Opinie

    • Joyce Roodnat

Met excuuskind naar ‘De vrekkin’

Joyce Roodnat

‘De vrekkin’ is een jeugdtheatervoorstelling waarin Molières ‘L’avare’ driedubbelovergehaald en binnenstebuiten wordt gekeerd, swipend naar de wereld van de nieuwe rijken. Elk groot mens kan er heen, met een excuuskind, of zonder.

Betty Schuurman als de vrekkin Foto Phile Deprez

Geld valt uit de hemel en zegent wie het verdient. Arm zijn is een karakterfout, helpen heeft geen zin. En waarom zou je personeel te eten vragen? Morgen hebben ze tóch weer honger. Een vrek verzint altijd wel een reden om geen geld uit te geven. Daar wordt de vrek steeds maar rijker van. En achterdochtiger. En ongevoeliger. En rijker. En achterdochtiger. En nóg ongevoeliger.

Dat prachtige motief is door de toneelschrijver Molière onovertroffen vereeuwigd met L’avare (1668). De Vrek, zoals het in het Nederlands heet, analyseert uitgelaten de neergang van een paranoïde knorrepot die op zijn geld zit. Mooi stuk, vaak uitgevoerd. Maar nog nooit zoals nu, niet met een vrek, maar met een ‘vrekkin’. Staat niet in het woordenboek, maar na deze voorstelling moet dat erin, want een vrekkin blijkt iets heel anders te zijn dan een vrouwelijke vrek. Ze barst van het geld en ze wil het houden, niet om het op te potten maar om het uit te kunnen blijven geven.

Zo’n seksewisseling kan een grandioos effect hebben. Uitgewoonde stukken krijgen een glans die ik niet voor mogelijk had gehouden. De schrijver Tom Lanoye is er een meester in. Hij schiep een prinses Hamlet, in Hamlet vs. Hamlet. En dankzij hem maakte ook Koningin Lear haar opwachting. Vooral als er kinderen in het spel zijn, onthult man-wordt-vrouw een schat aan onvermoede betekenis. Koningin Lear en haar dochter Cordelia worden niet zo klef als die ouwe Lear met zijn jongste dochter. En in prinses Hamlet en haar vriendin Ophelia ontlook een vergiftigde jongemeisjes-vriendschap die Hamlets troebele relatiegedoe aanzienlijk verhelderde.

En nu hebben we dus De vrekkin – waarin Molières L’avare driedubbelovergehaald en binnenstebuiten wordt gekeerd, swipend naar de wereld van de nieuwe rijken. De voorstelling gaat uit van haar moederschap en landt bij de zoon en dochter die blingbling-gewijs door het leven hompelen. Materieel meer dan voorzien, emotioneel op zichzelf aangewezen: „Als wij een knuffel willen, dan gaat het van ons zakgeld af.”

De vrekkin is een voorstelling van NTJong. Jeugdtheater? Moet dat? Ja, dat moet. Elk groot mens kan er heen, met een excuuskind, of zonder, maakt niet uit. De jeugd lacht om die rare moeder en vereenzelvigt zich met haar zoon en dochter. De volwassene ziet uitdagend grand guignol en snapt eindelijk waar dit stuk echt om draait.

De vrekkin blijft over en achter, oud en eenzaam, zonder kinderen, zonder personal coach, zonder personal assistent, in een stacaravan. Met lege handen. Maar er is licht. Haar man, nu een trans-vrouw annex zenmaster (jaja), leert haar: „Alleen met lege handen kun je iemand omhelzen.” Wat een tegeltjeswijsheid is, maar voor de vrekkin een wijze les. Want het is gratis en toch helpt het.

    • Joyce Roodnat