Opinie

    • Folkert Jensma

Strijd tegen de misdaad is een geheim succes (1)

‘Tien jaar cel met tbs voor willekeurig neerschieten student’. ‘Busje met xtc-afval in brand in woonwijk’. ‘Jihadistisch netwerk van zeven man aangehouden.’ Voelt u zich nog een beetje veilig als u dat leest? Ik vermoed dat u eerst kijkt of de voordeur wel op slot zit. De overheid publiceert ieder jaar een overzicht van de trends in criminaliteit en rechtshandhaving. En daaruit blijkt dat zowel de criminaliteit die de politie registreert als de criminaliteit die de burger daadwerkelijk ervaart, daalt. Al jaren. Ook de gevoelens van onveiligheid onder de burger zijn afgenomen, met 30 procent sinds 2005. Nederland wordt dus niet alleen veiliger, de inwoners voelen zich ook veiliger.

Maar dat wil er dus niet in. Media voelen dat feilloos aan: geen medium besteedde aandacht aan die daling. In de politiek valt het op dorre bodem. De minister zwijgt. Het ministerie van Justitie en Veiligheid presenteert het jaarlijks rapport alsof het een woordenboek is: een statistisch ‘naslagwerk voor een breed publiek’. Ik vermoed dat Grapperhaus geen animo heeft om op Financiën te gaan uitleggen dat de handhaving ieder jaar minder om handen krijgt. Stel je voor dat ze er daar consequenties aan verbinden. Dat zou dan tot minder uitgaven voor politie en justitie kunnen leiden, wat uiteraard voorkomen moet worden.

De publieke opinie is ronduit wantrouwend. Op sociale media wordt steevast verondersteld dat de aangiftedrempels te hoog zijn, de burger de staat niet vertrouwt, criminaliteit altijd een dark number kent, de statistieken niet de werkelijkheid weergeven. Kijk maar, de media staan vol misdaad, #ikbennietgek. Brabant, pillenschuur van de wereld! Ondermijning, burgemeester bedreigd! Het land wordt bedreigd, de strijd tegen ‘de drugsmaffia’ wordt verloren. Grapperhaus wil „die criminele economie” helemaal „oprollen”.

Anderen veronderstellen dat de ‘veiligheidsparadox’ aan het werk is. Hoe groter de objectieve veiligheid, hoe groter ook de onrust als die toch wordt bedreigd. Het tv-programma Opsporing Verzocht ( ‘fijn dat u weer mee helpt met zoeken’) houdt de burger bij de les. Iedereen heeft aldus een aandeel in de misdaad: van media tot minister. Maar dit jaar worden toch weer vier gevangenissen gesloten, wegens overcapaciteit. Bovenop de negentien die sinds 2014 sloten.

Zelf denk ik dat de cijfers niet liegen, maar ook niet het hele verhaal vertellen. Wie zich thuis en op straat veiliger voelt dan tien jaar geleden, wordt niet bedrogen. Het gaat ook beter.

Maar eerst die statistieken. De criminaliteit die de politie registreerde daalde met 36 procent ten opzichte van 2007. De criminaliteit die burgers daadwerkelijk ondervonden zelfs met 44 procent, zo gaven burgers zelf in slachtofferenquêtes aan. Vandalisme is het sterkst gedaald – de index staat nu op 49 ten opzichte van 2005. Vermogensdelicten (inbraak, diefstal, beroving, zakkenrollen) zijn vrijwel gehalveerd – index 51. Met de afname van geweld (bedreiging, mishandeling, geweld met seksuele bedoelingen) gaat het ook goed. Daar is de index van 100 in 2005 gedaald naar 64 in 2017. Om het tastbaar te maken: in 2017 waren er 257.000 diefstallen en inbraken minder dan in 2007.

Die daling is in de hele Westerse wereld meetbaar. Er is ook een aantal vrij schilderachtige verklaringen voor. Variërend van de opkomst van obesitas (overgewicht en inbreken of geweld gaan slecht samen), de legalisering van abortus (minder probleemgezinnen), de introductie van loodvrije benzine (minder loodvergiftiging dus minder te lage IQ’s en gedragsproblemen), massaal opsluiten/zero tolerance-beleid (afschrikken) en de introductie van ritalin waardoor ADHD beheersbaar werd. Met uitzondering van loodvrije benzine is er echter geen enkele factor die wereldwijd hetzelfde zou hebben kunnen werken. Obesitas is niet overal een probleem; abortus is evenmin overal vrij. En ‘afschrikking door massaal opsluiten’ zoals in de VS, liep gelijk op met de afname in Canada, waar veel minder wordt opgesloten. Hoe verleidelijk het ook is om te denken dat lang opsluiten de criminaliteit doet dalen, het blijkt niet uit de cijfers.

Er is wel een aannemelijker hypothese: toename in beveiliging en preventie. Daarover volgende week. En waarom de statistieken niet het hele verhaal vertellen.

Folkert Jensma is juridisch commentator. nrc.nl/index/recht/
    • Folkert Jensma