Opinie

    • Tommy Wieringa

Sterk spul

Ja, het was deze week vreselijk misgegaan op zijn redactie, erkende de hoofdredacteur van NOS Nieuws Marcel Gelauff: eerst leek het of een van zijn journalisten een artikel uit de Völkischer Beobachter had overgetikt, vervolgens verzuimde de eindredacteur van dienst dat als zodanig te herkennen. Het artikel ging over ‘de jood Soros’, een ‘invloedrijke bemoeial met tentakels ver in de wereldpolitiek’. Alles, van invloedrijk tot tentakels en wereldpolitiek, kwam rechtstreeks uit de Greatest Hits van het antisemitisme. Alleen het woord ‘parasiet’ moesten we er zelf bij denken.

‘Iemand schrijft het artikel’, verklaarde Gelauff, ‘daarna gaat de eindredacteur er overheen. En die heeft deze associatie niet gehad.’ Het bleef stil en donker, met andere woorden, in de bovenkamer van auteur en eindredacteur. Nergens rinkelde een belletje, nergens knipperde een lampje. De Protocollen van Zion, iemand? Alfred Rosenberg, anyone? Dat is die van dat toffe trio toch?

De NOS-redactie wordt merendeels bemand door jonge mensen, nemen we aan, ambitieuze journalisten voor wie WOII en de Holocaust niet langer een afschrikwekkende historische realiteit zijn, maar zoiets als een vogelpoepje op de Duitse geschiedenis – het komt gewoon niet zo vaak meer bij ze op. Het zijn vakmensen, ze zijn naar school geweest, ze hebben minimaal een opleiding op HBO-niveau afgerond. Maar zoals het niveau van rekenen en lezen sinds twintig jaar gestaag daalt in het onderwijs, erodeert ook ons historisch bewustzijn.

De touringcar met mensen die voor straf naar Auschwitz moeten zit vol met veroordeelde negationisten en jongeren die muren bekladden met hakenkruisen en joodse graven omvertrokken – de koekebakkers van de NOS passen er nog juist bij. Zelfs prins Charles stuurde in 2005 zijn zonen voor straf naar Auschwitz nadat de jongste een feestje bezocht in nazi-uniform en zijn oudste verzuimde hem daarvan te weerhouden – een beetje zoals de journalist en de eindredacteur deze week.

Het nieuwsbericht over George Soros was ook de triomf van het nepnieuws. Het succesvolste nepnieuws is het nepnieuws dat we niet meer als zodanig herkennen, zelfs journalisten niet die getraind zouden moeten zijn om feiten van propaganda te onderscheiden. Tegenstanders van Soros achtervolgen hem sinds jaar en dag met antisemitische verdachtmakingen en complottheorieën, en het vliegwiel van de propaganda is, als het eenmaal in beweging is, moeilijk weer tot stilstand te brengen. Deze week resulteerde het onder meer in het NOS-artikel en de bompost die bij Soros’ huis in New York werd afgeleverd.

Lees ook: NOS-hoofdredacteur over bericht Soros: ‘Zo had het niet gemoeten’

Het gewraakte artikel leerde dat je tegenwoordig niet eens meer een hekel aan joden hoeft te hebben om antisemitische quatsch te produceren en te verspreiden. Kwade opzet was het niet. Het zou anders opgeschreven zijn, bedekter, slimmer. Hier was geen opzet in het spel. Het was erger. Het was onwetendheid.

Onwetendheid valt moeilijk te bestrijden in een tijd waarin kennis verdacht is. Aan deskundigen is niet langer behoefte, zoals een Brexit-minister twee jaar geleden zei. We koesteren liever onze agressieve onwetendheid. Wat we niet weten, willen we ook helemaal niet weten. Wat we wel willen weten, vinden we op grand old Google, zoals Menno Wigman het medium noemde. Het is afkomstig uit zijn toepasselijke gedicht ‘Bij de uitvaart van het boek’: ‘De schrijver met zijn ongeschoren woede, / de dichter van drie doodgeboren boeken: / daar staan ze met hun doos vol slome woorden. / Sterk spul of niet: de uitvaart van het boek, / we naderen de uitvaart van het boek.’

Vorige week gaf ik een lezing op een statige middelbare school in Brugge, waar de leraar Nederlands zijn leerlingen zelfstandig probeerde te leren denken en ze voedde met ernstige, gewichtige kennis. Tijdens mijn lezing zat er niemand op zijn telefoon te klooien, na afloop stelden de leerlingen slimme vragen. Een goede school, realiseerde ik me eens te meer, is de enige duurzame remedie tegen de kwalen van deze tijd, die manipulatie en desinformatie heten, slechts bedoeld om volgzame consumenten van producten en ideeën te kweken.

Tommy Wieringa schrijft elke week een column op deze plaats.
    • Tommy Wieringa