Opinie

Het ene plastic is het andere niet

Gastblog Van een internationale strategie bij het aanpakken van plastic vervuiling is geen sprake. Het probleem kan alleen worden aangepakt als sociologen, technologen, economen, antropologen samenwerken, betoogt van de Wageningen Universiteit.

Onderzoek naar microplastics in de Middellandse Zee Foto Eric Gaillard, Reuters

Op de bergen van Zwitserland, in de diepste trog van de wereld, in het ijs van de Noordpool, in vissen die op ons bord komen te liggen en nu zelfs ook in onze eigen poep – plastic is overal. Door die zichtbaarheid van plastic vervuiling, zijn we anders naar plastic gaan kijken. Van een handig en goedkoop materiaal is plastic één van de grootste milieuproblemen van de toekomst geworden, vergelijkbaar met klimaatverandering.

Overheden, bedrijven en milieuorganisaties zijn op zoek naar oplossingen. Stichting De Noordzee en de internationale Ocean Conservancy proberen bijvoorbeeld via schoonmaakacties op stranden bewustzijn te creëren. Bedrijven gebruiken plastic uit zee als grondstof voor schoenen, vloerbedekking, flesjes handzeep of laptops. Landen zetten in op een circulair plastic systeem door het verbeteren van de inzameling en recycling van plastic afval en ze perken het gebruik van (gratis) plastic zakjes in winkels in via wetgeving. Ook het gebruik van microplastic in cosmetische producten wordt in steeds meer landen aan banden gelegd.

Veel initiatieven

Sinds een jaar doe ik onderzoek naar vervuiling door plastic. Ik ben onder de indruk van de veelheid aan initiatieven. Tegelijkertijd vielen mij een paar zaken op. Zo zijn veel van die initiatieven gericht op de (ver)koop van plastic producten en op het opruimen van plastic afval, met andere woorden op de consumptie. De producenten worden daarmee niet direct aangepakt.

Ook bieden veel initiatieven geen oplossing voor minder ontwikkelde landen. Landen zoals China, Indonesië en India, die juist een groot aandeel hebben in plastic vervuiling, kennen geen goede inzamelsystemen voor plastic afval. Laat staan dat zij het gescheiden inzamelen van plastic zomaar kunnen bevorderen. In deze landen zijn sommige plastic producten belangrijk omdat ze hygiëne en voedselveiligheid bevorderen (zoals waterflesjes).

De meeste initiatieven hebben weinig met elkaar te maken. Van een internationale strategie bij het aanpakken van plastic vervuiling, zowel op de korte als op de lange termijn is geen sprake. De huidige aanpak is daarom niet meer dan een allereerste begin.

Plastic is goedkoop, handig, sterk en licht en dus zeer gebruiksvriendelijk. Maar het ene plastic is het andere niet. Er zijn, afhankelijk van welke indeling je neemt, zo’n zeven tot tien verschillende polymeren, waarvan meer dan tweehonderd soorten plastic gemaakt kunnen worden. In het bepalen van mogelijke oplossingen is het belangrijk om mee te nemen om wat voor soort plastic en product het gaat.

Circulaire keten

Nog belangrijker is dat we gaan begrijpen hoe productie, consumptie en afval van plastic aan elkaar gelinkt zijn. En hoe dat per product en per land verschilt. Pas als we die verschillende samenhangen kennen, kunnen we manieren bedenken (via het productieproces, de consumptie of de afvalverwerking) om te zorgen dat er geen plastic meer in het milieu terechtkomt. Zijn er mogelijkheden om een circulaire keten te organiseren of is het wenselijk (en haalbaar) om het plastic te vervangen door een ander materiaal? Wanneer zijn die mogelijkheden er wel en wanneer niet?

Als sociaalwetenschappelijk onderzoeker naar plastic vervuiling én oplossingen moet ik dus eerst weten wat plastic is. Maar ook waarom bedrijven produceren wat ze produceren, wat de technische mogelijkheden zijn om plastic te vervangen of te recyclen, waarom consumenten afhankelijk zijn van plastic, en waar en hoe plastic verandert in afval en vervuiling.

Plastic vervuiling is daarmee bij uitstek een interdisciplinair vakgebied waarbij sociale wetenschappers samen moeten werken met onder andere technologen, economen, antropologen en geografen. Bovendien liggen er, gezien de bereidheid voor verandering, goede mogelijkheden om bij dit onderzoek ook overheden, bedrijven en belangengroepen te betrekken. Dan kan de wetenschappelijke kennis snel worden omgezet in praktische toepassingen.

Lees meer op: nrc.nl/klimaat.
Paul Luttikhuis
Blogger

Paul Luttikhuis

Buitenlandredacteur Paul Luttikhuis volgt op dit blog nieuws over klimaatverandering. Hij schrijft over sociale en economische gevolgen, over manieren waarop landen zich daarop voorbereiden, over nieuwe wetenschappelijke inzichten en over de onderhandelingen na ‘Parijs’. Regelmatig zullen gastauteurs hun licht laten schijnen op deze thema’s.