Opinie

Trump verduistert de VS als stralende stad op de heuvel

Tussentijdse verkiezingen in de Verenigde Staten zullen komende week in het middelpunt van de belangstelling staan. Ook hier in Europa. Het gaat om verkiezingen van alle leden van het Huis van Afgevaardigden en eenderde van die van de Senaat. Verder gaat het om gouverneursposten, burgemeesters en tal van ander lokale posities en kwesties. Posities met vooral binnenlands Amerikaans belang.

En toch staat er ook voor Nederland veel op het spel. Want de uitkomst van deze verkiezingen zijn indirect bepalend voor de reële macht die de Amerikaanse president Donald Trump kan uitoefenen. Dat zijn daden, ook al komen zij vaak in de vorm van tweets ter wereld, van niet te onderschatten invloed zijn ook op dit werelddeel bewijst wel de oplopende spanning rond bijvoorbeeld de door Trump geopperde afschaffing van het rakettenverdrag (INF), de nakende handelsoorlog tussen de EU en de VS – formeel NAVO-partners – en de sabotage door Trump van het Internationale Klimaatakkoord.

Dat er nu zoveel meer spanning ligt onder de verkiezingen van dinsdag, dan bij eerdere soortgelijke gelegenheden, heeft rechtstreeks te maken met het omstreden gedrag van de president. Hij is nu bijna twee jaar onderweg en met regelmaat worden zijn grillige optredens bekritiseerd, ook op deze plaats. Trump die het vertrouwen in het Westen ontwricht, die het vertrouwen nodig voor vrijhandel vernielt, de EU schoffeert, die de vrede in het Midden-Oosten bedreigt, of media tot staatsvijand nummer één probeert te maken.

Maar het gevolg van de gepolariseerde Amerikaanse politieke verhoudingen is dat er in de beeldvorming in zijn eigen land nog een heel andere Trump bestaat. Zijn aanhangers zien een krachtige president, die hamert op nationalistische waarden van vroeger. Een president die banen creëert en de economie laat groeien. Een president die niet politiek-correct meepraat met elites – of ze nou Democraten zijn of Republikeinen. De kracht van dit fata morgana wordt vaak onderschat.

Een vuistregel bij de tussentijdse verkiezingen is dat de zittende president meestal klappen oploopt. Sinds 1910 verloor de president bij deze verkiezingen gemiddeld dertig zetels in het Huis van Afgevaardigden, en vier in de Senaat.

Een kenmerk van president Trump is echter dat hij tot nu toe regelmatig ontsnapt is aan de vele wetmatigheden die politiek in Washington lijken te bepalen. Te beginnen met zijn verbazingwekkende overwinning op Hillary Clinton.

Hoe belangrijk voor het team-Trump de verkiezingen van dinsdag zijn, ook al staat de president niet zelf op de formulieren, blijkt wel uit de campagne de sinds enige weken op gang is gekomen. Trump zet, net als voor zijn eigen campagne tegen Clinton, weer voluit in op het zogenaamde gevaar van de dreigende invasie vanuit Latijns-Amerika. Hij stuurde vijfduizend manschappen naar de grens en zinspeelt er tot verbazing van de militairen op dat die hun wapens tegen immigranten mogen gebruiken. Hij wekt de indruk dat hij eigenmachtig het grondwettelijk vastgelegde geboorterecht op basis waarvan ieder in de VS geboren kind automatisch een Amerikaans staatsburger is, kan afschaffen. Wat zeer de vraag is. En bovendien: in werkelijkheid is er geen immigratiecrisis. Trumps grootste probleem voor dinsdag is dat de opkomst bij tussentijdse verkiezingen altijd nogal matig is. Dat zou een reden kunnen zijn voor zijn nogal grove campagne.

De schade die Donald Trump heeft aangericht aan het aanzien van zijn ambt, van het Witte Huis en van het land dat hij vertegenwoordigt, is groot. Natuurlijk, Amerikaanse presidenten voor hem hebben altijd vuile handen gemaakt. Ook Barack Obama handelde met zijn geheime drone-oorlog in strijd met internationale rechtsprincipes en met zijn eigen publiekelijk beleden hoge uitgangspunten. Maar de crux is: altijd was er ondanks alles het streven van de Verenigde Staten als leider van de vrije wereld naar de hoge idealen ter verbetering van het lot van de mensheid. Dat land was een voorbeeld voor alle landen. Trump verduistert het beeld van Amerika, dat de Republikein Ronald Reagan „de stralende stad op de heuvel” noemde. Trump staat voor het nationalistische ‘America First’, ook een slogan van de Ku Klux Klan. En met hem dreigt de VS als ijkpunt voor hoge idealen van rechtsstatelijkheid en universele waarden verloren te gaan. Dat staat dinsdag ook op het spel. Mochten de Republikeinen dinsdag winnen, dan zal Trump de overwinning claimen.

Verliezen de Republikeinen, dan kunnen de Democraten aan de slag om de schade die Trump heeft aangericht te herstellen. Zij kunnen dan werken aan het dichten van de diepe kloof in de Amerikaanse politiek. En werken aan de terugkeer van optimisme als drijvende kracht van de VS. Die stralende stad op de heuvel was niet zo’n slecht idee.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.
Correctie (04-11-2018): in een eerdere versie van dit artikel stond dat bij de tussentijdse verkiezingen onder meer de helft van de Senaat wordt herkozen. Dat moet zijn eenderde. Hierboven is dat verbeterd.