De evangelist die Microsoft deed herrijzen

Satya Nadella topman Microsoft Met een ‘empathische’ aanpak blies topman Satya Nadella Microsoft nieuw leven in. Woensdag was hij in Nederland. Wat is zijn geheim?

Foto Laurel Golio/Redux

Een kleine aardverschuiving op de beurs, vorige week. Microsoft haalde zijn concurrent Amazon in en is nu na Apple het meest waardevolle bedrijf ter wereld.

Een paar jaar geleden leken de uitvinders van Windows en Office op een dood spoor beland: de pc-markt kromp, op de smartphone had Microsoft het verloren van Apple en Google, in de datacenters was Amazon het meest succesvol met zijn ‘openbare cloud’ – rekenkracht op inhuurbasis.

Onder leiding van Satya Nadella beleefde Microsoft in vier jaar tijd een indrukwekkende comeback: de beurswaarde steeg van 400 naar ruim 800 miljard dollar. Nadella, een in India geboren techneut met een filosofisch trekje, nam in 2014 het roer over van Steve Ballmer. Opeens had Microsoft, opgericht in 1975 door Bill Gates en de onlangs overleden Paul Allen, een topman die graag boeken leest en Gandhi citeert.

Vorig jaar publiceerde Satya Nadella een opvallend openhartig boek – Hit refresh. Het gaat over zijn jeugd in India en de manier waarop de geboorte van zijn ernstig gehandicapte zoon Zain zijn leven veranderde.

Het is mede daarom dat Microsoft nu zwaar inzet op toegankelijkheid van producten. Bijvoorbeeld met Seeing AI: een app waarmee blinden en slechtzienden hun omgeving mee kunnen ‘horen’. Spelcomputer Xbox kreeg een controller om games toegankelijk te maken voor gehandicapten.

Nadella’s tactiek: Microsoft verkopen als neutrale leverancier

De hang naar ‘inclusiviteit’ gaat verder: overal waar Nadella spreekt is een doventolk aanwezig en Microsoft is actief op zoek naar autistische medewerkers. Het bedrijfsmotto is in braille verwerkt in de trapleuning van het vernieuwde Nederlandse kantoor: ‘Iedereen in staat stellen meer te bereiken met technologie’.

Nadella begon in 1992 als evangelist bij Microsoft – iemand die uitlegt waarom je Windows-servers moet gebruiken. Nu predikt hij ‘empathie’: werknemers moeten leren zich te verplaatsen in de wensen van hun collega’s en klanten. Dat is een betere drijfveer dan jaloezie of strijdlust.

Wie denkt dat Microsoft soft is geworden: Nadella begon zijn eerste jaar met een reorganisatie die 18.000 banen kostte. De nadruk ligt nu meer op Microsoft als gereedschap. „Niet wij moeten cool zijn, maar we moeten andere bedrijven helpen cool te zijn”, stelt Nadella.

Voor de softwaremaker uit Redmond, wiens medewerkers jarenlang gewend waren om te domineren met Windows en Office, is die cultuuromslag niet eenvoudig. Terugkijkend op vier decennia Microsoft is bescheidenheid niet het eerste woord dat je te binnen schiet.

Lees ook, over het vorige Microsoft: NRC interviewde Microsoft-baas Steve Ballmer, in 2007. “We zijn agressief omdat we een grote ambitie hebben”.

Nadella was woensdag in Nederland om het vernieuwde kantoor in Schiphol-Rijk te openen. Hij hield een toespraak in de Arena en had tussen de bedrijven door tijd voor een kort gesprek met deze krant. Vijftien minuten, om precies te zijn, in een uitpuilend schema waarin de Microsoft-baas langs grote klanten als Ahold en Shell snelde en premier Mark Rutte in Den Haag de hand schudde.

Nadella zegt dat hij graag ervaringen van anderen verzamelt, indachtig zijn empathische aanpak. „Het gaat niet om onze technologie maar om wat mensen ermee doen”, zal hij nog vaak herhalen. Het is zijn mantra, en het mantra van het bedrijf. ’s Avonds vliegt de Microsoft-jet met Nadella en zijn team al weer door naar Londen, voor nog meer empathische ontmoetingen.

U verandert nogal wat binnen Microsoft; u sloot vrede met Google en omarmt openbronontwikkelaars. Heeft u daarom Bill Gates gevraagd actief te blijven meewerken?

„Ik wil terug naar dat wat ons ooit groot maakte. Mensen die hulpmiddelen maken voor anderen – dat komt heel dicht bij de manier waarop het bedrijf in 1975 begon. Onze medewerkers moeten zich daarbij wel op hun gemak voelen. Dat Bill, als oprichter, betrokken wil blijven is daarom echt een cadeautje. Hij is een steun in de bestuurskamer en blijft me stimuleren om een stapje verder te gaan.”

Lees ook: Techreuzen met een boodschap

Wat bedoelt u er mee dat Microsoft niet ‘cool’ hoeft te zijn, maar andere mensen cool moet maken?

„Het gaat niet om ons, maar de techniek die met onze producten gemaakt wordt. Digitale technologie is overal, de vraag is of iedereen er zijn eigen economische voordeel mee kan doen.”

U noemt zichzelf een empathische leider, maar is dat de manier om de cloud-oorlog te winnen? U wilt toch Amazon verslaan?

„We moeten niet gedreven worden door onze concurrentiezucht, maar door wat we kunnen toevoegen aan de wereld. Het meest interessante gedeelte van de cloud zit aan de rand en daar is Microsoft marktleider. Wij zijn de enigen die een alomvattend weefsel van rekenkracht bieden.”

Datacenter verdubbelt

Dat weefsel vergt wel wat toelichting. Nadella – opgegroeid in de wereld van workstations en servers – geeft tijdens het gesprek graag een lesje cloudstrategie. Microsoft dankt zijn recente wederopstanding aan de groei van het openbare cloudnetwerk, Azure, en de zakelijke klanten die een online abonnement nemen op Microsoft en Office. Azure is een wereldwijd netwerk van 54 datacentra, waaronder een groot complex in Middenmeer (Noord-Holland). Microsoft wil daar een nieuw datacenter van twee verdiepingen bijbouwen, waardoor de capaciteit komend jaar verdubbelt.

De cloud wordt uitgebreid met de intelligent edge: computers die krachtig genoeg zijn om zelf berekeningen voor kunstmatige intelligentie uit te kunnen voeren, ook buiten het datacenter.

Azure dringt ook door tot sensoren in kleinere apparaten, met chips die Microsoft samen met Intel ontwerpt. Het is de bedoeling het internet of things veiliger te maken, op z’n Microsofts. Nadella’s ‘alomvattende weefsel’ moet bedrijven helpen kunstmatige intelligentie los te laten op hun eigen data. Daarvoor is rekenkracht nodig die ze bij Microsoft tegen betaling kunnen afnemen.

Nadella’s tactiek is dat hij Microsoft verkoopt als een neutrale leverancier zonder tegenstrijdig belang. Cloudaanbieders Amazon en Google dijen uit: Amazon verdient zijn geld met de online winkel en breidt uit in de transport- en zorgsector. Googles moederbedrijf Alphabet heeft een medische tak en ontwikkelt zelfrijdende auto’s. Microsoft trok zich juist terug uit de medische sector.

Nadella: „Als je meerdere bedrijfstakken hebt, zaait dat verwarring.” Zo zet de Microsoft-baas zich af tegen concurrenten, als big tech zonder bijsmaak. Soms komt dat in een verkapte sneer voorbij.

Beperkt Microsoft zichzelf? Ontwikkelt u expres geen Netflix-variant en bouwt u expres geen zelfrijdende auto’s?

„Beperken zou ik het niet willen noemen. We focussen ons. Je denkt misschien dat straks drie grote bedrijven de wereld zullen domineren. Daar gaan wij niet van uit. Er zullen ook Nederlandse multinationals succesvol willen zijn. Voor hen is ons model op de lange termijn beter.”

Microsoft wil toegankelijk zijn voor iedereen, van alle culturen en capaciteiten. Wat vindt u van de Amerikaanse overheid die immigratie wil beperken?

„Ik ben zelf het product van twee Amerikaanse fenomenen: Amerikaanse tech die in het buitenland beschikbaar was, en een land dat toegankelijk was voor immigranten. We zullen in Washington altijd nadruk leggen op deze waarden.

„We blijven een Amerikaans bedrijf. Microsoft heeft een wereldwijde missie maar overal komt het eigen land op de eerste plaats. Ook in Nederland gaat het om ‘Netherlands first’, over de problemen die hier spelen in het onderwijs, in de medische sector.”

Dus u ziet het Amerikaanse beleid niet als een bedreiging voor Microsoft?

„Nee. Ik ben ook niet bang voor nationalisme of populisme – mensen kiezen de regering die ze willen hebben. Wij, als ondernemers, moeten er voor zorgen dat we toegevoegde waarde creëren in elk land. Dat is de manier waarop je ons moet beoordelen. Het enige gevaar is een multinational die in een land louter profiteert en niks bijdraagt.”

Lees ook over de Cloud Wars: waarom Amazon Web Services oppermachtig is

U voorspelt een toekomst waarin alle apparaten met elkaar verbonden zijn. Kunt u zichzelf nog wel loskoppelen?

„Het laatste wat we willen is dat je technologie gebruikt op een manier die niet bevorderlijk is voor je sociale connecties en voor je aandacht. De langste pauze van technologie neem ik als ik een boek lees. Daarnaast heb ik de mogelijkheid rond te reizen, de wereld te bekijken, mensen te ontmoeten en daarvan te leren.”

Dus u zet uw telefoon regelmatig uit? En wat zijn de regels thuis?

„Geen apparaten aan tafel en tijdens een gesprek, dat zijn de regels. Maar ja, dat is niet altijd makkelijk. Een van de dingen waar we als Microsoft naar streven: onze digitale assistent Cortana moet het onrustige gevoel weghalen, om constant te checken wat er nieuw is. Cortana controleert dat voor mij. En helpt mijn aandacht te vestigen op de dingen die ik belangrijk vind. Dat is het doel tenminste – we doen ons best.”

    • Marc Hijink