We kunnen amper nog klussen, en dus leren we het tijdens workshops

doe-het-zelf We klussen minder in huis. Bouwmarkten zoeken klanten met bijvoorbeeld workshops voor vrouwen. „Ik hoop wat te leren over elektro, daar ben ik nog een beetje bang van.”

Illustratie MAT

‘Jongens, ik ga even strippen, wie zet er een muziekje op?” Monique van Lamoen (47) uit Etten-Leur heeft net wat buizen vastgezet in een model lasdoos (zonder stroom) tegen een houten wandje, en mag nu de snoeren gaan aanleggen. Om haar heen staan zo’n acht vrouwen geconcentreerd toe te kijken, en enkelen wat minder geconcentreerd. Ze doen mee aan een workshop elektriciteit aanleggen bij bouwmarkt Hornbach in Breda. Een serieuze klus, maar de sfeer is jolig. Van Lamoen hoeft niet lang te wachten voordat een medecursist het bijpassende muziekje op haar telefoon heeft gevonden. Terwijl het elektriciteitssnoer met een afzettang voorzichtig wordt gestript klinkt ‘Big Spender’ van Shirley Bassey.

Op deze zaterdagavond zijn er zo’n 80 vrouwen voor workshops in Hornbach in Breda. Er zijn vier onderdelen: tegels leggen, wand afwerken, elektriciteit aanleggen en een vragensessie met een interieurarchitect over hoe je je voorbereidt op een verbouwing. Belangrijke eerste stap: leer bouwtekeningen lezen. Die van oudere huizen kun je opvragen bij de gemeente.

Deze maand zijn er in acht Hornbach-vestigingen dit soort avonden. De workshops zijn alleen voor vrouwen, om „ook die doelgroep te laten ervaren dat je veel klussen in huis zelf kunt uitvoeren”, zegt woordvoerder Renée de Brouwer van Hornbach. De slogan, ‘Plamuur je liever een muur dan je gezicht?’ is volgens De Brouwer „uiteraard” bedoeld als knipoog.

Nog geen lamp kunnen indraaien

Bouwmarkten organiseren de workshops omdat er steeds minder serieuze klussers zijn, verbouwingen besteden we vaak uit. En minder klussers betekent minder klanten voor de bouwmarkten. Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) kluste in 2000 13 procent van de mannen 5 uur of meer per week; in 2011, het meest recente jaar waarover het CBS cijfers heeft, was dat teruggelopen tot 6 procent. Bij de vrouwen is de daling lichter, van 4 naar 3 procent. De Britse bank Nationwide hield vorig jaar een enquête over de vraag wat mensen zelf in huis aan klussen doen. Slechts 15 procent van de 18- tot 24-jarigen zei te weten hoe ze een bedrading moeten aanleggen. Bij de 55-plussers was dat 69 procent. En slechts 63 procent van de 18- tot 24-jarigen weet hoe ze een lamp moeten vervangen, tegen 89 procent van de 55-plussers.In de prognose voor de bouwmarkten schrijft ABN Amro dat vooral jongere generaties minder affiniteit hebben met klussen. Hoe moet een nieuwe generatie het dan nog leren?

Mannen hadden in de jaren 50 en 60 lange avonden zonder tv, dan gingen ze maar klussen

Annegreet van Bergen, schrijver

In de Hornbach-vestiging in Breda zijn de vrouwen, veelal dertigers en veertigers, in groepjes in de weer met spanen, verfrollers, tegelsnijders en afzettangen. Sommigen zijn al een beetje klusser, zoals Monique Rijnders (49) uit Breda die met nauwelijks verhulde trots vertelt over de wc-bril die ze zelf heeft gemonteerd. „Als alleenstaande moeder is het toch wel handig om wat zelf te kunnen”, zegt ze. „Ik hoop wat te leren over elektro, daar ben ik nog een beetje bang van.” Anderen zijn beginners, zoals Isabelle Abbenhuis (59) uit Breda die met haar dochter Nikki (32) is gekomen. „Binnenkort ga ik ook leren boren bij de Praxis. Ik heb zelf thuis nooit wat hoeven doen, mijn man deed alles. Maar nu ben ik weduwe en ik kan het niet betalen om telkens iemand in te huren. En het is ook gezellig toch? Een avondje op stap met je dochter, anders zaten we ook maar op de bank.”

De moderne klusser ontstond in de jaren zestig, vertelt Annegreet van Bergen, schrijver van onder andere Gouden Jaren (2014), over de geschiedenis van het dagelijks leven sinds de jaren vijftig. „Er waren toen twee ontwikkelingen: de lonen gingen omhoog waardoor vaklui duurder werden, tegelijkertijd werd elektrisch gereedschap goedkoper.” De klussers van toen hadden als kinderen van de jaren vijftig al geleerd om speelgoed te maken. „Als je een zeepkist of een vlieger wilde, moest je die zelf maken. Zo ontwikkelde je allerlei vaardigheden tijdens je jeugd. Nu zijn er zo veel mooie spullen dat die noodzakelijke prikkel er niet meer is.”

Het ontklussen van de laatste jaren schrijft Van Bergen toe aan twee ontwikkelingen: „Door zzp’ers en Oost-Europese werklui wordt het goedkoper om iemand in te huren. En er is nu veel meer concurrentie qua vrije tijd. Mannen hadden in de jaren 50 en 60 lange avonden zonder tv, dan gingen ze maar klussen. Nu zijn er meer verplichtingen en er is veel meer afleiding.” Doe-het-zelven is kortom amper nog nodig en heeft stevige concurrentie.

Mensen overhalen

Zonder doe-het-zelven geen klanten voor de bouwmarkt en daarom moeten deze bedrijven wel de boer op, zowel om vrouwelijke als mannelijke klussers te winnen. Praxis organiseert regelmatig zes verschillende soorten workshops, waaronder kitten, schilderen, zagen en timmeren. Hornbach organiseerde in april een workshop palletmeubels bouwen. „Dat mensen steeds minder zelf doen, komt volgens ons ook omdat ze het niet durven. Deze avonden zijn bedoeld om mensen die misschien wat huiverig zijn, toch over te halen”, zegt De Brouwer van Hornbach. Veel bouwmarkten proberen het zelf maken van meubels toegankelijker te maken, met lego-achtige handleidingen over het vervaardigen van een kastje of trapje.

Illustratie MAT

De verbouwing zelf doen is natuurlijk goedkoper, maar het is veel werk en het geeft niet per definitie hetzelfde resultaat als wanneer je een vakman inhuurt. Bovendien heb je het al druk genoeg met werk, gezin, hobby’s en je sociale leven. Waarom zou je het zelf doen? Voor Nikki Abbenhuis (32), zijn er twee belangrijke redenen: „Onafhankelijk zijn, en geld. Ik ben net gescheiden, kom uit een mooi huis, maar doe wat dat betreft nu een stapje terug. Ik wil wel mooi wonen, maar ik heb geen geld om klussen zomaar uit te besteden. Bovendien doe ik dingen graag gewoon zelf.” Het financiële argument hoor je meer tijdens de workshopavond. En dan is er nog een andere reden die veel vrouwen noemen: voldoening.

Lees ook: Klussen is niet eng (zeker niet na deze tips)

Die waarde ziet Van Bergen, die ook het boek De lessen van burn-out schreef, nog altijd in klussen. „Het is heel goed om niet altijd met je hoofd bezig te zijn. Je maakt je hoofd vrij door met je handen te werken.” Ze noemt Winston Churchill als voorbeeld: de Britse staatsman metselde in zijn vrije tijd graag muurtjes. „Ik kan me goed voorstellen dat drukbezette mensen zo kunnen ontspannen. Vooral mensen met werk waarvan je aan het eind van de dag geen duidelijk resultaat ziet.”

In Hornbach in Breda luistert Monique van Lamoen uit Etten-Leur aandachtig tijdens de workshop tegel zetten. Op een grote witte plaat van pakweg 4 bij 3 meter, opgehoogd door vijf pallets op elkaar, legt ze zelf een paar tegels. „Hoe lang moet je na het voegen wachten tot je kan poetsen?” vraagt ze de cursusleider. Na een paar minuten kan je er met een spons overheen, legt hij uit, dan een paar uur wachten voordat je goed schoonmaakt. Van Lamoen heeft net een huis gekocht en ze wil alles zelf gaan doen. „Waarom? Deels financieel, maar het geeft ook gewoon een kick om het zelf te kunnen.”

    • Diederik Huffels