Minister belooft scherper toezicht op ziekenhuizen

Faillissement ziekenhuizen De minister gaat niet over het faillissement van ziekenhuizen. Maar wel over chaos in de zorg, zeker als patiënten geen goede zorg krijgen. Minister Bruins belooft een meldplicht voor ziekenhuizen in nood.

Bruno Bruins kreeg een motie van wantrouwen aan zijn broek tijdens het Kamerdebat over het faillissement van de IJsselmeerziekenhuizen en het Slotervaartziekenhuis. Foto Remko de Waal / ANP

De minister was een dokter die toekeek hoe zijn patiënt overleed en daarna de uitvaart begon te regelen, zei SP-leider Lilian Marijnissen. Hij reed stuurloos tegen een boom, volgens PVV-Kamerlid Fleur Agema. Hij stond erbij, keek ernaar en stak toen het misging zijn hoofd als een struisvogel in het zand, vond PvdA-Kamerlid Lilianne Ploumen.

Zware kritiek van de Tweede Kamer woensdag op minister Bruno Bruins (Medische Zorg, VVD) en de manier waarop hij heeft gehandeld rond de faillissementen van de IJsselmeerziekenhuizen en het Slotervaartziekenhuis. Alle politieke partijen zijn zeer geschrokken van de „chaos” die is ontstaan toen patiënten vorige week halsoverkop moesten verhuizen en honderden mensen in één klap hun baan verloren.

Ineens moesten ze omkeren

In het debat kwamen voorbeelden voorbij van patiënten die onderweg naar het ziekenhuis ineens moesten omdraaien, een zwangere vrouw die met tien centimeter ontsluiting op de stoep van het ziekenhuis stond, patiënten bij wie operaties zonder pardon werden afgezegd. Fractieleider Gert-Jan Segers van coalitiepartij ChristenUnie: „Hoe kan het dat zelfs de minister dit niet heeft zien aankomen?”

Het zakelijke antwoord: ziekenhuizen worden sinds de marktwerking in de zorg is ingevoerd (2006) gefinancierd door zorgverzekeraars. Als ze slecht presteren en de financiën niet op orde hebben, kunnen ze failliet gaan – daar staat de minister buiten. Maar Bruins gaf zelf ook toe: hij had wel héél weinig controle. Hij had eerder geïnformeerd willen zijn, de tijd willen hebben om de faillissementen ordelijk te laten verlopen – híj is tenslotte verantwoordelijk voor goede zorg in Nederland.

Lees ook het NRC dossier over de failliete ziekenhuizen

Nu kon hij pas op het allerlaatste moment een crisisstaf inrichten om te proberen de faillissementen in goede banen te leiden. „Dit is een dure les. Ik wil dit in de toekomst voorkomen”, zei Bruins. Hij beloofde een meldplicht voor ziekenhuizen in een noodsituatie. Gemeenten en bewoners moeten vooraf worden geïnformeerd als een faillissement dreigt. En hij laat onderzoeken hoe de „overdracht” van patiënten beter had kunnen verlopen.

Al in juli onder verscherpt toezicht

Veel Kamerleden bleven kritisch. Uit een feitenrelaas dat Bruins zelf naar de Tweede Kamer stuurde bleek dat de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) de ziekenhuizen in juli al een „continuïteitsplan” lieten maken en dat de IJsselmeerziekenhuizen onder verscherpt toezicht stonden. En tóch wist het ministerie pas vlak voor de faillissementen dat het mis zou gaan. Bruins herhaalde steeds dat hij ervan uit is gegaan dat het nog goed kon komen, dat hij het écht niet zag aankomen.

Dat vond GroenLinks-Tweede Kamerlid Corinne Ellemeet moeilijk te geloven: „De pijnlijke feiten zijn dat we wisten dat het slecht ging. Ik verwacht van de minister dat hij nadenkt over scenario’s waarbij patiënten en medewerkers niet de dupe worden.” SGP-leider Kees van der Staaij: „De minister had kunnen weten dat een faillissement op handen was, maar hij wist het niet.”

Chaotische wending

Het beeld van een minister zonder controle over de situatie werd versterkt door het debat zelf. Dat kreeg een chaotische wending toen Het Parool woensdagmiddag op gezag van een behandelend arts meldde dat een patiënt „in levensgevaar” is geweest door de plotselinge sluiting van het ziekenhuis. De patiënt had zware chemotherapie nodig met een strak tijdsschema, maar werd in de onduidelijke uren na het faillissement per ongeluk naar het verkeerde ziekenhuis overgebracht. De minister probeerde in allerijl uit te zoeken wat er was gebeurd, maar kreeg niet meteen de juiste mensen aan de lijn. Pas aan het eind van de middag meldde MC Slotervaart in een persbericht dat er „geen calamiteit” is geweest. Wel hebben patiënten „niet de zorg gekregen die ze op dat moment hadden moeten krijgen.”

De Tweede Kamer nam een heel pakket maatregelen aan om rommelige faillissementen te voorkomen. Zo moet het ministerie een bewindsvoerder kunnen aanstellen bij ziekenhuizen waar wanbestuur wordt gevoerd en komt er een ‘early warning systeem’ voor ziekenhuizen in de problemen. Ook komt er een pot geld voor een soepele overgangsfase bij eventueel nieuwe faillissementen. Ondenkbaar is dat niet: veertien andere ziekenhuizen verkeren financieel ook in zwaar weer. In Lelystad wordt nog gekeken of de basiszorg en acute zorg toch open kunnen blijven.

Voor Bruins zelf eindigde het debat met een verworpen motie van wantrouwen. Hij liep desondanks schade op. PvdA-Kamerlid en ex-minister Ploumen had gehoord dat de minister van de situatie wilde „leren”, maar zijn baan is volgens haar „geen leerwerkplek”. D66-Kamerlid Rens Ramaekers waarschuwde: „Ik blijf achter met het gevoel dat we de situatie niet onder controle hadden. Laat dit nooit meer gebeuren.”

    • Enzo van Steenbergen