Cocktail van problemen jaagt Midden-Amerikanen op

Achtergrond

De deelnemers aan de karavaan zijn zowel migrant als vluchteling. „Armoede en geweld zijn in onze regio nauw met elkaar verknoopt.”

Migranten die in oktober vertrokken zijn uit Honduras, nu op Mexicaans grondgebied. Foto Javier García/SacBé Producciones

Het wordt wel de ‘anti-Mexico-injectie’ genoemd. Alvorens Midden-Amerikaanse vrouwen aan hun lange reis door Mexico beginnen, halen velen eerst de prikpil. Volgens schatting van migrantenorganisaties wordt 7 op de 10 vrouwelijke migranten op doorreis in Mexico slachtoffer van seksueel geweld. Met deze vorm van anticonceptie zijn ze tenminste nog beschermd tegen zwangerschap.

De Amerikaanse president Trump mag een muur willen bouwen langs de volledige (3.200 km lange) grens met zijn zuiderburen. Maar voor migranten is Mexico op zichzelf al één grote hindernis. Seksueel misbruik, afpersing, ontvoering en geweld liggen in het land overal op de loer.

Dat elk jaar alsnog circa 400.000 mensen uit Honduras, El Salvador, Guatemala (en recent ook Nicaragua) noordwaarts trekken, tekent hoe uitzichtloos de situatie in de regio is. De karavaan moet migranten niet alleen veiligheid bieden, ze is voor hen óók een manifestatie om aandacht te vragen voor die cocktail van problemen.

Correspondent Nina Jurna liep een eind op met de circa 6.000 Hondurezen die het bendegeweld in hun land ontvluchten. Lees ook: Karavaan vreest Honduras altijd nog meer dan Trump

Vermalen in de drugsoorlog

De regio kampt met een enorme veiligheidscrisis. Honduras en El Salvador hebben moordcijfers die horen bij een land in oorlog. Met Syrië, Venezuela en Afghanistan vormen ze de top-5 van dodelijkste landen ter wereld. Burgers worden vermalen tussen enerzijds het geweld van jeugdbendes en drugskartels en anderzijds dat van leger en politie. De regio kampt met de erfenis van de Koude Oorlog, toen de VS er rechtse (para-)militairen steunden tegen links. Deze ‘parallelle structuren’ bestaan nog steeds en de rechtsstaat blijft zwak.

„In de steden maken bendes in veel wijken deel uit van het sociale leven. Op het platteland, met name aan de grens met Honduras en Mexico, zijn kartels de baas”, vertelt Álvaro Montenegro, een activist uit Guatemala, die vorige week Nederland bezocht.

Het wemelt in de regio van de wapens, vooral uit de VS. De Amerikaanse vraag naar en de zogeheten ‘oorlog’ tegen drugs jagen het geweld verder aan. De autoriteiten en het veiligheidsapparaat zijn op grote schaal geïnfiltreerd door criminelen. „De kartels vormen een amalgaam met het leger. Zo komen veel drugsvluchten aan op militaire landingsbanen”, zegt Montenegro.

Corrupte elite aan de macht

De regio is politiek instabiel. In Honduras liet de rechtse president Juan Orlando Hernández zich eind 2017 op omstreden wijze herkiezen. In Nicaragua slaat de oude sandinist Daniel Ortega sinds april met dodelijk geweld sociale protesten neer. In Guatemala is president Jimmy Morales (een ex-tv-komiek) verwikkeld in een conflict met de VN-Commissie tegen Corruptie en Straffeloosheid.

De politiek staat in dienst van een rijke bovenlaag. „Het centrale probleem is dat politieke en economische macht in handen van een paar mensen geconcentreerd is. En dat groei vooral bij die top terechtkomt”, stelt Enrique Gasteazoro, manager bij Confidencial, het belangrijkste onafhankelijke mediakanaal in Nicaragua, en vorige week eveneens in Nederland. „Het hele politieke spel draait om behoud van deze macht.”

Geen werk voor zo veel jongeren

Veel landen hebben een piepjonge bevolking, maar voor lang niet al die jongeren is werk. De populaire cultuur is zeer veramerikaniseerd: veel kinderen krijgen bij geboorte Amerikaanse namen mee. Ook heeft bijna iedereen familie in de VS die geld opstuurt.

De VS, waar volop werk is, lokken kortom sterk. En anders is Mexico er nog als plan-B. Montenegro: „In eigen land is amper toegang tot goede opleidingen of gezondheidszorg. Er is een totaal gebrek aan kansen voor de jeugd.” Het is dus moeilijk te zeggen of de mensen in de karavaan nu economisch migrant of vluchteling zijn. Gasteazoro: „Dat onderscheid is amper te maken als geweld en armoede zo sterk met elkaar verknoopt zijn.”

    • Merijn de Waal