Opinie

    • Sjoerd de Jong

Op de NRC-cruise: hoe consequent moet een krant eigenlijk zijn?

Ik mocht kort mee, ook van mezelf: deze week was ik drie dagen aan boord van de Ocean Majesty, een cruise voor NRC-lezers op de Middellandse Zee, op een onverwacht woest traject van Italië naar Albanië (mijn praatje over nepnieuws werd meteen afgestraft door keihard echt nieuws over noodweer). Storm.

Ook zonder zeebenen, en lichtelijk groen, is het leerzaam om eens onder vierhonderd lezers te bivakkeren. Nee, men vond de krant niet te dik, en de meeste opvarenden die ik het vroeg vonden het ook niet nodig dat het Commentaar van de krant voortaan wordt gesigneerd – al was het voor een enkeling een deceptie te moeten horen dat de hoofdredacteur dat niet elke dag zelf tikt.

Maar mocht ik eigenlijk wel mee van NRC?

Immers, van de krant moet ik mijn leven veranderen. U ook, trouwens.

Dat schreef de krant in een Commentaar met de niets verhullende kop We moeten onze levens veranderen. Minder vlees („ons sukadelapje”) en minder vervuilende reizen. Niet makkelijk, maar het moet. En, klonk de strijdbare oproep: „Verzet je tegen de moedeloosheid.” No pasarán, die smeltende poolkappen. De krant zelf geeft in het stuk het goede voorbeeld, want die is bereid „onze dogma’s” op te rekken en te pleiten voor hogere belastingen ten bate van het milieu.

Maar dus wel die cruise organiseren.

Die stellingname is om meer dan één reden opmerkelijk.

Allereerst omdat NRC niet de gewoonte heeft lezers te vertellen wat ze „moeten” doen of denken. Dat moet u namelijk zelf weten, is het liberale uitgangspunt. In de Beginselen van de krant (1970) staat zelfs: „Wij respecteren onze lezers te zeer dan dat wij hen als onvolwassenen willen behandelen. Daarom zullen wij hun ook geen meningen opdringen.” Als ze het Commentaar willen lezen, is dat „meegenomen”. Want: „Als niet langer aanvaard wordt dat de mens geacht moet worden zelf te weten wat het beste voor hem is, zijn wij op het hellend vlak.” Geen „paternalisme” dus. Trouwens, ook geen detail: er staat ook in dat de krant niet gelooft „in enig dogma”. Dus ook niet in opgerekte (als je dogma’s al kunt oprekken; ik ben niet van katholieken huize, dus voel me op dit punt niet zeker).

Inmiddels klinkt dat zelfverzekerde individualisme als een echo uit het Land van Ooit. De tijden zijn ingrijpend veranderd. Het idee dat „de mens” (lees: de NRC-lezer) zelf weet wat het beste voor hem is, is alom verlaten, zeker bij de overheid. Interventies, sancties, nudgen en regelrechte dwang zijn pasmunt in een samenleving die rijker en gezonder is dan ooit, maar die op alles greep wil houden. Tegelijk is er de behoefte aan groepsgevoel, collectieve verantwoordelijkheid en samen-ergens-de-schouders-onder, al is het onder stoppen met roken.

Dat recente Commentaar is dus een teken des tijds, en NRC is daar niet alleen in. Ook in de Volkskrant waren u en ik onlangs „we”, in een commentaar over het Nationaal Preventieakkoord voor een gezonde leefstijl. Die krant schreef: „We zullen vraagtekens moeten plaatsen bij de maatschappelijke kosten van ons voedselsysteem […].” Dus mocht u een overstap overwegen als lezer, weet dan dat het hiervoor weinig uitmaakt: ook daar móét u veranderen.

Er is nog iets opmerkelijks aan de milieumening van de krant. Want als we zuiniger moeten gaan leven, waarom organiseert NRC Media dan zo’n cruise? Cruiseschepen schijnen, volgens een columnist van Trouw, evenveel uitstoot te produceren als zeven miljoen auto’s – tel er voor mijn part nog maar tienduizend grasmaaiers, een Chinese steenkoolfabriek en een paar barbecuesetjes bij op.

Ook aan mijn lezerspost merk ik dat abonnees steeds vaker uitstoot nemen, pardon aanstoot, aan peperdure reisadvertenties. Zoals de „spectaculaire” reis naar het Noorderlicht (11.040 euro), of de Good Hope Golf Tour door Zuid-Afrika (7.570 euro). Of, klapstuk van het jaar, een vliegreis door Afrika (32.000 euro, maar dan heb je ook wat). Daar staan minder dure reizen tegenover, die u bijvoorbeeld vanaf 1.999 euro Azië laten ontdekken (dan heb je wat minder).

Dat is iets om over na te denken. Kan zoiets nog? Het geijkte verweer van kranten is: er moet geld worden verdiend op de lezersmarkt, en zoals de redactie onafhankelijk opereert van de commercie, zo moet de commercie onafhankelijk kunnen ondernemen. Bovendien, steeds meer kranten ondernemen succesvol op de lezersmarkt, er is dus wel vraag naar. Zulke reizen dragen bij aan het clubgevoel, en lezers waarderen dat – wat, ondanks het noodweer, ook zonneklaar was op die cruise. Overigens, het reisaanbod van NRC is kinderspel vergeleken met dat van The New York Times, die wereldwijd tientallen reizen aanbiedt: een culinaire reis door India, religieuze festivals in Ethiopië, op naar de Galapagos (‘evolutie in actie’), en ga zo maar door. Wilt u Nederland eens rustig bekijken vanaf het dek van een binnenvaartschip? Kan bij die wereldkrant ook (negen dagen, vanaf 6.695 dollar). Ja, mensen willen de wereld soms graag zien ‘onder elkaar’, dus als ‘leden’ van, bijvoorbeeld, een krant. Zeker als je dan ook nog eens je favoriete of meest gehate columnist in de ogen kunt kijken – en aanklampen.

Of u daar gebruik van wilt maken, zeg ik de auteur van de Beginselen na, mag (of moet) u natuurlijk helemaal zelf weten. Ook de functionele gespletenheid van redactie en commercie is nog wel te begrijpen: de redactie is niet verantwoordelijk voor de inhoud van advertenties of reizen. De hoofdredacteur wel, want die is tevens lid van de directie en dus in principe aanspreekbaar op de gehele bedrijfsvoering.

De combinatie van uitgesproken standpunten en lezersaanbiedingen maakt de functionele gespletenheid soms wel lastig te onderscheiden van een meer klinische. Stel dat NRC u (fictief voorbeeld) voorhoudt dat u „moet” stoppen met drinken – maar u tegelijk scherp geprijsde flessen wijn aanbiedt in de NRC Webwinkel. Kan dat? Of, in het echt, u oproept dat we onze levens moeten veranderen, maar u tegelijk probeert warm te maken voor een Middellandse Zee-cruise, met bijbehorende uitstoot van auto’s en stofzuigers.

Je zou dan zeggen: schroef het moralisme ietsje terug, of stop met die reizen. Maar misschien hoeft zo’n keuze niet, en moet de oproep in het Commentaar niet zo absoluut worden genomen – al ben ik zelf afkomstig uit een sola scriptura-denominatie. Je kunt je leven ook een slag veranderen en jezelf incidenteel een zonde toestaan. Het vlees (het onze, niet dat sukadelapje) is tenslotte zwak, en mensen zijn ook maar mensen. Dat is dan weer het voordeel van opgerekte dogma’s.

Reacties: ombudsman@nrc.nl

    • Sjoerd de Jong