Opinie

    • Mark Duursma

VPRO-programma zet tegenstellingen aan in plaats van ze te verzachten

De multiculturele stad

VPRO-programma Tegenlicht wijdde een aflevering aan jongeren in Rotterdam. NRC-redacteur Mark Duursma is niet enthousiast.

Malique Mohamud met een wijkagent in Tegenlicht: Mijn stad is mijn hart. Videostill VPRO

Op papier is het een goed idee. Een reportage uit Rotterdam, over de relatie van bi-culturele jongeren met hun stad. Hoe is het om in een stad te wonen waar iedereen een minderheid is? Waar geen dominante meerderheid meer bestaat en tweederde van de jongeren een migrantenachtergrond heeft? Sociale wetenschappers hebben daar het woord ‘superdiversiteit’ voor bedacht.

Daar wilde programmamaker Halil Özpamuk meer van weten. Hij ging naar Middelland in Rotterdam-West, de wijk waar ik sinds 2001 met veel plezier woon. Mijn dochter zit op de school die in de reportage voorkomt. ‘Reportage’, want het woord ‘documentaire’ dat de VPRO hanteert voor deze aflevering van Tegenlicht is veel te groot voor het gemakzuchtige broddelwerk van Özpamuk.

Het eerste probleem is dat de tv-maker volledig vertrouwt op zelfverklaard ‘stadmaker’ Malique Mohamud. Lopend door Rotterdam-West oreert Mohamud over hoe de stad verandert en over hoe de witte gevestigde orde dat weigert te erkennen. Hij grossiert in sociologische wartaal. Het maakt niet uit of hij zelf spreekt of met passanten, hij weet toch alles al. De passanten zijn figuranten die zijn betoog moeten illustreren.

Nieuwkomers

Nog vreemder wordt het als we onverhoeds overstappen naar een nieuw thema. Opeens gaat het niet meer over superdiversiteit, maar over gentrificatie, de opmars van welvarende nieuwkomers in oude stadswijken. Buurten knappen er van op, maar arme bewoners worden verdreven of vergeten.

Het verband tussen de twee fenomen blijft duister. Duidelijk is alleen dat volgens Mohamud de witte gevestigde orde opnieuw de bron van alle kwaad is. Gentrificatie heeft twee kanten. Onzichtbaar in de reportage zijn bewonersinitiatieven die Middelland de laatste jaren hebben verrijkt: Singeldingen, Wijkpaleis, Leeszaal West, Mooi Mooier Middelland. Zeker, veelal geïnitieerd door hoogopgeleide witte bewoners, maar daardoor niet op voorhand verdacht.

Lees ook de tv-recensie over de Tegenlicht-documentaire: Tegenlicht toont Rotterdam als idyllische mix van minderheden

Als lid van de witte gevestigde orde in een multiculturele stad wil ik mijn bevoorrechte positie ter discussie stellen. Ik wil betrokken zijn bij de spannende transformatie die Rotterdam doormaakt. Ik wil ontsnappen aan wij-zijdenken.

Een zelfingenomen en lui programma als Mijn stad is mijn hart helpt niet. Op de VPRO-site worden negatieve reacties op Twitter vertaald: de veranderingen van de stad „roepen angst en onbegrip op”. Nee, dit programma roept ergernis en onbegrip op. Het verscherpt tegenstellingen in plaats van ze te verzachten.

    • Mark Duursma