Tijdwisselen is niet levensgevaarlijk

Zomer- en wintertijd Wetenschappelijk onderzoek naar de gevolgen van het verzetten van de klok geeft geen eenduidig resultaat.

Foto Getty Images

Het plotseling één uur verzetten van de klok, vooruit of achteruit, verstoort onze biologische klok. Daar zijn slaapdeskundigen en chronobiologen het over eens. Maar is zo’n verstoring, zo’n jetlag van één uur, ongezond? Krijgen meer mensen een hartaanval? Vallen er meer doden in het verkeer?

Daarover is de wetenschap verdeeld. En dat betekent: het verzetten van de klok is niet levensgevaarlijk. Er is geen groot gezondheidseffect. Dat blijkt bijvoorbeeld uit onderzoek naar 160 miljoen ziekenhuisopnamen in Duitsland, gedurende tien jaar.

Neem het Spaanse onderzoek dat vorige maand verscheen, in het tijdschrift Epidemiology. Zij vonden dat het verzetten van de klok, jaarlijks ongeveer vijf mensen in het Spaanse verkeer het leven kost.

NRC vroeg lezers naar hun voorkeur voor zomer- en wintertijd. Dat leverde hartstochtelijke betogen op

De onderzoekers telden verkeersdoden in de 30 dagen na het verzetten van de klok in de afgelopen 25 jaar in alle 52 Spaanse provinciehoofdsteden. Ze corrigeerden met statistisch rekenwerk voor veel zaken, zoals dat de eerste dag met een veranderde tijd altijd een zondag is. Gemiddeld vallen er, dag in dag uit, 3,5 verkeersdoden in die 52 Spaanse steden. Op een wisseldag waren het er 4,3, maar de drie dagen erna waren het er steevast wat minder. In 25 jaar tijd waren dat 40 meer verkeersdoden tijdens die wisseldagen.

Verkeersveiligheid en zomertijd

Moet een overheid maatregelen nemen om 40 van 31.937 (0,13 procent) verkeersdoden het leven te redden? Intensievere alcoholcontrole levert ongetwijfeld honderd keer meer op. Maar als een overheid levens kan redden door simpelweg de klok niet meer tweemaal per jaar te verzetten, waarom zou je dat niet doen?

Nou, bijvoorbeeld niet omdat de Spaanse onderzoekers niet laten zien wat er in de overige tien maanden van het jaar gebeurt. Misschien vallen er in een zomertijd-wintertijdsysteem over een heel jaar gemeten wel minder verkeersslachtoffers. Of meer.

Britse onderzoekers pakten het vollediger aan. In een in 2017 gepubliceerd artikel trekken ze een conclusie uit alle eerdere onderzoeken over verkeersveiligheid en zomertijd. Er waren maar 24 bruikbare onderzoeken. Er zijn daar wetten in voorbereiding, ongetwijfeld voor na de Brexit, die de tijdwisseling willen afschaffen en ofwel de zomertijd ofwel de wintertijd blijvend willen instellen, schrijven de onderzoekers.

De meeste van de 24 gevonden onderzoeken gingen over de periode rond de tijdwissel en keken, net als de Spanjaarden, niet naar het hele jaar. Conclusies voor het Verenigd Koninkrijk over altijd-zomertijd of altijd-wintertijd waren niet te trekken. Ze besluiten: „De zomertijd-wetenschap kan, alles bij elkaar genomen, niet worden gebruikt om de aanname te bevestigen of te verwerpen dat een verandering van tijdzone een voordeel heeft voor de verkeersveiligheid.”

    • Wim Köhler