Jaren procederen over topmedicijn

Radboud Universiteit De ontwikkeling van een gel tegen brandwonden is in gevaar door onmin tussen de Radboud Universiteit en een spin-off-bedijf.

De Radboud Universiteit in Nijmegen, die al jaren is verwikkeld in een juridische strijd over een wondergel. Foto Flip Franssen

De Radboud Universiteit in Nijmegen is al ruim vier jaar verwikkeld in rechtszaken en conflicten over exploitatie en eigendom van een biogel die onder meer wordt toegepast voor de genezing van brandwonden. Daardoor dreigt de ontwikkeling van deze veelbelovende uitvinding, die in het toonaangevende wetenschappelijke tijdschrift Nature is gepubliceerd, in gevaar te komen.

Na minstens vier kort gedingen lopen er nu twee rechtszaken in Arnhem en Den Bosch. Tegenover elkaar staan de directeur van het spin-off-bedrijf met zijn echtgenote en de universiteit. De directeur van het spin-off-bedrijf Secmatix is de in Zwitserland wonende Nederlander Jan-Alexander Nagy. Hij is benoemd door zijn echtgenote Birgitte Kool, die via het Zwitserse Acublue AG de meerderheid van de aandelen van Secmatix beheert en door de Radboud Universiteit als minderheidsaandeelhouder werd aangesteld.

Kool is van beroep projectmanager van een groot Zwitsers transportbedrijf en wil nu door middel van een aandeelhoudersvergadering haar aandelenbezit zodanig uitbreiden dat de universiteit minder dan 1 procent van de aandelen overhoudt. Met twee kort gedingen bij de rechtbank en het gerechtshof heeft de universiteit deze verwatering tijdelijk tegengehouden en nu is er in Den Bosch een bodemgeschil over de zaak.

Als het echtpaar in het gelijk wordt gesteld, zou het vrijwel alle rechten op de gel en de toekomstige opbrengsten kunnen verwerven. Afgelopen juni spande Nagy al een kort geding aan om voorinzage te krijgen in alle wetenschappelijke publicaties van de Radboud Universiteit over de biogel. Succes bleef uit: de directeur verloor.

De universiteit wenst een gezamenlijke exploitatie. Daarom had de universiteit in 2014 het octrooi gratis ingebracht en een lening van vijf ton aan Secmatix verstrekt. Om greep te houden op haar uitvinding heeft de universiteit de licentieovereenkomst met de spin-off ingetrokken. Daar procedeert het echtpaar Nagy-Kool tegen in Arnhem.

De biogel met de naam polymer polyisocyanide (PIC) werd in 2012 bij toeval uitgevonden door de hoogleraren chemie Paul Kouwer en Alan Rowan. De nieuwe substantie leverde in 2013 een publicatie in Nature op. Bij verwarming wordt de gel hard, bij afkoeling zacht, precies omgekeerd van wat gebruikelijk is. De gel laat vloeistoffen door maar houdt bacteriën buiten. Dat maakt de gel geschikt voor de genezing van brandwonden. Na gebruik kan de gel door afkoeling vloeibaar worden gemaakt en van de wond worden verwijderd. Ook kunnen er celstructuren mee worden geproduceerd, voor onder meer onderzoek naar kanker.

Belangenverstrengeling

De kortgedingrechter had de verwatering van de universitaire aandelen al tijdelijk stopgezet. Ze beschouwde de echtelijke band tussen de directeur en de grootaandeelhouder „mogelijk” als ontoelaatbare belangenverstrengeling.

Intussen leiden alle rechtszaken ertoe dat geld voor ontwikkeling van de supergel naar juridische bestemmingen gaat. De advocaten worden mede betaald door de spin-off-bedrijfjes die de nieuwe technologie moeten ontwikkelen en exploiteren, gaf Nagy tijdens een zitting toe. Die bedrijfjes hebben subsidie gekregen van ZonMw, een overheidsinstelling die medisch onderzoek financiert. Volgens een woordvoerder van ZonMw wordt nu nagegaan of deze subsidie alsnog kan worden ingetrokken.

En dat terwijl de Radboud Universiteit juist hoopte dat een spin-off- bedrijf de wondergel rendabel zou maken, zodat de wetenschappers zich volledig konden richten op het onderzoek. Nu wijzen beide partijen naar elkaar voor het regelen van externe financiering. Maar zolang de processen voortsukkelen, is daar weinig kans op.

Onder druk van de Bossche rechter Van Dam proberen de partijen nu opnieuw tot een gesprek te komen om de zaken onderling te schikken. „Ik zie een berg papier”, zei deze tijdens de laatste zitting in september toen een van de claims op tafel lag. „Ik zie geen voorstel om tot een oplossing te komen, alleen brieven, geen voorstellen. Waarom komt het niet van de grond?”

Er ligt nu een beslag van Wound-ex, een van de twee dochterbedrijven van Secmatix, op materialen die zouden liggen bij de Radboud Universiteit. Dirkjan Masman, die voor het Radboudumc verantwoordelijk is voor de commerciële ontwikkeling van de wondergel, zei voor de rechtbank van Den Bosch dat hij nergens méér spijt van had dan van de overdracht van het basisoctrooi aan Secmatix: „Op deze manier worden we uit ons eigendom ontzet.” Hij erkent: „Ik was niet alert genoeg om de zeggenschap in balans te houden.”

Maar directeur Nagy vindt dat het geld hem toekomt. „Jaren heb ik feitelijk onbezoldigd gewerkt”, zei hij op de zitting in Den Bosch. Hij heeft nog nooit een managementvergoeding en evenmin de beloofde bonus gekregen, benadrukte hij.

„U hebt een probleem dat dit conflict continu doorgaat”, merkte rechter Van Dam op tegenover Nagy. „Het water staat u aan de ene kant aan de lippen en aan de andere kant voert u een proces dat bakken met geld kost.”

Zolang de procedure loopt, willen de partijen geen commentaar geven. De universiteit heeft de wijze van overdracht van technologie aan spin-off-bedrijfjes inmiddels grondig veranderd. Les één: geef een andere partij geen controlerende meerderheid.

Correctie (8 november 2018): In een eerdere versie stond dat er een beslag van de Radboud Universiteit op Wound-ex ligt. Dat was onjuist. Wound-ex heeft een beslag op materialen gelegd die bij de Radboud Universiteit zouden liggen. Dat is in het artikel aangepast.

    • Maarten Huygen