‘Meeste Nederlanders kennen onze zwarte verzetshelden niet’

Nacht van de geschiedenis The Black Archives is sinds drie jaar actief met het onder de aandacht brengen van „gemarginaliseerde perspectieven” op de geschiedenis. Zaterdagavond geeft het archief een lezing tijdens de Nacht van de Geschiedenis in het Rijksmuseum.

Mitchell Esajas geeft een rondleiding in The Black Archives in Amserdam. Foto Marion Visser

Het gaat goed met The Black Archives, het historisch archief met zwart erfgoed. Als een van de winnaars van de Amsterdamprijs voor de Kunst 2018 (35.000 euro) kunnen de initiatiefnemers grotere stappen gaan zetten richting hun doel, het zichtbaar maken van de verborgen geschiedenis van zwarte mensen.

The Black Archives staat samen met sprekers als Fresku en Akwasi zaterdag 27 oktober op het programma van de Nacht van de Geschiedenis in het Rijksmuseum. Zo lijkt het zwarte perspectief meer bij de gedeelde geschiedenis te gaan horen. Maar het gevoel hierover is dubbel, zegt Miguel Heilbron (35), een van de oprichters. „Aan de ene kant ben ik trots en blij met wat we hebben kunnen realiseren in de afgelopen drie jaar. Aan de andere kant is het heel treurig dat wij dit als individuen hebben moeten opzetten. Het is raar dat onze verhalen niet al tot het collectieve geheugen behoren.”

Mede-oprichter van het archief Mitchell Esajas (30) vult aan: „Het Rijksmuseum had allang kunnen en moeten vertellen wat wij doen. De meeste Nederlanders kennen wel Martin Luther King en Malcolm X, maar van onze eigen zwarte verzetshelden, zoals Otto en Hermina Huiswoud, hebben ze nog nooit gehoord.”

Mitchell Esajas, Jessica de Abreu, en Miguel Heilbron van The Black Archives.

Foto Eva Plevier

The Black Archives is gevestigd op de bovenste verdieping van Vereniging Ons Suriname in Amsterdam. In het ruime pand aan de Zeeburgerdijk worden de grote kartonnen dragers van de expositie Zwart en Revolutionair: Het verhaal van Otto en Hermina Huiswoud, aan de kant geschoven voor de volgende expositie. „Otto en Hermina zijn zwarte verzetshelden uit de jaren vijftig”, legt initiatiefnemer Jessica de Abreu (29) uit. „We vinden het belangrijk om zwarte geschiedenis niet alleen maar vanuit de slavernij te benaderen. Er was ook verzet.”

Lees ook dit interview over de The Black Archives uit 2016: Hoe dekoloniseer je de bibliotheek?

Heilbron: „Otto Huiswoud was een van de oprichters van de communistische partij in de Verenigde Staten. Ook in Nederland was hij politiek actief, hij heeft Ons Suriname van een ’gezelligheidsclub’ veranderd in een maatschappelijk geëngageerde vereniging.” De Abreu: „Bij de Surinaams-Nederlandse geschiedenis wordt vooral gedacht aan de afschaffing van de slavernij en de periode na de grote migratiegolf van de jaren zeventig. The Black Archives vult het gat binnen deze jaren mooi op.”

Schoolbezoeken

Het historische archief is een verzameling van duizenden boeken en documenten, samengesteld vanuit privécollecties, deels aangekocht, deels geschonken. „Een deel van het archief moet nog ontsloten worden”, vertelt De Abreu. Tussen de stellingkasten staan tafels met verschillende objecten waarmee de geschiedenis tastbaar wordt gemaakt. Een uitvergrote brief lijkt verdacht veel op een cheque. „Dat is een wisselbrief. Met deze brief werden bij de afschaffing van de slavernij de eigenaren door de Nederlandse staat gecompenseerd voor het afnemen van hun bezit, de tot slaaf gemaakte. De tot slaaf gemaakten kregen niks. Zo zie je hoe witte Nederlanders stelselmatig bevoordeeld werden. Soms zeggen mensen, het is zo ver weg, maar wij dragen nog steeds de namen van deze slavenhouders.”

Deel van de collectie van The Black Archives.

Foto Daniël Rommens

Het Rijksmuseum heeft deze brief ook, weet De Abreu. „Maar wij vertellen erbij dat de emancipatie ook is bevochten, zoals tijdens de slavenopstand van Tula in 1795 op Curaçao. Dat hoor je daar niet.”

Het was de nalatenschap van de ouders van Miguel Heilbron die de aanzet gaf voor het huidige archief. Samen met zijn broer Thiemo zocht Heilbron naar mogelijkheden om hun boekencollectie publiek toegankelijk te maken. Ze bundelden de krachten met netwerkorganisatie New Urban Collective. Zij hadden in het onderwijs al een schrijnend tekort aan lesmateriaal over de Afrikaanse diaspora en de geschiedenis van mensen uit het Afro-Caribische gebied geconstateerd.

‘Het is raar dat onze verhalen niet al tot het collectieve geheugen behoren’

Met de oprichting van The Black Archives in 2015 besloten ze om samen de ontbrekende verhalen zelf te gaan vertellen. Nog altijd neemt het bezoeken van scholen en het werken aan lesmateriaal een groot deel van de tijd in beslag. De Abreu: „Dat doen we met liefde. Het is een gevoel van urgentie, een noodzaak, om de verhalen te vertellen. De vraagstukken die je nu tegenkomt in het publieke debat zijn onlosmakelijk verbonden met het verleden.”

Zwarte Piet

Esajas: „Eerlijk gezegd hadden wij drie jaar geleden geen idee hoeveel materiaal we zouden vinden. Het is mooi om terug te zien dat de debatten die nu gevoerd worden over bijvoorbeeld Zwarte Piet en politiegeweld tegen minderheden, er allang voor onze tijd waren.” De Abreu: „Onze plek op het programma van het Rijksmuseum is niet zomaar uit de lucht komen vallen. Er is decennialang door activisten gevochten voor een groter bewustzijn over onze gedeelde geschiedenis.”

Boeken uit de collectie van The Black Archives.

Foto David van Dam

Vaak krijgen ze de vraag: is The Black Archives een activistische daad? Esajas: „Als je zegt dat musea bepaalde delen van de geschiedenis decennialang hebben genegeerd, of dat Zwarte Piet een racistische karikatuur is, dan wordt dat door de maatschappij gezien als activistisch.” De Abreu: „Maar het gaat om de grotere vraagstukken. Hoe ziet democratie eruit voor mensen van kleur in Nederland? Hoe kunnen we het zo tot zijn recht laten komen dat iedereen van vrijheid en gelijkheid kan genieten?”

Online is racisme veel zichtbaarder geworden, vindt Esajas. „Je ziet dat witte nationalisten de afgelopen jaren meer zelfvertrouwen hebben gekregen. Dat ze het überhaupt aandurfden om de snelweg te blokkeren en ook nog trots zijn op die daad…”

Pop-up-expositie

Heilbron: „Dat is zorgelijk. En ook dat ze daarin bevestigd worden in de mainstream media. Wij willen de context laten zien. Er is honderden jaren slavernij geweest in de Nederlandse geschiedenis. In die periode zijn er ook rassenleren ontwikkeld, over witte mensen als superieur, zwarte mensen als inferieur. Dat is honderden jaren gepropageerd”, zegt Heilbron. „Na de slavernij was dat niet opeens weg, die beelden werken nog steeds door. Dat we een minister hebben die letterlijk naar rassenleer refereert en daarmee wegkomt, is onbestaanbaar. Er is kennelijk te weinig kennis om dat te veroordelen.”

Foto’s uit de expositie die The Black Archives vrijdag laat zien, als voorvertoning op een tentoonstelling volgend jaar.

Dus blijft The Black Archives hard werken, op zoek naar manieren om gemarginaliseerde perspectieven zichtbaar te maken. Deze vrijdag opent de pop-up-expositie Onze Tori, verhalen van Surinamers in Nederland, naar aanleiding van het komende 100-jarige jubileum van Vereniging Ons Suriname. Ze hebben ook gereageerd op de open oproep van de Gemeente Amsterdam om met een voorstel voor een Nationaal Slavernijmuseum te komen. De Abreu: „Vereniging Ons Suriname heeft al verschillende tentoonstellingen gehuisvest. Daar willen we samen met onze partners verder op voortbouwen. Nu draaien we nog voornamelijk met vrijwilligers, maar een echte museale voorziening, met ruimte voor debat en dialoog en een café voor een goede kop koffie. Dat is uiteindelijk onze droom.”

De expositie ‘Onze Tori,verhalen van Surinamers in Nederland – 100 jaar Vereniging Ons Suriname is op 26/10 (tussen 18.30 en 22.00 uur) en volgend jaar te zien bij The Black Archives, Amsterdam. Inl: theblackarchives.nl

    • Dominique van Varsseveld