Foto Roger Cremers

‘Ga voor elke kans die je krijgt’

Interview Neelie Kroes Ruim negen van de tien financieringen gaan naar start-ups die geleid worden door mannen. „Investeerders steken hun geld het liefst in wat ze kennen. Er is nog altijd veel vooringenomenheid, maar dat geldt niet alleen voor de start-up-wereld.”

Eigenlijk zou ze nu in het vliegtuig zitten naar New York, vertelt voormalig eurocommissaris Neelie Kroes. Voor een bijeenkomst over NEOM, het futuristische bouwproject van de omstreden Saoedische kroonprins Mohammed Bin Salman. Ze was tot voor kort lid van zijn adviesraad, maar sinds de dood van de Saoedische journalist Jamal Khashoggi is de samenwerking voorbij.

Omdat we het in dit interview gaan hebben over meer gelijkheid tussen mannen en vrouwen, rijst de vraag waarom Kroes haar naam eigenlijk wilde verbinden aan dit omstreden regime, waar de gelijkheid zwaar onder druk staat. „Als ik aan tafel zit met de kroonprins, geeft dat mij de kans het met hem te hebben over mijn standpunten over bijvoorbeeld de vrijheid van meningsuiting”, legt Kroes uit. „Maar er is inmiddels te veel gebeurd. Het is een afgrijselijke situatie, dus de samenwerking is definitief van de baan”, beëindigt ze het onderwerp resoluut.

Onze ontmoeting heeft dan ook een andere aanleiding. Vorige maand bleek uit een onderzoek van Eva de Mol, verbonden aan de Vrije Universiteit, en investeerder Janneke Niessen, dat ruim negen van de tien financieringen van investeringsfondsen naar start-ups gaan die geleid worden door mannen. Slechts 1,6 procent stond onder leiding van een vrouw. In het buitenland is dat niet veel beter: in de Verenigde Staten ging in 2017 2,2 procent van alle investeringen naar vrouwelijke ondernemers.

Bekend patroon

De financiële wereld reageerde onthutst, maar voor Kroes is het geen verrassing. Ja, het is „buitengewoon frustrerend”. Maar nee, het schokte haar niet. Het zegt wellicht iets over haar jarenlange staat van dienst in de politiek en in bestuursfuncties. En over haar ervaring als start-up-ambassadeur en haar voortrekkersrol op het gebied van vrouwenemancipatie.

Want ze herkent het patroon inmiddels, vertelt Kroes. „Investeerders steken hun geld het liefst in wat ze kennen. Er is nog altijd veel vooringenomenheid ten aanzien van geslacht, en dat geldt niet alleen voor de start-up-wereld.”

Zo herinnert Kroes (77) zich een voorval in haar tijd als eurocommissaris in Brussel. „Ik was op zoek naar kandidaten voor een belangrijke functie en ik had in Spanje een jonge vrouw ontmoet die perfect zou passen. Zij bleek geïnteresseerd in de functie en was bereid naar Brussel te verhuizen.” Maar toen ze de Spaanse kandidaat voorstelde in Brussel, stuitte Kroes op veel weerstand. Haar mannelijke collega’s vonden de vrouw te jong, ze was bovendien zwanger en ze zou te weinig ervaring in het werkveld hebben.

„Ze hadden liever iemand uit de hen bekende Brusselse kring.” Uiteindelijk werd de Spaanse vrouw het toch, „na veel duwen en trekken” van Kroes én „omdat ze simpelweg de beste kwaliteiten had”. Inmiddels is ze minister van Economische Zaken in Spanje.

Volgens Kroes laat dit zien dat we in de strijd om meer diversiteit, ongeacht de sector, steeds weer geconfronteerd worden met dezelfde patronen. In dit geval: een jonge vrouw is ‘te jong’ of ‘te onervaren’, terwijl een jonge man ‘veelbelovend’ is. En dat betekent dat vrouwen nog altijd harder moeten werken voor dezelfde functie, om die vooroordelen te overwinnen.

Sector van de toekomst

In de technologiesector is dat extra wrang, omdat dáár de bedrijven en banen van de toekomst worden gecreëerd. Kroes is toezichthoudend directielid van het Amerikaanse softwarebedrijf Salesforce en was tot 1 oktober adviseur bij taxibedrijf Uber, dat vorig jaar in opspraak raakte vanwege de seksistische bedrijfscultuur.

Herkent zij die patronen ook in deze sector? „De misstanden bij Uber en andere techbedrijven betekenen niet dat de sector vrouwonvriendelijk is. Het betekent dat de oprichter van een bedrijf niet per se een goede manager hoeft te zijn. Als je een slim businessmodel kunt bedenken, maar tegelijkertijd ergens een draadje los hebt zitten qua sociale vaardigheden, dan gaat het mis.”

Het kan ook anders, vervolgt Kroes. Tweeënhalf jaar geleden werd Salesforce-oprichter Marc Benioff door zijn vrouwelijke hr-manager geconfronteerd met zijn eigen uitspraken. „Zo pleitte hij vaak voor diversiteit en gelijke beloning, maar voerde dat niet door in zijn eigen bedrijf. Ben je werkelijk bereid dat te veranderen, vroeg zijn hr-manager. Ja, zei Benioff. Hij liet haar meteen een plan van aanpak maken.”

Volgens Kroes illustreert dat hoe belangrijk het is dat de top van een bedrijf niet alleen in gedachten diversiteit aanhangt, maar er ook open over praat met alle werknemers, en dat weer naar buiten toe communiceert.

Al laat Kroes over haar eigen rol in dit soort veranderingen niet veel los. „Ik vind het pretentieus om te zeggen dat ik daarin een verschil maak. Wel praat ik met de vrouwelijke directeuren in het bedrijf. Want zo’n verandering legt ook weer een verplichting bij hen. Omdat die gelijke beloning er is, wordt ineens meer gekeken naar hun prestaties.”

Het doet denken aan de uitspraak van hoogleraar en terreurdeskundige Beatrice de Graaf onlangs in de Volkskrant. Zij verzuchtte dat het tragisch is dat je als vrouw drie keer zo hard moet werken, om jezelf maar te bewijzen. Dat beaamt Kroes. „Er is inderdaad pas écht een balans als er ook luie, oenige vrouwen aan de top komen.”

Geen drie, maar vijf dagen werken

Terug naar de investeringsfondsen. Een veelgehoorde reactie was dat vrouwen daar gewoon minder vaak aankloppen dan mannen. Kroes: „In absolute zin is dat een feit, maar daar kun je de percentages niet mee afdoen.” Ook werd gezegd dat fondsen wel in vrouwen willen investeren, maar geen tijd hebben om ze te gaan scouten. Kroes kijkt verontwaardigd. „Kom op, dan ben je dus niet op tijd begonnen met zoeken. Of je hebt iets in je oren en ogen. Die vrouwen zijn er genoeg!”

Volgens Kroes kunnen investeringsfondsen een voorbeeld nemen aan de Canadese premier Justin Trudeau. „Die zei al ver voordat hij aan de macht kwam: 50 procent van mijn kabinet wordt vrouw. Dat betekent dat hij al drie jaar voorafgaand aan zijn premierschap aan het rekruteren was. Zo overtuigde hij een Canadese journalist met een toppositie in New York om terug naar Canada te komen en daar een kabinetsfunctie te vervullen. Ze is nu minister van Buitenlandse Zaken.”

Weer is het aantal vrouwen in de Nederlandse bestuurstop niet gestegen, bleek dit najaar uit de nieuwe Female Board Index. „Het kán niet waar zijn dat áltijd een man beter was.”

In een ander voorbeeld noemt ze investeringsfonds Karmijn Kapitaal, dat alleen investeert in gemengde teams. Kroes hoopt dat andere investeerders daarvan leren: je mist kansen door niet divers te zijn. „Uit onderzoek blijkt keer op keer dat diverse teams zorgen voor betere resultaten.”

‘Mentaliteitsgemak’

Over de toekomst is Kroes desondanks positief: juist de technologische voortgang zorgt voor gelijke kansen, vindt ze. „Ik moest vroeger altijd op kantoor zijn, jouw generatie kan werk en gezin gemakkelijker combineren, omdat je bijvoorbeeld op afstand kunt werken.” Tegelijkertijd moeten we volgens haar waken voor een „mentaliteitsgemak”.

„Laatst hoorde ik een jonge vrouw die net een technologische studie had afgerond zeggen dat ze drie dagen per week wilde gaan werken, om de andere dagen aan sociale zaken te besteden.”

Is dat zo erg? „Dat zeg ik niet, want uiteindelijk maakt iedereen dat zelf uit. Maar je moet wel realiseren dat je die studie op kosten van de belastingbetaler hebt gedaan, en bovenal wat voor waardevolle dingen je voor diezelfde samenleving kunt betekenen. Niet met drie, maar met vijf dagen. Dat is bovendien iets waar investeerders vaak naar kijken: ben jij bereid om helemaal voor je ideaal te gaan?

„Mensen vragen mij weleens waarom ik nog steeds werk. Los van dat mijn lijf en hoofd het nog kunnen, geeft het voldoening nog steeds bij te dragen aan een veranderende samenleving. Dat vind ik fantastisch.”

    • Christel Don