‘Ik ben een rijker mens geworden, maar het is wel fokking zwaar’

Sheltersuit Bas Timmer gaf zijn modemerk op om warme pakken voor vluchtelingen te maken. „Dat ik naar Lesbos ben gegaan is me niet in mijn koude kleren gaan zitten.”

Een leerling van het ROC van Amsterdam showt de Sheltersuit van Bas Timmer. Foto Melvin Winkeler

‘Gaat het goed?” „Alles goed?” „Fantastisch man, echt waar!” „Goud met roze doorgestikt, dat is wel een feestje ten top!”

Het is donderdagmiddag, kwart over vier en Bas Timmer, oprichter en eigenaar van Sheltersuit, loopt door een lokaal waar tweedejaarsstudenten van het ROC van Amsterdam druk aan het naaien zijn. Het is de bedoeling dat ze morgen 150 rugzakken hebben gemaakt waar de Sheltersuits (dikke jassen met capuchon en afritsbare slaapzakken) in vervoerd en bewaard kunnen worden.

Het ROC van Amsterdam is de vierde school die Timmer – 28, tenger, rossig, Twents accent, rugzak met Sheltersuit erin – vandaag aandoet. Morgen heeft hij nog zo’n rondje. Alle ROC’s met een mode-opleiding hebben gehoor gegeven aan zijn oproep tassen te maken, op twee na. In totaal worden zo op elf opleidingen 1.650 tassen in elkaar gezet, die Timmer in november hoopt uit te delen aan vluchtelingen. Op Lesbos, misschien ook in Sarajevo, waar veel Syriërs zijn gestrand sinds Hongarije en Kroatië de grenzen voor ze hebben gesloten. Het idee om de scholen te benaderen ontstond vorig jaar, toen hij naar het officieuze vluchtelingenkamp OIive Grove op Lesbos ging om 1.100 pakken uit te delen, en het zijn eigen atelier niet lukte om de tassen om tijd af te krijgen. Hij riep de hulp van zijn eigen oude school in, het ROC van Twente in Enschede. „En de studenten werden helemaal enthousiast.”

Elke school is anders

De Amsterdamse ROC’ers leken dat veel minder te zijn, toen hij ze vorig week bezocht om een presentatie te geven. „Elke school is weer anders, en hier leken ze een beetje afstandelijk. Maar op gegeven moment zag ik dat ze rechtop gingen zitten.” Een groepje blijft nu zelfs doorwerken nadat de docent om half vijf heeft aangekondigd dat de dag voorbij is. „Als iemand hulp nodig heeft, moet je die een hand geven”, zegt Albina (20), die vijf jaar geleden met haar vader uit Ghana naar Nederland verhuisde. De 18-jarige Isabella komt uit Colombia, „waar veel armoede is en nu veel migranten uit Venezuela zijn”. „Als je zelf in zo’n situatie zou zitten, wil je ook dat mensen je helpen.”

Bas Timmer maakte zelf een filmpje over de werkzaamheden op Lesbos.

„Eigenlijk zouden we in Enschede een feest moeten organiseren voor alle leerlingen die mee hebben gewerkt”, zegt Timmer tegen een docent. „Syrische band erbij, bám.”

Dood door onderkoeling

In de tijd dat Timmer zelf nog op het ROC zat, liep hij stage in Kopenhagen. Daar zag hij voor het eerst met eigen ogen mensen die op straat moesten slapen. Hij verkocht toen al door hem zelf ontworpen truien met een sjaal eraan vast, en dacht dat de daklozen daar veel aan zouden kunnen hebben. Hij had er echter maar een bij zich, en wist niet aan wie hij die dan zou moeten geven. De dood door onderkoeling van de dakloze vader van vrienden in 2014 was het zetje dat hij nodig had. Timmer, die inmiddels twee opleidingen aan de kunstacademie had afgebroken, besloot warme kleding te maken voor daklozen. die voor hen gratis zou zijn. Hij vermoedde dat het het einde zou betekenen van zijn merk als daklozen massaal zijn sjaaltrui zouden dragen, en bedacht daarom een jas van afgekeurde slaapzakken. Zijn moeder raadde hem aan er iets aan vast te maken waardoor er in geslapen kon worden. Op Tweede Kerstdag van dat jaar werden aan het Leger des Heils de eerste zestig pakken overhandigd.

Foto Melvin Winkeler

De slaapzakken waren gedoneerd door Nomad, de ademende, waterdichte stoffen waarmee de slaapzakken werden bekleed geschonken door Ten Cate, de ritsen door YKK. Donaties financierden het atelier dat de Sheltersuits in elkaar zette.

Nog geen vijf jaar later heeft Timmer 3.000 pakken uitgedeeld, waarvan 1.900 aan – meest Nederlandse – daklozen. In een oude spinnerij in Enschede werken zo’n honderd mensen aan de pakken, driekwart van hen is asielzoeker of statushouder, veel uit Syrië. Zijn modemerk heeft hij in 2016 opgeheven.

300 euro

Start Foundation, een stichting die moeilijk plaatsbare mensen aan het werk helpt en Sheltersuit sinds twee jaar met advies en geld bijstaat, adviseerde Timmer de pakken niet meer uit te delen zodra ze klaar zijn, maar pas als donateurs de prijs hebben betaald die ze zouden hebben als de materialen niet gratis zouden zijn – 300 euro per stuk. Daardoor heeft hij veertien mensen tegen minimumloon in dienst kunnen nemen, inclusief zichzelf. Afgelopen winter haalde hij dankzij een campagne 300.000 euro op.

De 3.000 pakken die Timmer dit najaar hoopt uit te delen zijn nog niet gefinancierd, reden dat er vorige week online een nieuwe wervingscampagne van start is gegaan. De slaapzakken komen tegenwoordig vooral van festivalterreinen; bij een evenement als Lowlands of Zwarte Cross blijven er na afloop zo 800 à 1.000 liggen.

Dat Sheltersuit veel van Bas Timmer eist, verraden de donkere kringen onder zijn ogen. „Dit werk heeft me echt vervuld, ik ben een rijker mens geworden, maar het is af en toe wel fokking zwaar”, erkent hij. „Dat ik naar Lesbos ben gegaan is me niet in mijn koude kleren gaan zitten. Wat het ook zwaar maakt is dat er geen weg terug is. Je móet door. Gas, gas, gas.” Sinds een maand heeft Sheltersuit een operationeel manager, het enige personeelslid dat niet werkt voor het minimumloon.

Timmer hoopt dat die benoeming hem bevrijdt van „het dragen van de hele organisatie”: Ik vind het ‘t lekkerste om met mijn handen te werken, en dat heb ik de afgelopen jaren nauwelijks kunnen doen.” Hij heeft een klein atelier gevonden in de bossen bij Enschede, waar hij tegenwoordig af en toe een paar uur zit, al is het hem nog niet gelukt er iets te ontwerpen. „Het is te druk geweest.”

Superchille rugzak

Dinsdagmiddag, de Dutch Design Week in Eindhoven. In een van de grootste locaties, het Klokgebouw, is Sheltersuit twee keer aanwezig. Een keer met de nieuwe, in samenwerking met de Universiteit van Twente ontwikkelde Urban Safety Kit: een combinatie van een rugzak met zonnepanelen, waarmee bijvoorbeeld een telefoon kan worden opgeladen, en een systeem dat waarschuwt als er sprake is van onderkoeling, of wanneer iemand te dicht in de buurt komt. De vinding is genomineerd voor de Social Design Award van de gemeente Eindhoven. In een andere hal staat een aantal Sheltersuits en tassen, en wordt het campagnefilmpje gedraaid.

Foto’s Melvin Winkeler

Na een kort bezoek gaat Timmer snel door naar een andere locatie, waar hij een korte lezing geeft over de geschiedenis van Sheltersuit en weer een ander nieuw product introduceert: de Shelterbag, een „superchille” rugzak met een opgerold tentje eraan vast, compleet met matras en kussen. Timmer bedacht het toen hij te gast was op de Medellin Design Week en zich realiseerde dat daklozen in warme klimaten geen behoefte hebben aan dikke kleren voor overdag, maar wel aan bescherming voor ‘s nachts. „Ik heb er een nacht mee geslapen op de Veluwe, en het ligt echt hartstikke lekker”, vertelt hij het publiek.

Zodra hij klaar is, pakt Timmer zijn tas in en spoedt hij zich naar de lift – er staat nog een bezoek aan een ROC op het programma. „Weet je wat ik net bedenk?” zegt hij voor hij er instapt. „Misschien moeten we van Sheltersuit een open source maken. Er zitten in Nederland tientallen sociale naaiateliers. Stel je voor dat die allemaal een klein gedeelte van hun tijd besteden aan het maken van Sheltersuits.”

Dutch Design Week duurt tot en met 28 oktober. Zie: DDW.nl
    • Milou van Rossum