historische etappe” en zei „trots” te zijn op de uitslag. Maar het debat is nog niet voorbij. In de akkoorden eind jaren tachtig is met Parijs is afgesproken dat Nieuw-Caledonië binnen twee jaar na het eerste referendum een nieuwe stemming kan uitschrijven. Wordt dan wéér nee gestemd, dan kan opnieuw binnen twee jaar zelfs nog een derde referendum worden georganiseerd.

    • Peter Vermaas