Lara (Victor Polster) heeft een moeizame relatie met haar lichaam in ‘Lara’.

‘De politieke correctheid zit er soms volledig naast’

Lukas Dhont

‘Girl’ gaat over de interne strijd van transgender en balletdanseres Lara. Regisseur Lukas Dhont: „Ik vond de arena van de dans perfect om die strijd te externaliseren.”

‘Kan iemand een vertoning van Girl organiseren in het Witte Huis?’, klonk vorige week op Twitter toen uitlekte dat de Amerikaanse president probeert om de rechten van transgenders terug te draaien in de VS. Volgens uitgelekte memo’s wil Trump seksuele identiteit opnieuw definiëren als iets onveranderlijks en al bepaald bij de geboorte. In de internationaal met lof overladen Belgische debuutfilm Girl wordt de sekse van hoofdpersoon Lara op geen enkel moment in twijfel getrokken. De puber werd geboren in een jongenslichaam, maar is een meisje. Voor zichzelf, haar familie, haar artsen én haar prestigieuze balletschool; ze moet er wel een zware inhaalslag leveren op klasgenotes die al jaren op spitzen dansen.

Girl werd wereldwijd met prijzen overladen en kreeg de prestigieuze Caméra d’Or tijdens het filmfestival van Cannes voor het beste debuut. Netflix kocht de rechten en de film is de Belgische Oscarinzending. „Ik had niet zoveel interesse om het verhaal te vertellen van een transpersoon die vecht tegen de buitenwereld”, legt de jonge regisseur Lukas Dhont (1991) uit tijdens een bezoek aan Amsterdam. Hij wilde focussen op de interne strijd van Lara. Zodra ze is toegelaten op haar droomschool, verlangt ze naar meer; ze traint tot ze erbij neervalt en wil in recordtempo zo vrouwelijk mogelijk worden. Dhont: „De film gaat ook over overmoed.”

Interne strijd

Het idee voor Girl ontstond al in 2009, vertelt de jonge regisseur: „Ik las als achttienjarige een krantenartikel over de vijftienjarige Nora Monsecour die ballerina wilde worden, maar geboren werd in een lichaam dat door de wereld werd gezien als mannelijk.” Dhont, die op dat moment worstelde met zijn coming-out, was onder de indruk van de puber die zichzelf en haar ambities kiest boven wat de wereld van haar verwacht, vertelt hij.

Na het lezen van het artikel nam hij contact op met Nora voor een documentaire. Dat zag de danseres niet zitten, haar eigen ervaringen met haar balletopleiding waren minder positief. Ze wilde wel meewerken aan een fictief filmscript waarin de interne strijd centraal staat. Dhont: „Ik vond de arena van de dans perfect om die strijd te externaliseren. De balletwereld is enorm genderspecifiek, er zijn duidelijk onderscheiden rollen én ballerina’s belichamen de meest klassieke, elegante vorm van vrouwelijkheid. Het is een arena waar je moet werken met je lichaam en het constant gereflecteerd ziet, het is opmerkelijk dat iemand die zo’n moeilijke relatie heeft met het lichaam juist daarvoor kiest.

„Tegelijkertijd vond ik het lichaam dat tegensputtert bij het streven naar die klassieke vorm van vrouwelijkheid een mooie metafoor.” Dhont verwijst naar de balletschoenen met spitzen waar Lara haar voeten in wurmt, met enkele bloederige beelden tot gevolg.

De film legt veel nadruk op het fysieke aspect van Lara’s transformatie, zoals de hekel aan haar genitaliën. Binnen de transgendergemeenschap vindt men het soms vervelend dat het daar zo vaak over gaat. Dhont: „Het is nu eenmaal de focus van veel jonge transmensen.” Elk gesprek met Nora tijdens het schrijven van het script was volgens Dhont terug te brengen op het niet accepteren van haar lichaam. Dhont: „Voor mij is die relatie met het lichaam trouwens universeel. Die behoort niet alleen toe aan de transgemeenschap, maar ook aan cis-mensen [mensen bij wie de seksuele identiteit overeenkomt met het biologische geslacht waarmee zij geboren zijn, red.].”

Dualiteit

Dat het verhaal van Nora hem aangreep was persoonlijk, vertelt de regisseur. „Het gaat over een artiest die streeft naar perfectie en over de dualiteit tussen mannelijkheid en vrouwelijkheid.” Zelf durfde Dhont terwijl hij opgroeide zijn vrouwelijke kanten niet altijd te uiten. „Ik wilde als kind graag danser worden, danste vaak en veel, maar merkte dat mensen er wat ongemakkelijk van werden, ze vonden zo’n vrouwelijke jongen toch wat funky.” Dat Dhont naar een vrij conservatieve, katholieke school ging, hielp niet. „Die school heeft me discipline bijgebracht en geleerd om honderd procent voor iets te gaan, tegelijkertijd smoorde ze een zekere excentriciteit in mijn persoonlijkheid.” Hij kwam pas als eenentwintigjarige uit de kast, tijdens zijn kunstopleiding.

De kracht van Girl zit ook in de casting van de jonge hoofdrolspeler Victor Polster als Lara. Polster is een engelachtige, androgyne figuur die pubergêne zo vakkundig oproept dat je als kijker soms plaatsvervangend ongemakkelijk wordt. Het vinden van de juiste hoofdrolspeler was omslachtig, vertelt Dhont. Hij wist dat het belangrijk was voor de buitenwereld om tijdens het castingproces het geslacht van de hoofdrolspeler in het midden te laten, iedereen was welkom. „Ik wilde de mogelijkheid openhouden dat we een transmeisje zouden vinden van vijftien dat kon dansen en dit verhaal met mij wilde vertellen.” Na het bekijken van vijfhonderd kandidaten, had hij nog steeds geen geschikte Lara.

Dhont had eerder – wat stoutmoedig – choreograaf Sidi Larbi Cherkaoui gevraagd voor de danssequenties in zijn debuut. Cherkaoui is artistiek directeur bij het Ballet Vlaanderen, het grootste balletgezelschap in België, maar werkte ook mee aan Hollywoodfilms en de videoclips van Beyoncé en Jay Z. De choreograaf was meteen enthousiast over het verhaal. Aangetrokken door Cherkaoui’s reputatie kwamen veel jonge, getalenteerde dansers naar de audities voor bijrollen, vertelt Dhont. Ook Polster. „Het klinkt als een cliché, maar toen ik Victor zag, klikte het meteen. Het was de eerste keer dat iemand het beeld van Nora, dat in mijn hoofd verbonden was met het scenario, kon vervangen. Hij is magnetisch als hij begint te dansen.”

Lees hier de recensie van ‘Girl’

Vergrootglas

Dhont besefte al tijdens het filmen dat zijn casting en scenario onder een vergrootglas zouden liggen binnen de transgendergemeenschap. Hollywoodactrice Scarlett Johansson kreeg afgelopen juli bakken kritiek over zich heen toen ze als vrouw een transman wilde vertolken in de film Rub & Tug. Critici vonden dat de rol naar een transgenderacteur moest gaan. Johansson trok zich uiteindelijk terug uit het project. Filmblad Variety schreef dat de Oscarkansen van Girl mogelijk worden beïnvloed door de zeer kritische houding van GLAAD (Gay & Lesbian Alliance Against Defamation) ten opzichte van Girl en andere films over transgenders, die worden gemaakt en gespeeld door niet-transgenders.

Dhont: „Ik snap dat activisten in Hollywood op de rem trappen. Dat is een systeem waar transtalent lange tijd niet werd uitgenodigd voor castings, noch voor transrollen, noch voor cis-rollen. Maar dat is Hollywood en ik vind het problematisch om te generaliseren en te zeggen dat in alle films personages alleen vertolkt kunnen worden door performers met dezelfde identiteit. Dan zeg je ook ‘een transpersoon mag geen cis-persoon spelen’. Het hoogste doel is dat een transman -of vrouw voor elke rol in aanmerking komt.”

Wat Dhont beschrijft is een ideaal, in realiteit zijn er vandaag de dag weinig rollen voor transgenders. „Ik begrijp de frustraties, maar door een generaliserende houding neem je de openheid die er nu eindelijk is, meteen weer weg; in plaats van het verder open te trekken, stoppen we alles meteen weer in hokjes. Ik heb het gevoel dat de politieke correctheid er soms volledig naast zit.

„Luca Guadagnino’s Call Me by Your Name gaat bijvoorbeeld over de liefde tussen twee mannen en geen van beide acteurs is homo. Ik ben een homo, heb naar die film gekeken en nog maar zelden zoveel liefde gevoeld tussen twee mensen op beeld. Dat bewijst voor mij dat de grootste kracht van een artiest empathie is. Empathie voor een andere vorm van zijn, van leven.”

    • Sabeth Snijders