Recensie

Zo klonk Bob Dylans seizoen in de hel

Bob Dylan – Bootleg Vol. 14 De archiefuitgave More Blood, More Tracks gaat tot op de bodem van Bob Dylans creatieve proces. Hij was 33, beroemd en net gescheiden. Het stormde en regende tranen in zijn teksten, de muziek was magisch.

Er klinkt een vreemde stem met een sloom Brits accent uit de controlekamer. „Een slidegitaar in dit nummer zou fantastisch zijn.” Mick Jagger is op bezoek en bemoeit zich met Bob Dylans opnamesessie. „Wie kan er slide spelen”, vraagt Dylan gejaagd. „Jij!”, zegt Jagger. Bob Dylan trekt zich er niks van aan. Hij tokkelt door op zijn akoestische gitaar, gestemd in een buitenissig akkoord. Take 2 en 3 van de bluessong ‘Meet Me in the Morning’ leveren niks op. Het nummer is nog lang niet af.

Van Bob Dylans onvolprezen Bootleg Series zijn we inmiddels gewend dat de reeks tot op de bodem gaat bij het uitspitten van het creatieve proces van His Bobness. Twintig versies van ‘Like a Rolling Stone’ op het aan de jaren 1965-1966 gewijde The Cutting Edge (Bootleg Series Vol. 12) lieten uitputtend horen hoe het nummer in de studio transformeerde van een vleugellam walsje tot de verzengende tour de force die Dylans reputatie als zingende dichter bestendigde. Zonder al die muzikale probeersels en valse starts had hij het nooit tot een Nobelprijswaardig rockmuzikant geschopt. Bij Dylan zijn ritme, metrum en muzikale context cruciaal voor de kracht van zijn woorden.

Lees over en luister ook naar The Basement Tapes Complete: The Bootleg Series Vol. 11: De legendarische Tapes in al hun ruwe schoonheid

Op More Blood, More Tracks (Bootleg Vol. 14) wordt de ontstaansgeschiedenis uitgeplozen van Blood on the Tracks (1975), volgens velen Dylans beste album. Het was de periode waarin hij in het reine moest komen met zijn traumatische scheiding van Sara Lownds, de moeder van zijn vier kinderen en de beeldschone en hyperintelligente liefde van zijn leven. Hoor hoe Bob Dylan in ‘You’re Gonna Make Me Lonesome When You Go’ zingt over de schandaaldichters Verlaine en Rimbaud: het was zijn seizoen in de hel.

Bob Dylan in 1974.

Foto Keystone Pictures USA

Opnametechnici Phil Ramone en Glenn Berger troffen in september 1974 een getroebleerde zanger, gebogen over zijn gitaar en vastbesloten om de songteksten uit zijn rode opschrijfboekje als therapie in te zetten. Van zijn tekenleraar Norman Raeben had de toen 33-jarige Dylan opgestoken dat schoonheid alleen kan bestaan door het contrast tussen licht en donker. In zijn teksten stormde het, regende het tranen en maakte hij zijn critici uit voor idioten.

Jezus

„I’ve been double crossed too much”, schreeuwde hij het uit in ‘Idiot Wind’. „At times I think I’ve almost lost my mind.” Gek was hij geworden van de roem, de roes, de spraakverwarring die tot de breuk met Sara had geleid. In ‘Tangled up in Blue’ zong hij over de euforie die hem een christuscomplex had bezorgd, Maria Magdalena huilend aan zijn voeten: „I must admit I felt a little uneasy when she bent down to tie the laces of my shoes.” In ‘Shelter from the Storm’ ging hij nog een stap verder: „She walked up to me so gracefully and took my crown of thorns.” Als Jezus aan het kruis had hij geleden. De wederopstanding was op handen.

Het vlotte niet erg met de sessies, drie donkere herfstdagen in de New Yorkse studio waar hij twaalf jaar eerder de tijdloze protestsong ‘Blowin’ in the Wind’ had opgenomen. Dylan communiceerde nauwelijks met de muzikanten die zonder introductie aan hem waren toegevoegd. Disc Two van zes in de uitgebreide cd-box met archiefopnamen laat op bijna gênante manier horen hoe Dylan en huurmuzikanten kansloze pogingen doen om ‘You’re Gonna Make Me Lonesome’ in hetzelfde ritme te spelen. Pas een dag later, wanneer alleen bassist Tony Brown wordt teruggevraagd met zijn dienende spel en prachtige zoemtonen, begint de muziek te klikken. Letterlijk en figuurlijk, want de knoop van Dylans jasje tikt hinderlijk tegen de klankkast van zijn gitaar. Niemand durft er iets van te zeggen. De muziek is magisch, het spel spontaan, de sfeer is om te snijden.

De tien songs die Dylan en Brown in minder dan twee dagen opnemen, vormen de oerversie van Blood On The Tracks. Het kerstseizoen nadert en platenmaatschappij Columbia laat alvast een proefpersing maken van een rudimentair klinkend, artistiek weergaloos album. Een exemplaar valt in handen van piraten en binnen no time ligt er een bootlegelpee in de winkel. Die plaat, de één-cd of twee-elpeeversie van More Blood More Tracks anno 2018, wordt door Dylanvorsers met terugwerkende kracht gezien als de enige echte auteursuitgave van Blood on the Tracks.

Grijpmachine

Alleen Bob Dylan dacht daar in december 1974 anders over. Hij vierde Kerstmis in zijn geboortestaat Minnesota en liet zich door zijn jongere broer David Zimmerman overhalen om tussen Kerst en Nieuwjaar de studio in te gaan met lokale muzikanten. In een ruimte waar normaal reclamejingles werden opgenomen, verscheen een herboren Bob Dylan die in deze vertrouwde omgeving de akkoordenschema’s aan zijn muzikale Emmaüsgangers voorspeelde. Om binnen no time de definitieve bandversies op te nemen van ‘Tangled up in Blue’, ‘You’re a Big Girl Now’, ‘If You See Her, Say Hello’, de negen minuten lange westernvertelling ‘Lily, Rosemary and the Jack of Hearts’ (met contrabas) en de razende furie van een uit zijn tenen gezongen ‘Idiot Wind’. Outtakes zijn er niet, want het ging meteen goed.

Vijf nummers uit New York en vijf nummers uit Minneapolis maakten uiteindelijk het legendarische Blood on the Tracks, een plaat die pist over 99 procent van alles wat zich nu nog singer-songwriter durft te noemen. Wat zou er gebeurd zijn als Bob Dylan de suggestie van Mick Jagger had opgevolgd en hij een leeg bierflesje ter hand had genomen om bottleneck te spelen? Niet zo veel, denk ik. De opname zou geëindigd zijn tussen de restopnames, net als het mindere nummer ‘Up to Me’ dat als bonus aan de nieuwe Dylanbundel is toegevoegd. Voor fans is het smullen, dit kijkje in de keuken. De pophistorie zal door een paar nieuwe inzichten in het maakproces geen andere wending nemen. Kijken in het hoofd van Bob Dylan is als muntjes gooien in een grijpmachine op de kermis. Het kost een boel en je wint een beetje.

    • Jan Vollaard