Opinie

    • Rosanne Hertzberger

Het ziekenhuis sluit en de pil is niet voorradig

Ik was een groentje in de zorg, maar daar kwam onlangs snel verandering in. Vlak na zijn geboorte werd onze jongste ziek. Hij werd weggevoerd in een ambulance, en lag daarna op de intensive care. Gelukkig bleek zijn aandoening niet levensbedreigend te zij. Bovendien was deze goed te behandelen met een huis- tuin- en keukenmiddeltje. Eenmaal goed ingesteld op de medicatie knapte hij snel op en werden we uit het ziekenhuis ontslagen. We hoefden alleen nog even langs de apotheek.

Daar bleek het middel niet voorradig – althans, niet de vloeibare vorm voor baby’s. En al helemaal niet de tien keer hogere concentratie die veel handiger was. „Pech”, dacht ik nog. Maar het was geen pech. Het is een kwestie van structurele tekorten bij een groot aantal medicijnen. Het gold voor de anticonceptiepil, injecteerbare penicilline, epinefrinepennen en een heleboel verschillende vaccins. Je kunt je productielijn kennelijk beter inzetten voor iets hyperigs, nieuws en lucratiefs dan een oud middel waar elke verzekeraar en overheid op probeert te bezuinigen.

In het ziekenhuis dacht ik de cliché-gedachte van bijna elke patiënt: goddank wonen we niet in een ontwikkelingsland. Goddank zijn de schappen van de apotheek nooit leeg en word je niet weggestuurd vanwege leveringsproblemen. Goddank kun je vertrouwen op uitstekende ziekenhuiszorg, vandaag, morgen en de dag erna ook en hoef je niet voortijdig te verkassen met de boodschap: financieringsproblemen. Maar het gebeurt en dat is meer dan alleen gênant. Het ondermijnt het vertrouwen in de zorg.

Heus, ik ken de grote lijnen van het debat. Het is goed dat verlieslijdende ziekenhuizen niet koste wat kost open blijven. Marktwerking biedt ook legio voordelen. We moeten ook de goedkoopste pillen inkopen, en dan het liefst allemaal bij één leverancier met kwantumkorting. Maar dit? Dit was puur decorumverlies. Een afgang. Crisisoverleg met andere ziekenhuizen hoor je alleen te voeren bij brand of stroomstoring, niet bij een plotseling faillissement. Patiënten horen geen last te hebben van jouw bestuurlijke puinhoop. Standaardmiddelen moeten gewoon voorradig zijn. Net als brandstof en voedsel. Dit is Nederland, toch?

Maar zo vanzelfsprekend is het dus niet. Neem penicilline. Negentig jaar na de ontdekking is deze moeder der antibiotica wereldwijd nauwelijks leverbaar. Dat geldt ook voor andere antibiotica. Uit een rapport van stichting Access to Medicine blijkt de gammele productieketen te rusten op een handvol voornamelijk Chinese en Indiase schakels. Een explosie bij een Chinese grondstoffenleverancier zorgde vorig jaar voor een wereldwijd tekort aan één specifiek antibioticum (piperaciline). Een syfilis-uitbraak in Brazilië (meer dan duizend gevallen van kindersterfte per jaar), schrijft de stichting, kon niet goed onder controle worden gebracht door gebrek aan dit soort stokoude huis- tuin- en keukenmiddelen.

Ik noem dat ont-ontwikkeling. Een modern systeem dat niet alleen tekortschiet in het ontwikkelen van nieuwe antibiotica, want die zijn in geen velden of wegen te bekennen, maar dat het niet eens lukt om de oude aan te leveren. Puur omdat er geen eer (pardon, geld) meer aan te behalen is. Europa moet hoognodig overwegen de productie van een aantal essentiële patentloze medicijnen in eigen hand te houden. Als strategische veiligheidsmaatregel. Of we zouden, net als we PostNL verplichten om dagelijks de post te bezorgen, van elke farmaceut van wie we dure spulletjes kopen, moeten eisen dat ze enkele huis- tuin- en keukenmiddelen ook leveren tegen een schappelijke prijs.

Ondertussen vallen in Nederland nog steeds geen grote gaten. Dat hebben we te danken aan het personeel. In de omliggende ziekenhuizen loopt iedereen gewoon weer wat harder. Dat was ook mijn ervaring: het waren de apothekers die alles op alles zetten om alsnog op tijd het middel te vinden. Ik stond met trillende handjes in mijn keuken tabletten te verpulveren toen we werden gebeld dat er ergens een voorraad was gevonden. Later vonden we zelfs een apotheker die een tien keer hogere concentratie wilde maken zodat we driemaal daags net iets minder hoefden te hannesen. Goddank voor ons zorgpersoneel. Die redden ons, alweer.

Rosanne Hertzberger is microbioloog

    • Rosanne Hertzberger