NOS-baas over bericht Soros: ‘Zo had het niet gemoeten’

Antisemitisme

Hoofdredacteur van NOS Nieuws Marcel Gelauff stelt dat er fouten zijn gemaakt in een stuk over Soros. „Het woordgebruik is absurd.”

„Dat was natuurlijk fout. Dat had zo niet gemoeten. We hadden het anders moeten doen”, zegt de hoofdredacteur van NOS Nieuws, Marcel Gelauff. Het gaat over het artikel op de website van de NOS over de Hongaars-Amerikaanse miljardair en filantroop George Soros dat dinsdag zorgde voor veel ophef. In het achtergrondartikel van de NOS werden jubelende reacties van Soros’ tegenstanders beschreven op het explosief dat dinsdag in de brievenbus van zijn huis in New York werd gevonden. Zo luidde de kop van het bericht: ‘George Soros: invloedrijke bemoeial met tentakels ver in de wereldpolitiek’. Een van de meest bekritiseerde alinea’s was: „De jood Soros steunt organisaties die regeringen openlijk bekritiseren [...]. Dat moet stoppen, zeggen tegenstanders”. De karakterisering lag angstvallig in lijn met antisemitische nazi-propaganda. (Zie inzet)

„Dat woordgebruik is natuurlijk absurd”, reageert hoofdredacteur Gelauff. Hij noemt het verschijnen van het artikel in deze vorm „heel vervelend”. Op de vraag hoe het bericht op de NOS-website kon verschijnen antwoordt hij: „Iemand schrijft het artikel, daarna gaat er eindredactie overheen. En die heeft deze associatie niet gehad.” Gelauff zegt dat de NOS wilde weergeven hoe tegenstanders Soros framen, maar hij begrijpt dat het ook anders gelezen kon worden.

In een persbericht noemt de NOS de oorspronkelijke titel van het bericht „onzorgvuldig en onjuist”. Na de kritiek is het bericht aangepast.

Complottheorieën

Gelauff zegt dat er dinsdag een nabespreking is geweest en ook woensdag nog intern over de fout zal worden gesproken. Wel geeft hij te kennen dat de werkwijze niet wordt aangepast. „Dit los je niet op met procedures. Er zijn checks en balances. Er is eindredactie, collegiaal overleg en discussie. Soms gaat dat fout. Dit ging heel erg fout.”

Ook op de huidige versie van het artikel blijft kritiek bestaan. Zo staat in de derde alinea prominent een meme met complottheorieën over Soros en wordt Soros nu „zelfbenoemd ‘staatsman zonder staat’” genoemd, terwijl fel tegenstander Viktor Orbán, de Hongaarse premier, hem zo noemde.

In de korte levensloop van Soros staat dat hij tijdens de oorlog naar Londen vluchtte, terwijl hij de oorlog in het bezette Hongarije heeft overleefd. Pas in 1947 vluchtte hij alsnog voor het communisme. De 88-jarige Soros is door zijn politieke activisme en Joodse achtergrond vaak het doelwit van bedreigingen en complottheorieën. Onder andere de nationalistische Hongaarse regering van Orbán en de Amerikaanse president Donald Trump hebben zich negatief over hem uitgelaten.

False balance

Peter Burger, docent wetenschapsjournalistiek en brongebruik aan de Universiteit van Leiden zegt over het NOS-bericht: „Als je het heel welwillend zou willen interpreteren lijkt het een geval van doorgeslagen false balance, vals evenwicht.” De NOS wordt regelmatig verweten vooringenomen, links te zijn. In dit geval zou de NOS te hard hebben geprobeerd ‘de kant van de tegenstanders’ van Soros te laten zien.

False balance in verslaggeving ontstaat wanneer een voor- en tegenstander naast elkaar worden gepresenteerd, terwijl zij „van verschillende status” zijn, zegt Burger. Zoals een medisch wetenschapper naast iemand die „een slecht gevoel” heeft over vaccinaties.

„Daar gaat het helemaal niet over”, zegt hoofdredacteur Gelauff in een reactie. „Het was gewoon een inadequaat stuk, daar moeten we geen dingen bij gaan halen.” Het is volgens de NOS „niet relevant” wie het stuk heeft geschreven, want „de hoofdredacteur heeft de verantwoordelijkheid”.

Aanvulling 25-10: Voordat Victor Orbán dit in zijn politieke campagne deed, werd George Soros al als “staatsman zonder staat” aangeduid. In een biografie uit 1995 werd de term gebruikt als hoofdstuktitel, en ook in het Amerikaanse tijdschrift New Yorker (1995) en de krant Wall Street Journal (2004) werd hij zo genoemd. Ook Soros’ zoon Alexander herhaalde het in 2016. Het is niet duidelijk of Soros zichzelf ook zo noemde, zoals ook wordt beweerd.

    • Simone Peek