‘Journalistiek is nog geen vrouwvriendelijke industrie’

Journalistiek platform Vrouwen in de journalistiek staan minder vaak op de voorpagina en zijn zelden de baas, volgens de oprichters van NewsMavens, platform voor vrouwelijke journalisten.

De Argentijnse sportjournalist Nati Jota (Natalia Jersonsky) meldde dinsdag op Instagram (1,1 miljoen volgers) dat zij een borstverkleining heeft ondergaan omdat ze in haar werk voor sportzender ESPN serieuzer genomen wil worden. „Ik wil dat mensen naar mijn gezicht kijken als ik praat.” Foto ESPN

Lois Lane in Superman, Katrine Fønsmark in Borgen en Rory Gilmore in Gilmore Girls – in series en films gaat het vrouwelijke journalisten voor de wind. Ze leggen schandalen bloot, maken snel promotie en publiceren spannende verhalen.

En hoewel de man-vrouwverhouding volgens het European Journalism Observatory op Europese redacties nu ongeveer gelijk is en meer vrouwen dan mannen kiezen voor een studie journalistiek, zijn vrouwen in de top ondervertegenwoordigd. Ook blijft het aantal vrouwen in de ‘harde’ verslaggeving achter.

„Zo bepalen mannen grotendeels wat er in het nieuws komt”, zegt hoofdredacteur Zuzanna Ziomecka van het journalistiek platform NewsMavens. „Europabreed is journalistiek nog geen vrouwvriendelijke industrie.” NewsMavens, een jaar geleden opgericht in Polen, wil die balans herstellen. De Engelstalige site heeft een geheel vrouwelijke redactie.

In de praktijk bleek het lastig om redacteuren te vinden in Noord-Europa, zegt redactiechef Lea Berriault. Volgens haar komt dat doordat redacties daar vooroplopen op het gebied van gendergelijkheid: „Ik denk dat vrouwelijke journalisten al het gevoel hebben dat ze in hun eigen land genoeg gehoord worden.”

Seksuele intimidatie staat achterin

Niet overal in Europa is de situatie zo gunstig, zegt Ziomecka. „Van de belangrijkste redacties in Europa wordt slechts 27 procent geleid door vrouwen. Dan gaat het om hoofdredacties en uitgevers. Ook op seniorplekken, de chefs, zijn mannen veel beter vertegenwoordigd.” Elke krant zal zeggen dat mannen en vrouwen op de redactie gelijk moeten zijn, zegt Ziomecka. „Maar als je telt hoeveel vrouwelijke auteurs op de voorpagina’s staan, blijven ze vrijwel allemaal achter.”

Lees ook: ‘De fotojournalistiek is een machocultuur’

Het European Journalism Observatory deed onderzoek in elf landen: 41 procent van de verhalen in de onderzochte dagbladen waren geschreven door mannen, 23 procent door vrouwen. Bij de rest stond geen naam. NewsMavens wil daarom de stem van vrouwen in de media versterken. Dat kan op meerdere manieren, zegt Ziomecka. Je kan meer vrouwen laten publiceren, maar ook meer vrouwelijke experts opvoeren in de krant en op radio en tv. In Nederlandse media is slechts een op de vier aangehaalde experts vrouw, concludeerde vrouwennetwerk Women Inc. dit jaar.

Volgens de onderzoekers denken nieuwsmakers dat het met de diversiteit in media de goede kant op gaat. Maar dat valt tegen: tot 2010 nam het aantal vrouwelijke experts in traditionele media (krant, radio, tv) toe van een op zes naar een op vier. Vijf jaar later daalde dat weer naar een op vijf.

Maakt het uit of mannen danwel vrouwen het nieuws maken en selecteren? De breed gedragen opvatting in de pers is toch dat een journalist – man of vrouw – objectief is? Beide vrouwen zeggen ‘ja’. Hoofdredacteur Ziomecka viel het op dat verhalen over seksuele intimidatie van vrouwen bijvoorbeeld vaker naar de laatste pagina’s van de krant verdwenen. Bijvoorbeeld de Oostenrijkse oud-politicus Sigrid Maurer, die werd aangeklaagd nadat ze de naam had geopenbaard van een man die haar via Facebook zou hebben lastiggevallen. Zulke verhalen zouden ook door mannelijke journalisten kunnen worden verteld, maar dat gebeurt volgens de NewsMavens te weinig.

Lees ook: Het gaat langzaam de goede kant op met diversiteit in de media, denken velen. Maar dat is niet zo, blijkt uit een nieuw rapport van vrouwennetwerk WOMEN Inc.

Zachte onderwerpen

Vrouwelijke redacteuren hebben over het algemeen meer aandacht voor ‘vrouwenverhalen’ en minderheden, denken zij, omdat ze uit ervaring weten hoe het is om in een minderheidspositie te zitten. Ziomecka: „Onze ervaring is dat vrouwen ‘empathische’ nieuwskeuzes maken. Aan onze redacteuren merk ik bijvoorbeeld dat ze de effecten van beleidskeuzes op minderheden belangrijk vinden. De objectieve realiteit bestaat niet. Het verhaal wordt gevormd door wie het schrijft.”

En wie het schrijft, hangt vaak samen met het onderwerp. In 2012 deed een Londense universiteit onderzoek naar vijf landelijke Britse kranten. De conclusie was dat vrouwelijke journalisten vaak schrijven over ‘zachte’ onderwerpen zoals lifestyle schrijven, terwijl politiek en sport vaker door mannen werden gebracht. De Britse hoogleraar journalistiek Suzanne Franks wijdde in haar boek Women and Journalism (2013) een hoofdstuk aan die rolverdeling, die ze gekscherend samenvat als de newshounds tegen de feature bunnies.

Ook Ziomecka en Berriault horen die rolverdeling regelmatig terug van ‘hun’ redacteuren. Belangrijk is dat zij nieuws aandragen dat er volgens hen toe doet, ongeacht of dat over politiek beleid gaat of opvoeden. Berriault: „Zelfs als een van onze redacteuren over bijvoorbeeld kinderen wil schrijven – een thema dat al zo vaak wordt geassocieerd met vrouw-zijn – dan moedigen wij dat aan. We zullen nooit zeggen: ‘Die baby’s, vrouw, zet je daar eens overheen’.”

    • Maartje Geels