Rouwenden in Pittsburgh laken Trumps harde taal

Bij de aanslag op een synagoge kwamen elf mensen om het leven. Tijdens de ingetogen herdenking van de omwonenden ging het al snel over de harde politieke actualiteit.

Een menigte heeft zich zaterdag verzameld op het kruispunt van Murray Avenue en Forbes Avenue in Squirrel Hill, een wijk van Pittsburgh, voor een wake ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de aanslag op de Tree of Life synagoge, eerder op de dag. Foto Gene J. Puskar / AP

Ze hebben het gebed voor heling gezongen, mi sheberach. Ze zingen het havdalah, de zang waarmee de Joden het einde van de sabbat en de terugkeer naar het leven van alledag markeren. „Maar van deze sabbat”, zegt scholier Emily Pressman door de microfoon, „zullen we niet zo gauw terugkeren naar het leven van alledag.”

Zo gedenken zaterdagavond op een verregend kruispunt in Pittsburgh, schouder aan schouder met de grote Joodse gemeenschap, honderden bewoners van Squirrel Hill de elf mensen die deze ochtend in hun wijk zijn doodgeschoten in de Tree of Life synagoge. Met kaarsen en tranen, met gitaar en zang. De wake is georganiseerd door schoolkinderen en als zij tot slot de mensen bedanken voor hun komst, roept iemand in de menigte „Vote! Vote! Vote!”, en dat refrein wordt massaal overgenomen: „Stem! Stem! Stem!”

Lees ook: Zeker elf doden bij schietpartij synagoge VS

Wat in de eerste plaats een ingetogen herdenking is, krijgt zo het scherpe randje van de politieke actualiteit. Net als de arrestatie, vrijdag, van de man die afgelopen week veertien bompakketten verstuurde aan critici van president Donald Trump, wordt ook deze moordaanslag in verband gebracht met de harde woorden van de president. „Dit is een aanval op mij, en we weten allemaal wie het heeft gedaan”, zegt oudere Laura Horowitz, die regelmatig diensten in dezelfde synagoge bijwoont. „Donald Trump.”

Dreigementen op Gab

De dader bleek een rabiate antisemiet die op Gab, het Twitter-voor-hard-rechts, regelmatig samenzweringstheorieën („Het zijn de smerige Joden die de smerige moslims dit land binnen brengen”) en dreigementen de wereld in stuurde. Zijn laatste boodschap: „Screw you Optics, I’m going in” („Val dood met je beleefdheden, ik ga naar binnen.”) En daarop stapte de 46-jarige Robert Bowers met een „Dood aan de Joden!”, een AR 15 geweer en drie handvuurwapens de synagoge in. Hij schoot vijftien, twintig minuten om zich heen, en liep toen naar buiten, waar hij onder vuur werd genomen door agenten. Hij raakte gewond en ligt, buiten levensgevaar, in een plaatselijk ziekenhuis.

Het verband met Trump loopt via de migrantenmars die vanuit Centraal-Amerika door Mexico op weg lijkt naar de Amerikaanse grens. Trump heeft meermaals gesuggereerd dat de migranten niet op eigen initiatief aan hun tocht zijn begonnen, en dat ze onderweg worden gefinancierd door de Democratische Partij en door groepen van buiten. Een Republikeinse afgevaardigde vulde voor die laatste omschrijving een naam in: George Soros.

Geliefd doelwit

George Soros, Joods, rijk, links, is een geliefd doelwit voor rechtse politici en activisten, omdat zijn Foundation progressieve maatschappelijke initiatieven met geld ondersteunt. Bowers, de moordenaar uit Pittsburgh, had het op sociale media ook op Soros gemunt, aldus verschillende Amerikaanse media. Hij stuurde een filmpje door dat volgens nieuwssite The Daily Beast is verspreid door een pro-Russisch account. In dat filmpje was op een van de trucks in de migrantenkaravaan een davidster, symbool van het jodendom, gemonteerd.

Gab had het account van Bowers zaterdag afgesloten en opgeslagen, aldus een woordvoerder van het platform. Er gingen zaterdag enkele posts van Bowers rond, waaronder eentje waarin hij nadrukkelijk afstand nam van president Trump, die zichzelf op verkiezingsbijeenkomsten tegenwoordig afficheert als een „nationalist”. „Trump is een globalist, geen nationalist”, schreef Bouwers eerder. „Er is geen #MAGA zolang we nog de Joodse besmetting hebben.” MAGA, Make America Great Again, is het motto van Donald Trump.

Lees ook: Harde politieke cultuur VS bereikt nieuw dieptepunt

Trump, die deze maanden fanatiek op campagne is om zijn partij op te stuwen, heeft de afgelopen dagen scherp uitgehaald naar alles en iedereen die ook maar suggereert dat de agressieve stijl van de president te maken heeft met de verharding van de sfeer in de laatste weken voor de verkiezingen van 6 november. Volgens hem zijn eerst en vooral de media schuldig aan de verruwing in politiek en samenleving.

Hate crime

De moordaanslag in Pittsburgh had volgens Trump kunnen worden voorkomen, of in elk geval minder dodelijk kunnen zijn als in de synagoge een gewapende bewaker aanwezig was geweest. Hij vond dat voor deze moordenaar alleen de doodstraf gepast is. In Pennsylvania is die juist in 2015 afgeschaft – een bezuinigingsmaatregel. Omdat de schietpartij is aangemerkt als een hate crime zal de verdachte niet voor een rechtbank van de staat Pennsylvania terechtstaan, maar voor een federale rechtbank. Er zijn 29 aanklachten tegen hem ingediend.

Om te onderstrepen dat het land zich vooral niet moet laten terroriseren door zulke extremisten, ging Trump zaterdagavond toch naar een verkiezingsbijeenkomst in de staat Illinois. Amerikanen, zei de Republikein, moeten hun „leven niet omgooien voor iemand die ziek en slecht is”.

In Pittsburgh zei een van de schoolmeisjes tijdens de wake: „Vandaag ben ik een andere Jood dan gisteren. Tot gisteren deed ik de dingen die Joodse meisjes doen zonder erbij na te denken. Ik ging met mijn familie naar de sjoel – soms. Antisemitisme was iets uit het verleden, uit andere landen. Ik kan alleen maar hopen dat de Jood die ik vandaag ben geworden, sterker is en meer van de wereld begrijpt.”

    • Bas Blokker