Opinie

Zorgstelsel

Trek geen al te grote conclusies uit het ziekenhuisbankroet

De schok was groot, toen vorige week zowel het Amsterdamse Slotervaartziekenhuis als de IJsselmeerziekenhuizen in Flevoland binnen paar dagen failliet bleken te gaan. Patiënten verkeerden in onzekerheid, personeel was ontzet. Hoe kon het dat een hospitaal zomaar bankroet ging?

Het antwoord lijkt voor de hand te liggen: een ziekenhuis is in Nederland een onderneming, en een onderneming kan failliet. Maar zo simpel ligt het niet. De zorg in Nederland is hybride ingericht. Het systeem van onderling concurrerende zorgverzekeraars die inkopen bij onderling concurrerende zorgverleners oogt overzichtelijk, maar is dat in de praktijk geenszins. Er is sprake van regionale bijna-monopolies, zowel bij verzekeraars als zorgaanbieders. Er zijn, om maar een voorbeeld te noemen, sterk verschillende prijzen voor dezelfde soort handeling. En ziekenhuizen zijn wel ondernemingen, maar het uitkeren van winst mag dan weer niet.

Het resultaat is een gemengd en vaak onoverzichtelijk zorgsysteem, waarvan één kenmerk overigens overheerst: het functioneert in verreweg de meeste gevallen opvallend goed. Dat betekent niet dat het niet beter kan. Maar het tijdperk dat de zorg vaak ondermaats was en lange wachtlijsten kende, ligt lang achter ons. Een zorgsysteem in volledige overheidshanden is ongewenst. Een zorgstelsel op basis van totale laisser-faire eveneens.

Hadden de twee ziekenhuisorganisaties gered moeten worden, net als de banken na de Lehman-crisis? Dat is een misverstand. Banken die belangrijk waren voor het financiële systeem moesten destijds wel overeind gehouden worden, op straffe van het ontrafelen van de samenleving. Dat gold niet voor DSB Bank, die dan ook geen steun kreeg. Andersom is het ondenkbaar dat een ‘systeemziekenhuis’ als het UMC of het Erasmus MC zou mogen omvallen.

MC Slotervaart en de IJsselmeerziekenhuizen hadden al een wankele geschiedenis. Twee ondernemers hebben zich erop gestort en faalden. Het is aan de curatoren om te bepalen wat er precies gebeurd is en wat er al dan niet door de beugel kon.

Dit zal niet het laatste bankroet zijn van een ziekenhuis en er kunnen lessen uit worden geleerd. Een beter toezicht bijvoorbeeld, dat te vaak een sluitpost is. Eén les alvast: maak een reservepot voor de vergoedingen van zelfstandigen. Als zij wegblijven omdat zij er niet langer op vertrouwen betaald te krijgen, veroorzaakt een ziekenhuisramp zichzelf. Een zzp-run als self-fulfilling prophecy. Voor wie toch per se een analogie met de banksector wil zien.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.