Wat je moet weten over de Amerikaanse midterms

Deze dinsdag gaan Amerikaanse kiezers naar de stembus voor de tussentijdse verkiezingen. Waarover wordt gestemd, wat staat er op het spel en waar moet je op letten? De ‘midterms’ uitgelegd in zes vragen.

Een supporter van de Democratische Congress-kandidaat Mikie Sherrill (Livingston, New Jersey). Een recordaantal vrouwen heeft zich, net als Sherrill, kandidaat gesteld. Foto Justin Lane/EPA
  1. Waarover wordt gestemd en wat kan er veranderen?

    Op 6 november wordt gestemd voor het landelijke Congres (een deel van de Senaat plus het hele Huis van Afgevaardigden) en voor bestuurders in staten en steden.
     
    De Senaat

    De honderd senatoren (twee per staat) zitten zes jaar, elke twee jaar wordt over ruwweg een derde van de zetels gestemd. Van de 35 zetels waarover nu gestemd wordt, worden er negen bezet door Republikeinen en maar liefst 24 door Democraten (twee onafhankelijke senatoren die meestemmen met de Democraten zijn ook herkiesbaar). In de Senaat hebben de Republikeinen nu een meerderheid van 51 zetels tegen 49.

    Lees ook: Volg hier ons liveblog over de Amerikaanse Congresverkiezingen

    Om de Senaat in handen te krijgen moeten de Democraten dus ten minste
    twee zetels netto winnen. Kansen liggen in Arizona en Nevada, terwijl Democratische Senatoren in overwegend Republikeinse staten als West Virginia, North Dakota, Missouri, Montana en Indiana kwetsbaar zijn. De kans dat de Democraten de Senaat in handen krijgen lijkt daarom klein.

     

     

    Huis van Afgevaardigden

    Alle 435 zetels in het Huis van Afgevaardigden staan dinsdag op het spel. De Republikeinen hebben momenteel een meerderheid van 235 zetels, tegenover 193 voor de Democraten. Zeven zetels zijn vacant (vijf wegens het vertrek van Republikeinse Afgevaardigden, twee door het vertrek van Democraten). Om het Huis in handen te krijgen moeten de Democraten een netto winst boeken van ten minste 23 zetels. De kans dat dat gebeurt is vrij groot. Veel van de tientallen races die volgens peilers onbeslist zijn, vinden plaats in districten die in 2016 op Hillary Clinton stemden, maar waar de zittende afgevaardigde Republikeins is. In 2016 voorspelden de peilingbureaus evenwel ook dat Clinton zou winnen.
     

    Gouverneurs

    Gouverneurs besturen met de lokale Congressen de staten en zijn voor de bevolking daarom vaak belangrijker dan Washington. Ze zitten vier jaar en maximaal twee termijnen. Momenteel hebben 33 staten een Republikein als gouverneur, 16 een Democraat. Over 36 gouverneurschappen wordt gestemd, waarvan de Republikeinen er het meest moeten verdedigen: 26. Sommige hiervan zijn in swing states als Ohio, Nevada, Michigan en Florida, waar Democraten hopen terrein terug te veroveren.

    En ook nog…

    Bijna alle staten houden plaatselijke Congresverkiezingen, dus voor het bestuur van de staat. Omdat de Republikeinen nu 26 plaatselijke Congressen in handen hebben, valt er ook op dit niveau voor de Democraten veel te winnen. In honderden steden zijn daarnaast nog burgemeestersverkiezingen.

  2. Onze correspondent Bas Blokker beantwoordde live vragen van de lezers over de verkiezingen. Kijk het hier terug.
  3. Waarom zijn deze verkiezingen belangrijk?

    De midterms van 2018 zijn de eerste keer dat de Amerikaanse kiezer naar de stembus mag sinds Trumps overwinning in 2016. Ze vinden plaats terwijl het land onder hoogspanning staat na politieke aanslagen; de aanslag op de synagoge in Pittsburgh en de pijpbommen die naar prominente Democraten werden gestuurd. De president treedt in zijn veelvuldige campagnerally’s weinig deëscalerend op.

    Als het Huis van Afgevaardigden in Democratische handen overgaat, zoals peilingen voorspellen, betekent dat een fikse inperking van Trumps macht. Het Huis kan onderzoeken initiëren en getuigen dagvaarden, en zal onder Democratische leiding vermoedelijk een golf aan onderzoeken starten naar de president. Dat de Democraten ook de Senaat in handen krijgen wordt niet waarschijnlijk geacht. Als de Republikeinen hun meerderheid in de Senaat behouden, kunnen ze ongeremd doorgaan met het benoemen van conservatieve federale rechters. Verder zullen de partijen, als elk één kamer in het Congres domineert, gedwongen zijn meer samen te werken, waardoor op politiek ongevoelige terreinen als infrastructuur of het bestrijden van de opiatenepidemie misschien meer gedaan kan worden.

    Lees ook: Verkiezingskoorts in VS stijgt naar een kookpunt

    De gouverneursverkiezingen zijn belangrijk omdat de gouverneurs die dinsdag gekozen worden nog aan de macht zullen zijn als in 2020 de volkstelling plaatsvindt op basis waarvan nieuwe stemdistricten worden getekend die weer voor tien jaar geldig zijn. Gouverneurs hebben zeggenschap over de districtskaarten. Afgelopen decennium was in verschillende staten grote onrust over manipulatie van kiesdistricten, vooral in staten onder Republikeins bewind. Wat de Congressen in de staten betreft: de afgelopen jaren zijn de Democraten op dit lokale niveau heel veel macht kwijtgeraakt. Gezien het kiezersenthousiasme nu en Trumps lage waarderingscijfers voorspellen peilingen dat zij terrein terug zullen veroveren.

  4. Op welke races moet je letten?

     
    Gouveneursrace Georgia: Kemp vs Abrams

    Bij de strijd om het gouverneurschap van de zuidelijke staat Georgia kan dinsdag geschiedenis worden geschreven. Als de Democratische kandidaat Stacey Abrams de race wint, wordt ze de eerste zwarte vrouwelijke gouverneur in de geschiedenis van de Verenigde Staten. Abrams, leider van de Democratische minderheid in het Huis van Afgevaardigden van Georgia, is de eerste zwarte vrouw die kandidaat is voor een gouverneurschap namens een van de grote partijen. Ze wordt gesteund door prominente Democraten als Elizabeth Warren en sterren als Oprah Winfrey. Abrams neemt het op tegen de conservatieve Republikein Brian Kemp, de hoogste ambtenaar van de staat. Hij wil het stokje overnemen van gouverneur Nathan Deal, die zich niet herkiesbaar kan stellen. Kemp kwam in opspraak omdat hij de baas is over de kieslijsten in de staat en het stemrecht van 53.000 voornamelijk zwarte kiezers opschortte. De twee kandidaten gaan volgens de peilingen nek aan nek.

    Lees ook deze reportage uit Georgia: Minder kiezers graag

    Senaatsrace Texas: Cruz vs O’Rourke

    De verkiezingsstrijd in Texas tussen de Republikeinse Senator Ted Cruz en zijn Democratische uitdager, Afgevaardigde Beto O’Rourke, is de meest gevolgde race van 2018. Cruz, een conservatief die in 2016 als tweede eindigde bij de strijd om de Republikeinse nominatie voor de presidentverkiezingen, hoopt op een tweede termijn als senator. Op papier zou hij met gemak moeten winnen in Texas, een Republikeins bolwerk dat sinds de jaren tachtig geen Democraat naar de Senaat heeft gestuurd. Maar O’Rourke, een liberaal en idealistisch Congreslid uit de grensplaats El Paso, heeft een verrassend dynamische campagne gevoerd in Texas, een groeistaat met een snel veranderende bevolking. O’Rourke blijft de underdog: hij loopt in peilingen steevast achter op de prominente Republikein, zij het soms met slechts enkele procentpunten. Het enthousiasme bij zijn kiezers is echter groot. Weet hij toch een langverwachte blauwe doorbraak te forceren in de tweede staat van het land?

    Lees ook dit profiel van Beto O’Rourke: Een gevecht met de cowboycultuur

    Gouverneursrace Florida: DeSantis vs Gillum

    De strijd om het gouverneurschap van Florida is een van de meest gevolgde races van de verkiezingen. Gouverneur Rick Scott kan zich na acht jaar niet herkiesbaar stellen; Afgevaardigde Ron DeSantis is de Republikeinse kandidaat om hem op te volgen. DeSantis is een fanatieke Trump-fan, die wordt beschuldigd van associaties met witnationalisten. Zijn Democratische tegenstander is Andrew Gillum, burgemeester van Tallahassee, de hoofdstad van Florida. Als hij wint, wordt hij de eerste zwarte gouverneur van de staat. Gillum bepleit progressieve idealen als een minimumloon van 15 dollar per uur. Hij wordt gesteund door oud-president Obama en oud-presidentskandidaat Bernie Sanders, en heeft een enthousiaste jonge achterban. Zoals het Florida betaamt is de race too close to call.

    Bekijk hier een debat over racisme tussen Desantis en Gillum:

    Senaatsrace Florida: Scott vs Nelson

    De populaire Republikeinse gouverneur van Florida, Rick Scott, kan zich na acht jaar niet herkiesbaar stellen. Hij doet een gooi naar de Senaatszetel van de gematigde Democraat Bill Nelson, een voormalige astronaut die hoopt op een vierde termijn - en geeft tientallen miljoenen dollars uit om Nelson te verslaan. Florida, in omvang de derde staat van het land, is een cruciale swing state; Trump won er krap in 2016 en de bevolking is verdeeld over zijn presidentschap. Scott, aanvankelijk een grote fan van Trump, neemt daarom enige afstand van de president. Democraten kunnen zich geen tegenslag veroorloven in Florida. Vuurwapenbeheersing is een belangrijk thema na enkele dodelijke schietpartijen, waaronder het bloedbad op een middelbare school in Parkland, vorig jaar. Geven jongeren de doorslag?

    Huisrace Virginia District 7: Brat vs Spanberger

    De strijd tussen de Republikeinse Afgevaardigde Dave Brat en zijn Democratische uitdager Abigail Spanberger in het zevende district van Virginia is een van de meest fascinerende aan de Huiszijde. Brat, een conservatieve Republikein, baarde in 2014 opzien door Eric Cantor, toen leider van de Republikeinse fractie in het Huis van Afgevaardigden, te verslaan voor de nominatie - een krachtige waarschuwing aan het Republikeinse establishment. Brat is lid van de ultraconservatieve House Freedom Caucus en kwam naar het Congres als deel van de Tea Party, die fiscaal conservatisme nastreefde. Maar nu dreigt hij zelf opzij te worden geschoven door Spanberger, een voormalige agent van de CIA. Zij hekelde hem voor zijn pogingen om haar voortdurend te vereenzelvigen met Nancy Pelosi, de leider van de Democraten in het Huis. Volgens de peilingen kan de race beide kanten opgaan.

    Huisrace Kentucky District 6: Barr vs McGrath

    De race in het zesde district van Kentucky is een mogelijke lakmoesproef voor de vraag of er dinsdagavond sprake zal zijn van een landelijke blauwe golf. Trump won het district met 15 procentpunten verschil in 2016. Maar de Republikeinse Afgevaardigde, Andy Barr, gaat nu nek aan nek met zijn Democratische uitdager, Amy McGrath. McGrath, een voormalige marinier en straaljagerpiloot, heeft verrassend veel geld ingezameld en heeft een hoop enthousiasme achter zich. Het feit dat het erom spant is op zichzelf opmerkelijk in het rode district. De stemlokalen sluiten er vroeg; als de Democraten hier winnen, zou dat kunnen duiden op een blauwe tendens op de rest van de avond.

  5. Wie betaalt dat allemaal?

    De kosten van Amerikaanse politieke campagnes blijven maar stijgen sinds een uitspraak van het Hooggerechtshof de limiet op campagnedonaties door vakbonden en bedrijven in 2010 elimineerde. Het onafhankelijke Center for Responsive Politics voorspelt op basis van de tot eind oktober gemaakte kosten dat deze midterms 5,2 miljard dollar (4,3 miljard euro) gaan kosten. Het vorige record dateert van de midterms van 2014: 4,2 miljard dollar (3,5 miljard euro). Omdat de Democraten meer te winnen hebben en hun achterban snakt naar verandering na bijna twee jaar Trump, weten ze meer donaties binnen te harken: 2,5 miljard euro tegen 2,2 miljard voor de Republikeinen. Democraten lopen voorop als het gaat om kleine particuliere donaties (27 procent voor hun Senaatskandidaten betrof een bedrag kleiner dan 200 dollar, tegen 13 procent bij de Republikeinen).

    Veruit de duurste race is de Senaatsrace in Texas tussen Ted Cruz (R) en Beto O’Rourke (D). Gezamenlijk haalden ze meer dan 110 miljoen dollar op. Het leeuwendeel daarvan werd door O’Rourke geworven, vooral van particulieren. Meer dan 45 procent van zijn 69 miljoen dollar bestond uit kleine donaties van 200 dollar of minder.

    Maar grote geldschieters zijn er ook, en zij hebben veel meer invloed. Tot de grootste donateurs in deze midterms behoren bij de conservatieven casinomagnaat Sheldon Adelson (113 miljoen), scheepsmagnaten Richard en Elizabeth Uihlein (39 miljoen) en Stephen Schwarzman (12,8 miljoen) van investeringsfonds Blackstone bij de conservatieven. Progressieve kandidaten kregen dan weer grote bedragen van voormalig hedgefondsmanagers Tom Steyer (50,7 miljoen) en Donald Sussman (22,8 miljoen) en van miljardair en voormalig burgemeester van New York Michael Bloomberg (38 miljoen).

  6. Waar moet je verder op letten?

    De aanloop naar deze midterms kende een aantal opmerkelijke ontwikkelingen. Pas na dinsdag weten we of die zich ook vertalen in nieuwe beleidsmakers.

    Opkomst

    De opkomst tijdens de midterms is in de VS doorgaans lager dan bij de presidentsverkiezingen; deze haalt meestal de 40 procent niet. In sommige staten met zeer spannende races zoals Florida, Texas en Georgia is een ongewoon hoog aantal vroege stemmen uitgebracht. Toch blijft uiteindelijk de vraag wie het overwicht zullen krijgen. Zijn het inderdaad de Democraten die, verontwaardigd over Trumps beleid, in groten getale naar de stembus zullen trekken? Of lukt het president Trump Republikeinen alsnog massaal op te zwepen met zijn gehamer op de vermeende dreiging van de migrantenkaravaan?

    Diversiteit

    De stembiljetten zijn diverser dan ooit, vooral aan Democratische zijde. Een recordaantal vrouwelijke, niet-witte en openlijk LHBT-kandidaten dingt mee naar een zetel. 120 Democratische kandidates voor het Huis van Afgevaardigden nemen het evenwel op tegen zittende Republikeinen in overwegend Republikeinse districten. Hun kans te winnen lijkt dus niet zo groot.


    Lees meer over Alexandria Ocasio-Cortez, boegbeeld van het grote aantal vrouwelijke en niet-witte kandidaten: Zij duwt de Democraten naar links

    Jonge kiezers en wapenbeheersing

    Na een schietpartij op een school in Parkland, Florida, gingen dit voorjaar Amerikanen in het hele land massaal de straat op om meer controle op wapenbezit te eisen. Ook een meerderheid van de bevolking staat hierachter. De marsen mondden uit in gerichte campagnes van lobbygroepen om kandidaten die geld aannemen van de wapenlobby NRA weg te stemmen. Ook begonnen de jongeren van de school in Parkland een actie om een doorgaans zeer apathische kiezersgroep, jongeren tussen de 18 en 29 (54 miljoen Amerikanen), tot stemmen te bewegen. In sommige staten, zoals Nevada en Florida, lieten zij zich in elk geval al iets vaker registreren. Komen er meer ‘gun-sense candidates’ aan de macht? Of blijven de grootste protesten tegen wapenbezit in een generatie zonder gevolg?

    Lees meer over wapenwetgeving in de VS: Wat veranderde er een jaar na het bloedbad in Las Vegas?
  7. Wat staat er verder nog op het stembiljet?

    In 37 staten kunnen kiezers zich dinsdag direct uitspreken over beleidskwesties, bij in totaal 155 referenda. Het belangrijkste daarvan speelt zich af in Florida. Daar staat een voorstel op het stembiljet om maar liefst 1,4 miljoen ex-veroordeelden hun stemrecht terug te geven. In 34 Amerikaanse staten wordt het stemrecht van gevangenen en ex-gevangenen beperkt. In drie staten- Iowa, Kentucky en Florida- krijgen mensen met een strafblad dat ook nooit meer terug. Florida wil dat nu veranderen, behalve voor gevangenen met moord of een zedendelict op hun kerfstok. De maatregel heeft ten minste 60 procent van de stemmen nodig om van kracht te worden.

    In vijftien staten staan kwesties rond stemrecht en verkiezingen op het stembiljet, bijvoorbeeld rond regels voor het hertekenen van kiesdistricten, identificatieplicht bij de stembusgang, en financiering van campagnes. In vijf staten wordt gestemd over een vorm van legalisering van marihuana voor medisch of recreatief gebruik. Opmerkelijk is tenslotte een referendum in Nevada: daar spreken kiezers zich uit over afschaffing van een ‘tampon tax’. Anders dan pleisters en tot 2007 ook condooms vallen die nu niet onder een vrijstelling van BTW voor alledaagse medische behoeftes.

    • Frank Kuin
    • Maartje Somers
    • Bas Blokker