Opinie

    • Philip Huff

Geef Peterson geen academische credits

Jordan Peterson De ideeën van Jordan Peterson zijn al vaak doorgeprikt. Vergroot zijn status dus niet door hem naar de universiteit te halen, schrijft .

Jordan Peterson, hoogleraar psychologie en klinisch psycholoog aan de University of Toronto, Canada Foto Lars Pehrson/SvD/TT

Wetenschapsfilosoof Maarten Boudry stelde dat protesteren tegen de komst van Jordan Peterson naar de Universiteit van Amsterdam (UvA) contraproductief is, en dat de stem van de Canadese professor hard nodig is (NRC, 30/10). Hij doet zichzelf, de wetenschap, en de UvA tekort.

Het verliep allemaal vrij rommelig, de uitnodiging van Jordan Peterson in de interviewreeks Room for Discussion, de daaropvolgende brief van zo’n tachtig UvA-medewerkers en -studenten (‘Zet een gast naast Peterson’), de reactie van Peterson (‘ik kom toch’, alsof hij niet welkom was) en die van de organisatie (geen extra spreker, wel vragen uit de zaal). Zo ken ik de UvA. Maar heerst aan die universiteit een „zorgwekkende linkse homogeniteit in de geesteswetenschappen en sociale wetenschappen”? Vindt er geen uitwisseling van ideeën plaats? Afgelopen maanden waren in dezelfde serie te gast: Robert Koopman, Neelie Kroes, Carles Puigdemont, Marjan van Loon, Wopke Hoekstra en Dick Boer. Daar zitten dus de CEO van Shell, Ahold en Neelie Kroes bij – niet echt een links of homogeen rijtje.

Lees het opiniestuk van Maarten Boudry: Beste UvA-academici, de tegenstem van Jordan Peterson is hard nodig

YouTube-fenomeen

De wetenschappers van de UvA stellen in hun brief nadrukkelijk dat de roem van Jordan Peterson de afgelopen jaren naar ongekende hoogte is gestegen. Peterson is een heel gemiddelde academicus; ruim dertig jaar lang verbleef hij nou niet bepaald in de top van de internationale academische wereld. De laatste twee jaar heeft hij furore gemaakt als YouTube-fenomeen en, vervolgens, als bestsellerauteur. Van zijn boek 12 Rules for Life gingen wereldwijd inmiddels meer dan anderhalf miljoen exemplaren over de toonbank. Aan aandacht buiten de universiteiten dus geen gebrek.

Dat boek is overigens bijna overal slecht ontvangen, van de Johannesburg Review of Books, de London Review of Books tot Psychology Today. Raar is dat niet, het boek is een curieuze mengelmoes van mythologie, poppsychologie en houtje-touwtjebiologie. Ook in NRC liet de recensie zien dat het boek meer een zelfhulpboek is dan cultuuranalyse: Peterson schrijft over de kreeft, „die net als de mens een zenuwstelsel heeft dat serotonine aanmaakt wanneer het dier zich hoog in de pikorde bevindt. Dus strijden we voortdurend om die hogere plek in de pikorde, en zie, dat deden Kaïn en Abel ook al. De wereld is een strijdtoneel.” Tja, de mens als kreeft.

Opruiende retoriek

De aandacht voor Peterson komt, inderdaad, door zijn opruiende retoriek: de westerse wereld glijdt langzaam naar de afgrond – Petersons langdurig verblijf in de marge van de universiteitswereld zal hier hebben meegespeeld – maar deze ‘rechtse Rambo’ komt de boel redden. Jongens lijden volgens hem onder feminisme en de norm om empathisch te zijn, want ze kunnen daardoor niet meer als man hun plek in de pikorde opeisen. Ironisch genoeg is Peterson bekend geworden door te protesteren tegen een wetswijziging die stelde dat mensen zelf mogen bepalen hoe ze worden aangesproken. Ook non-binair, als ze dat willen. Typisch gevalletje van je plek in de pikorde opeisen, lijkt me, maar Peterson begon over zijn recht op vrijheid van meningsuiting. De YouTube-spreker schilderde daarbij de wet op genderidentiteit overigens verkeerd af.

Ook als schrijver citeert Peterson slecht, weet hij niet wat basisbegrippen als ‘postmodernisme’ inhouden, en stoelen zijn visies angstaanjagend vaak op de bijbel. Zijn „onzin”, de term is van Boudry, is dan ook bijna overal doorgeprikt. Dat heeft niks met ‘linkse’ wereldbeelden te maken maar met toetsing. Dat weet Boudry ook. Hij gaat daarom niet in op Petersons boek, maar haalt het slechtste interview uit de geschiedenis van de Britse televisie aan, een vraaggesprek tussen Peterson en Cathy Newman op Channel 4. Newman stelt Peterson uitsluitend gesloten vragen en laat hem zelden uitspreken. Ze luistert slecht en vat verkeerd samen.

Toch laat het interview iets fundamenteels zien: een interview zoals dat waarvoor Peterson is uitgenodigd, heeft als probleem dat de interviewer amper kritisch kán zijn. Als je te kritisch bent, ben je al gauw ongastvrij, of wordt je vooringenomenheid verweten. Dat is dus juist een reden om bij een gesprek wél iemand naast Peterson te zetten, die in tegenstelling tot Newman wel wetenschappelijk te werk gaat bij het benaderen van complexe kwesties als emancipatie, wetenschappelijke ‘kennis’ en, jawel, klimaatopwarming. Dan kan de interviewer ‘neutraal’ blijven en wordt Peterson niet in de kaart gespeeld – want het is ook duidelijk dat Peterson een begenadigde interviewgast is, charismatisch zelfs, en dat hij uitstraalt wat een groot deel van zijn publiek wil bereiken: zelfvertrouwen, intelligentie, en autoriteit.

Statusverhogende aandacht

En bij dat laatste woord wringt de schoen het meest natuurlijk. Door de uitnodiging van de UvA krijgt Peterson in Nederland academische exposure – waar zijn populariteit niet in de academische wereld is verkregen. Zo wordt hij van een kwaliteitskeurmerk voorzien en ‘groeit’ zijn autoriteit. Dat is niet alleen onfortuinlijk, maar ook gevaarlijk. Als voorbeeld geeft Boudry zelf de klimaatopwarming: Peterson tweette onlangs een misleidend filmpje over het klimaatprobleem. De opwarming van de aarde lijkt daarin een ‘kwestie’ waar je het mee eens kunt zijn of niet. Maar dat de mens ten minste gedeeltelijk verantwoordelijk is voor de aantoonbare opwarming van de aarde, daarover bestaat in de wetenschappelijke wereld een ongekend hoge consensus. Door dit soort ontkennende filmpjes worden mensen vatbaar voor het idee dat dit niet zo is.

Tot slot: Boudry merkte op dat er bij de komst van Sylvana Simons en Piketty naar de UvA geen protest volgde. Dat snijdt geen hout. Piketty is een internationaal gelauwerde wetenschapper die vele kritische toetsingen en reflecties heeft doorstaan (die zijn werk nuanceerden). Simons is een Nederlandse politicus, die nog nooit op het overtreden van de wet, het ontkennen van klimaatopwarming of het aanzetten tot discriminatie is betrapt. Tegen hun komst protesteren, zou pas „gênant” zijn.

    • Philip Huff