Opinie

    • Tom-Jan Meeus

Dobbelen met de democratie

De superioriteit van de westerse beschaving – daar hoor je even niemand over. Misschien is het moment niet zo geschikt. Eind vorige week had een Trump-aanhanger in de VS net een bombrief aan Hillary Clinton verzonden of op een campagnebijeenkomst herhaalden Trump-supporters de roep om Clinton in het gevang te gooien. CNN ontving bombrieven van dezelfde Trump-aanhanger en de president herhaalde zijn oordeel over media: „de vijand van het volk”. Kort hierna schoot een extreem-rechtse antisemiet elf mensen dood in een synagoge in Pittsburgh. Ook de schuld van de media, zei Trump.

Je kunt zeggen: och, zo is die man. Dat is ook het deprimerende. Nu we ervaren hoe weinig de westerse beschaving in de VS voorstelt, is zijn wangedrag deel van onze sleur geworden. File bij knooppunt Vianen.

Misschien is er ook een voordeel. Zaterdag was het afscheid van oud-premier Kok. De huidige eerste minister, Rutte, hield een waardige toespraak. „Kind van de wederopbouw, voorvechter van de gewone man, premier van iedereen”, zei de VVD’er over zijn ambtsvoorganger van de PvdA. Toen in de VS John McCain overleed, een van Trumps voorgangers als Republikeins presidentskandidaat, werd de president niet uitgenodigd: Trump had McCain te vaak beledigd.

Nu voert Trumps voorganger Obama campagne tegen hem, qua eloquentie kan Trump niet aan hem tippen, maar lelijk blijft het: een oud-president die het aanzien van het hoogste ambt opoffert aan een verkiezingsuitslag. Je zag het Kok of een andere Nederlandse oud-premier zelden doen.

Het onderstreept de subtiele kwaliteit van ons meerpartijenstelsel. De nieuwe president van Brazilië, de demagoog Bolsonaro, komt ook voort uit een kiesstelsel dat in de laatste ronde twee kandidaten tegenover elkaar stelt. De keuze is dan kraakhelder, het risico ook, net als bij Trump: dobbelen met de democratie. De staatscommissie-Remkes, die in een tussenadvies een gekozen formateur bepleitte, mag daar nog wel eens naar kijken.

Misschien moeten we hier ook minder House of Cards verheerlijken, en ons meer verdiepen in de introverte Duitse politiek, waarin Merkel zich dertien jaar staande hield, en die grotere gelijkenis met ons bestel vertoont.

Welbeschouwd is onze coalitiepolitiek ook veel hoogstaander, omdat niemand het redt met alleen het eigen gelijk, omdat iedereen zich soms moet inhouden: dingen even niet zeggen, anderen soms gelijk geven, uitstel van behoeftebevrediging. Dus superieur is ons stelsel zeker niet – maar vergeleken met de VS en Brazilië is het een wonder van fijnzinnigheid.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.

    • Tom-Jan Meeus