Weg met de boekenfilm?

Bescheiden mening Vaak blijkt de roman voor een film een keurslijf. Weg met de boekverfilming dan maar? Onze filmredacteur aarzelt.

Barry Atsma (links) in Knielen op een bed violen, de verfilming van de roman van Jan Siebelink.

De Duitse regisseur Volker Schlöndorff, bekend van Die Blechtrommel, vertelde mij dat zijn idool, regisseur Billy Wilder, hem ooit adviseerde te stoppen met het verfilmen van die „idioot dikke romans”. Al die bladzijden tot een behapbaar scenario inkoken is monnikenwerk. En is dat gelukt, door zijpaden en bijpersonages weg te snoeien, dan jammert de schrijver dat je zijn roman hebt vernacheld. Nee, dan beter een toneelstuk tot film bewerken, aldus Wilder. Drie aktes, climax, doek: je film staat eigenlijk al in de steigers.

Lees ook: Vergeet de serie, The Handmaid’s Tale is als boek nog beklemmender

De Nederlandse kwaliteitsfilm is nu een boekverfilming. Daarmee heb je al een ingebouwd publiek, is de gedachte: lezers van de succesroman zijn vast ook nieuwsgierig naar de film. Maar vaak blijkt de roman een keurslijf en weerspiegelt zo’n boekenfilm eerder de behoudzucht van de producent dan de passie van de regisseur. Neem de statige, vacuüm getrokken boekenfilm Publieke Werken. Twee mafketels sleuren je mee in hun verheven negentiende-eeuwse denktrant en aspiraties, maar de plot is gekunsteld. Of neem Knielen op een bed violen, naar Jan Siebelinks bestseller over een bloemenkweker die wegzinkt in godsdienstwaanzin. Dat zo’n innerlijke hellegang een statische film oplevert, weet je van tevoren.

Maar wat te denken van het hartverscheurende Tonio en corpsballendrama Niemand in de Stad?

Weg met de boekverfilming dan maar? Dat is het stokpaardje van een gewaardeerd collega. Als de malaise van de naar binnen gekeerde Nederlandse film ter sprake komt, eist hij een totaalverbod op boekenfilms van ten minste tien jaar. „Laat ze zelf eens wat verzinnen.” Ik aarzel, want onder mijn favoriete recente films bevinden zich nogal wat romanbewerkingen: corpsballendrama Niemand in de Stad, het hartverscheurende Tonio, André van Durens onderschatte De Helleveeg. Wat zou de Nederlandse film zijn zonder Paul Verhoevens Turks Fruit?

Wel loont het de moeite wat vaker toneelstukken tot speelfilm te bewerken. En niet tot goedkope tv-films. Het kan: kijk hoe Billy Wilder oubollige boulevardkluchten omwerkte tot filmklassiekers. Of, dichter bij huis, naar de toneelfilms van Alex van Warmerdam. Gewoon proberen.

    • Coen van Zwol