Lelystad staat machteloos bij snelle sluiting

IJsselmeerziekenhuizen

Lelystad kan niet zonder ziekenhuis, vinden gemeente en provincie. Maar ze kunnen sluiting niet voorkomen.

Een patiënt bij de Lelystadse vestiging van de donderdag failliet verklaarde IJsselmeerziekenhuizen Foto Bram Petraeus

‘Onacceptabel’. ‘Levensbedreigende situaties’. ‘Grote maatschappelijke onrust’. De provincie en gemeenten in Flevoland waarschuwen voor dramatische gevolgen wanneer het IJsselmeerziekenhuis met locaties in Lelystad, Dronten, Emmeloord en Urk straks verdwijnt. Ze beloven actie. Maar valt er nog iets te redden?

Donderdagochtend kondigde het IJsselmeerziekenhuis (105 miljoen euro omzet), eigendom van voormalig radioloog Loek Winter en de oud- zakenbankiers Willem de Boer en Dirk Brouwer, faillissement aan. Dinsdag had het ziekenhuis al uitstel van betaling aangevraagd omdat verzekeraar Zilveren Kruis weigerde een noodkrediet te verstrekken.

Zo’n negenhonderd medewerkers verliezen hun baan, voorlopig betaalt het UWV de salarissen door. De zorgverzekeraars stellen geld beschikbaar voor een „voortvarende en gecontroleerde afbouw” van de zorgverlening. Bedragen zijn niet bekendgemaakt, wel dat er een ‘afkoelingsperiode’ komt van twee maanden waarin schuldeisers geen eigendommen uit het ziekenhuis mogen halen. Zo moet voorkomen worden dat chaos ontstaat en de veiligheid van patiënten in het geding komt.

Lees ook: Lelystad wil het regioziekenhuis niet kwijt

Op verzoek van Zilveren Kruis, de partij met veruit de meeste verzekerden in de regio, springen de ziekenhuizen in Zwolle, Harderwijk en Almere voorlopig bij. Volgens een woordvoerder van het St Jansdal in Harderwijk meldden zich donderdag al „massaal” patiënten uit Lelystad bij de balie. Bedden zijn er voldoende. Medewerkers, daar gaat het om. „Het is loeidruk”, zegt de woordvoerder van het St Jansdal. „We zijn razendsnel de personele bezetting op de afdelingen verloskunde, eerste hulp, kindergeneeskunde aan het opschalen.”

Crisismanagement

Op korte termijn is dat vooral een kwestie van crisismanagement. Wie neemt welke zorg over, hoe organiseren we de inhuur van extra personeel? Voor de langere termijn speelt een fundamentele vraag: krijgt het IJsselmeerziekenhuis een doorstart, desnoods in afgeslankte vorm? Of moeten de grofweg 180.000 inwoners van Lelystad, Dronten, Urk en de Noordoostpolder voortaan naar ziekenhuizen in Zwolle, Almere of Harderwijk?

Voor Ina Adema (VVD), burgemeester van Lelystad, is die laatste optie onbespreekbaar. „Hier wonen veel mensen die niet zomaar even de auto pakken en wél veel zorg nodig hebben. Zij zijn afhankelijk van het openbaar vervoer. Dan zijn andere ziekenhuizen echt te ver weg.”

Samen met de andere gemeentebestuurders in de regio en de provincie Flevoland voert Adema campagne om op zijn minst de ‘basiszorg’ zoals reguliere controles, verloskunde en spoedeisende hulp in Lelystad te houden. Ze vragen daarbij steun van minister Bruno Bruins (Medische Zorg, VVD).

Lees ook over MC Slotervaart: Een overbodig ziekenhuis met een huiselijke sfeer

Maar de eerste reactie uit Den Haag is terughoudend. Dat verrast niet: de tijd van grootschalige reddingsacties en ‘systeemziekenhuizen’ – juist het IJsselmeerziekenhuis werd 9 jaar geleden met 20 miljoen euro overheidsgeld gered – is al even voorbij. De regie ligt nu bij de zorgverzekeraars. In dit geval: Zilveren Kruis. Als die geen heil ziet in een doorstart, is het afgelopen.

De vooruitzichten zijn slecht. Zilveren Kruis is er niet voor om structureel verlieslatende ziekenhuizen te financieren, maakte de verzekeraar eerder deze week duidelijk. En zoals meer perifere ziekenhuizen worstelt het IJsselmeerziekenhuis met een krimpende patiëntenpopulatie in een toch al dun bevolkt gebied. Tegelijkertijd eisen zorgverzekeraars betere zorg tegen lagere kosten. Krijg dat maar eens rendabel. De IJsselmeerziekenhuizen zijn de voorbije jaren al flink gesaneerd, zonder uit de financiële problemen te komen.

Voor gemeenten en provincie lijkt het daarom vooral zaak Zilveren Kruis te overtuigen dat een ziekenhuis in Lelystad simpelweg onmisbaar is. Zorgverzekeraars hebben de wettelijke plicht ervoor te zorgen dat hun verzekerden binnen een redelijke tijd en afstand toegang hebben tot alle zorg uit het basispakket. Dat betekent in de praktijk 45 minuten aanrijtijd voor ambulances.

Toezichthouder de Nederlandse Zorgautoriteit laat de zorgverzekeraars nu een plan opstellen waarin ze uitleggen hoe ze de zorgplicht waarborgen. Eerder deze week zei Georgette Fijneman, divisievoorzitter bij de zorgverzekeraar, al tegen NRC dat er „voldoende alternatieven” bestaan voor zowel het IJsselmeerziekenhuis als MC Slotervaart. Zilveren Kruis was donderdag niet bereikbaar voor commentaar.

Ondertussen gaan de curatoren op zoek naar overnamekandidaten, mogelijk ziekenhuizen uit de omgeving. Er zou belangstelling zijn, hoe serieus is onduidelijk. Antonius Zorggroep in Sneek verklaarde donderdag uiterlijk in 2024 een nieuw medisch centrum in Emmeloord in gebruik te nemen.

    • Joris Kooiman