Opinie

    • Caroline de Gruyter

Meer Chinese infrastructuur in Zuid-Europa

De Portugese minister van Buitenlandse Zaken, Augusto Santos Silva, was laatst in China. Daar kondigde hij aan dat Portugal mee gaat doen aan het Chinese infrastructuurproject Belt & Road, dat Azië met Europa moet verbinden. De twee landen werken aan een Memorandum of Understanding. Dat rept van allerlei samenwerking, maar de parel in de kroon wordt de langdurige lease van de Portugese containerhaven Sines aan het Chinese staatsbedrijf Cosco. „Portugal wil een hub worden tussen Europa en Azië, over land en zee,” zei Santos Silva.

Wie dacht dat Belt & Road vooral in Oost-Europa speelde, moet even wakker worden. Ook Zuid-Europa wendt zich nu tot China.

De Italiaanse onderminister van Economie, Michele Geraci, wil dat „Italië China’s vriend wordt aan de Middellandse Zee”. Geraci, een professor die lang in China heeft gewoond, wil dat de Chinezen ook Genua gaan gebruiken. Hij runt een taskforce die „Italië een leiderschapspositie moet garanderen in China’s Belt & Road en Made In China 2025”. Net als in Portugal, waar een Chinees staatsbedrijf een meerderheidsaandeel (77 procent) in ’s lands energiebedrijf EDP wil, worden Chinese bedrijven in Italië steeds actiever. Ze kochten naast kleine en middelgrote bedrijven het autobandenbedrijf Pirelli en Cifa, dat bouwmachines maakt. Ze investeren in energie- en elektriciteitsbedrijven.

Ook in Griekenland zijn Chinese bedrijven actief. Hetzelfde Cosco dat Sines wil leasen, exploiteert tweederde van de haven van Piraeus. Alleen Spanje houdt zich nog afzijdig van Belt & Road. Maar daar lijkt verandering in te komen. De Chinese president Xi Jinping komt begin december naar Portugal, wellicht om het Memorandum of Understanding te tekenen. Deze week werd bekend dat hij doorreist naar Spanje.

Al deze landen hebben geld nodig. Tijdens de euro- en bankencrisis dwong de trojka Griekenland en Portugal staatsbedrijven te privatiseren. Niemand kan hen nu beletten die aan Chinese bedrijven te verkopen. Spanje en Italië hebben geen noodleningen van eurolanden gehad. Maar ze hebben wel keihard de broekriem aangehaald. De bevolking is de bezuinigingen op openbare voorzieningen zat. Chinees geld biedt politici een uitweg.

De Amerikanen, die de mondiale opmars van China willen blokkeren, oefenen hevige druk uit op Zuid-Europa. „Ik ben bezorgd”, zei de Amerikaanse ambassadeur in Lissabon laatst. Het gaat hier wel om staatsbedrijven, zei hij, met directe lijntjes naar de machthebbers in Beijing. Omdat het Portugese energiebedrijf EDP dochters heeft in de Verenigde Staten, moet de eventuele Chinese overname door de Amerikaanse autoriteiten worden gescreend.

In Europa bestaat alleen nationale screening op buitenlandse investeringen. De EU mag het niet doen, terwijl de Chinezen bij uitstek in projecten investeren met transnationale reikwijdte. Frankrijk, Duitsland en Italië vroegen vorig jaar om EU-screening. Kleine EU-landen, waarvan er meerdere met China in zee zijn gegaan, blokkeerden dit „protectionistische” plan. In Noord-Europa gaan nu alarmbellen af over de uitbreiding van Belt & Road door Zuid-Europa, naar de Atlantische kust. Frankrijk oefent, namens Duitsland (Italië heeft een nieuwe regering en is afgevallen), keiharde druk op Portugal uit om zich niet aan te sluiten bij Belt & Road. Vergeefs, tot nog toe. De Fransen hebben een punt: dit gaat de veiligheid van heel Europa aan. Sommige containerhavens die China least, zoals eentje op Sri Lanka, worden omgebouwd tot militaire bases. Kan dat in Sines ook gebeuren? Er zijn ook politieke implicaties. In Brussel en bij de VN stemmen Belt & Road-landen geregeld volgens Chinese instructie – over mensenrechten, CO2-heffingen voor vliegtuigen of elektrische auto’s.

Rauwe, geopolitieke macht staat weer centraal op de wereld. Maar Europa blijft liever naïef.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.
    • Caroline de Gruyter