Zij duwt de Democraten naar links

Alexandria Ocasio-Cortez Kandidaat-Afgevaardigde

De jonge politica wil na de midterms de gevestigde orde in de Democratische partij opschudden. Hoe realistisch is dat?

Alexandria Ocasio-Cortez wordt gezien als het Democratische antwoord op Donald Trump. Foto Alba Vigaray/EPA

‘Gefeliciteerd’ zei een tv-presentator tegen Alexandria Ocasio-Cortez. „Je bent een mooie droom voor de ene helft van het land en een nachtmerrie voor de andere helft”. Na de tussentijdse Congresverkiezingen van komende dinsdag wordt de jonge latina vrijwel zeker in het Huis van Afgevaardigden gekozen, als de jongste vrouw ooit. In haar ultra-Democratische district in New York heeft ze van haar Republikeinse concurrent weinig te vrezen.

Ocasio-Cortez is 29 en bekleedde nooit eerder een politiek ambt. Maar ze heeft geen last van schuchterheid. Sinds ze eind juni in de voorverkiezingen een klinkende zege boekte op de machtige Democraat die al sinds kiezersheugenis de Afgevaardigde van haar district is, is ze de ster van de linkervleugel van de Democraten. En boegbeeld van het grote aantal vrouwelijke en niet-witte kandidaten dat aan deze midterms meedoet.

Dit maakt haar niet alleen tot geliefd haatobject voor conservatieve media, maar ook bedreigend voor het establishment van haar eigen partij. Ze lijkt er geen last van te hebben. “I’ll take it”, zei ze tegen talkshowhost Trevor Noah, die bovenstaande opmerking maakte. Ofwel: „Ik ga het aan.”

Lees ook het profiel wat correspondent Frank Kuin eerder dit jaar over Cortez schreef: Democratische kandidaat voor kiezers die zich vergeten voelen

Het eerste dat de wereld van haar zag, was het filmpje dat over het internet vloog van het moment dat ze door krijgt dat ze Joe Crowley (56), sinds 1999 lid van het Huis, met 15 procentpunt verschil had verslagen. Expressief is een understatement voor wat er met haar gezicht gebeurde.

Eerder was er al het campagnefilmpje dat voor haar gemaakt werd door een idealistisch reclamebureau. Ze schreef het script zelf. „Vrouwen zoals ik horen niet te dingen naar een zetel”, luidt de openingszin. Het gelikte, intiem ogende filmpje toont Ocasio-Cortez als ze haar haren in een knot draait en als ze op het perron van de metro platte schoenen verwisselt voor pumps. Ook zie je haar temidden van de vrouwen en kinderen van haar kiesdistrict van New York, de multiculturele Bronx en delen van Queens in New York.

De zelfbenoemde ‘meid uit de Bronx’ wordt vergeleken met Donald Trump, immers afkomstig uit het naburige Queens en óók een populistische buitenstaander die zijn partij van buitenaf aanviel. Maar daar houden de overeenkomsten wel op.

In interviews benadrukt Ocasio-Cortez dat haar Puerto Ricaanse moeder wc’s schoonmaakte. Artikelen over haar benoemen steevast dat ze een jaar voor haar doorbraak nog cocktails maakte in een taco-restaurant. Haar vader was architect. Toen ze nog klein was, verhuisde de familie uit de Bronx naar de welvarender voorstad Yorktown, waar betere scholen waren. Conservatieven vallen haar daarom aan op het aandikken van haar onderklasse-jeugd.

Politiek als tiener

Je zou bijna vergeten dat veel in haar leven regelrecht wees op een politieke carrière. Op de middelbare school kwalificeerde ze zich voor een speciaal leiderschapstraject voor kinderen met een Latino-achtergrond. „Ze denkt al na over politiek sinds ze een tiener is”, zei haar moeder Blanca tegen The New York Post. „Ze las oude en nieuwe historische en politieke boeken. Ze ging gepassioneerd discussies aan.”

Alexandria vertrok naar de universiteit van Boston met een beurs. Ze kwam er in 2008 net op gang toen haar vader overleed, zonder een financiële regeling te hebben getroffen voor zijn gezin, dat een diepe armoedeval doormaakte. Ze moesten het huis verkopen en moeder Blanca ging schoonmaken en schoolbussen rijden om het hoofd boven water te kunnen houden.

Ocasio-Cortez studeerde economie en buitenlandse betrekkingen; ze werkte als stagiair voor de in 2009 overleden senator Ted Kennedy; op zijn kantoor ontfermde ze zich als Spaanstalige over migrantenkwesties. Na haar studie verhuisde ze terug naar de Bronx, waar ze samenwoont met haar vriend. Ze stond achter de bar en raakte betrokken bij links politiek activisme – in de aanloop naar de verkiezingen van 2016 werkte ze voor de campagne van Bernie Sanders, uitdager van Hillary Clinton om de Democratische partijkandidatuur.

De beslissing om zélf een gooi naar een zetel te doen, kwam na een telefoontje van Brand New Congress, de organisatie die na de verkiezingen van 2016 door stafleden van Sanders was opgericht om de Democratische partij van onderaf naar links te duwen– gebruik makend van de energie die Sanders had losgemaakt door recht tegen de kroning van Clinton door het partij-establishment in te gaan.

Het is die Sanders-dynamiek van partijrevolutie die Ocasio-Cortez’ politiek bepaalt. Natuurlijk strijdt ze tegen Trump of de Republikeinen, maar daarvoor moeten, zegt ze, eerst „de instituties van de Democratische partij” verslagen worden. Die schildert zij af als in zichzelf gekeerd en meer gericht op machtige donateurs aan Wall Street dan op de noden van arme Amerikanen. Waar Trump de partij van bovenaf kaapte, daar proberen de kinderen van Bernie Sanders hun partij dus te hervormen van onderaf. „Het gaat niet om de tegenstelling links-rechts,” zegt ze in Fahrenheit 11/9, de nieuwste documentaire van Michael Moore. „Het gaat om onder versus boven.” In het campagnefilmpje zegt ze dat „een Democraat die geld van bedrijven aanneemt, profiteert van huisuitzettingen, die hier niet woont, zijn kinderen niet naar onze school stuurt, ons water niet drinkt en onze lucht niet inademt, dat die ons onmogelijk kan vertegenwoordigen.”

Ocasio-Cortez neemt geen geld aan van bedrijven. Tegen het eind van haar campagne had ze 200.000 dollar opgehaald, tegen de 1,6 miljoen van haar rivaal Crowley.

Net als Sanders noemt ze zich democratisch-socialist; een term die op conservatieven werkt als rode lap op een stier. In een e-mail van de Republikeinse partijleiding werd ze al een ‘mini-Maduro’ genoemd, die de VS in een soort Venezuela wil veranderen. Haar vaste antwoord op de vraag wat ze met de term bedoelt, is „dat in een moderne, morele en rijke samenleving geen Amerikaan te arm zou moeten zijn om te leven.”

Een bijeenkomst voor Alexandria Ocasio-Cortez

Foto Drew Angerer/AFP

Gulle verzorgingsstaat

Sanders en Ocasio-Cortez willen de economie niet nationaliseren. Wel zijn ze voorstander van een verzorgingsstaat: een zorgverzekering voor iedereen, een minimumloon van 15 dollar per uur, gratis college voor studenten. Het zijn standpunten die lang ver buiten de reguliere orde van de huidige Amerikaanse politiek lagen, maar die in de aanloop naar de midterms school maken binnen de Democratische partij. Inmiddels steunen vijftien Democratische senatoren en tientallen leden van het Huis het idee van een universele zorgverzekering. Tientallen Democratische kandidaten hebben net als Ocasio-Cortez donaties van het bedrijfsleven en politieke lobbygroepen afgezworen. Sommige partijgenoten omhelsden ook haar roep en activisten om de immigratie-opsporingsdienst ICE af te schaffen. Maar toen Republikeinen Democraten wilden dwingen hierover te stemmen, krabbelden ze snel terug.

Conservatieven hebben een punt als ze zeggen dat niet duidelijk is hoe Ocasio-Cortez haar ideeën wil betalen. Bij hun aanvallen worden ze geholpen door een paar forse uitglijders die ze in de maanden na haar uitverkiezing op tv maakte. Ze verstrikte zich in de Palestijnse kwestie en de kosten van de zorg, en overdreef schromelijk het aantal mensen dat van twee baantjes moet rondkomen. Een commentator van het allerminst conservatieve CBS News doopte haar alvast de Sarah Palin van links, naar de running mate in 2008 van de Republikeinse presidentskandidaat John McCain. Palin kwam als een komeet op maar brandde snel uit door haar blunders.

Door de Republikeinse partijleiding werd ze al een ‘mini-Maduro’ genoemd

Ocasio-Cortez slaat van zich af via Twitter en Instagram. Het bod van de conservatieve stokebrand Ben Shapiro om 10.000 dollar aan een goed doel te betalen in ruil voor een debat met haar sloeg ze af in de geest van #Metoo: „Net als bij sissen en fluiten op straat ben ik geen antwoord verschuldigd aan mannen met slechte bedoelingen die me zomaar voorstellen doen.”

De zomer bracht Ocasio-Cortez door met Sanders, landelijk campagne voerend in soms ultra-Republikeinse districten zoals Wichita, Kansas, machtszetel van de gebroeders Koch, zeer invloedrijke Republikeinse geldschieters. Dit om afgehaakte ‘Bernie-Democraten’ en niet-stemmers (nog steeds de grootste groep in de VS) voor zich te winnen. „We gaan naar plaatsen waar de progressieve boodschap aansloeg en de Democraten vervolgens verloren”, zei ze in modeblad Vogue.

Linkse Democraten hebben in de voorverkiezingen aandacht getrokken met een aantal opmerkelijke overwinningen. In Michigan won moslima Rashida Tlaib, in Massachusetts vaagde Ayanna Pressley een centrum-Democraat weg, die de zetel al heel lang bezette. In de gouverneursrace in Florida versloeg de jonge, zwarte burgemeester van Tallahassee Andrew Gillum onverwacht zes tegenstanders. Het Brookings Instituut merkte 101 winnende kandidaten aan als progressief, tegen 139 als traditioneler. De winnaars zien de gematigde koers als oorzaak van de verliezen die de Democraten afgelopen jaren op alle niveaus leden. Ocasio-Cortez, zei partijvoorzitter Tom Perez, „is de toekomst van de partij”.

Maar dat laatste staat allerminst vast.

Alexandria Ocasio-Cortez (in het blauw) staat met Ayanna Pressley (rechts) bij een bijeenkomst om senator Jeff Flake op te roepen om Brett Kavanaugh af te wijzen als opperrechter, op 1 oktober 2018.

Foto Scott Eisen/AFP

De primaries geven een vertekend beeld, omdat alleen fanatieke kiezers opkomen. In Ocasio-Cortez’ district ging bijvoorbeeld maar 13 procent van de Democraten naar de stembus. En om de meerderheid in het Huis te heroveren, moeten de Democraten dinsdag juist winnen onder gematigde kiezers in de voorsteden.

Lees ook het bericht over Ayanna Pressley, de eerste zwarte vrouw die namens Massachusetts een Congreszetel gaat winnen.

„Laten we niet overdrijven”, zei de leider van de Democraten in het Huis Nancy Pelosi dan ook laatdunkend over de winst van Ocasio-Cortez. Senator Tammy Duckworth zei: ja, Ocasio-Cortez „is de toekomst van de partij – in de Bronx.” Tekenend is dat haar rivaal Joe Crowley namens een derde partij op het stembiljet is blijven staan en geen gehoor gaf aan oproepen zich te laten schrappen.

Het partij-establishment wijkt, kortom, nog lang niet. Het vreest dat de opkomst van wat in de Amerikaanse media al de Herbal Tea Party is gedoopt; de ‘kruidentheepartij’ die de Democraten zal verscheuren zoals de ultrarechtse Tea Party dat met de Republikeinen heeft gedaan. Ocasio-Cortez’ breed uitgemeten overwinning in juni was een eerste schermutseling. Het echte gevecht staat haar en de Democratische partij nog te wachten.

    • Maartje Somers