NRC checkt: ‘80 procent van de rokers wil stoppen, maar kan het niet’

Dat zei staatssecretaris Paul Blokhuis in een interview met Jan Roos.

Screenshot YouTube

De aanleiding

Jan Roos, voormalig lijsttrekker van de politieke partij VNL en nu columnist van de website De Dagelijkse Standaard, is een campagne begonnen tegen de „ontzettende betutteling in dit land”. Hij noemt onder andere een suikertaks, vleestaks, vuurwerkverbod en de onherkenbaar gemaakte sigarettenpakjes. In een promotiefilmpje op YouTube interviewt hij staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid, ChristenUnie): „Je kunt ook zeggen: we zijn volwassen, waar bemoei je je mee?” De staatssecretaris antwoordt: „Dat veronderstelt dat mensen die bijvoorbeeld roken eigen keuzes maken. […] 80 procent van de rokers zegt: ‘Ik zou ermee willen stoppen, maar ik kan het niet.’” We checken of inderdaad 80 procent van de rokers wel wil stoppen maar het niet kan.

Waar is het op gebaseerd?

Op verzoek stuurt de woordvoerder van staatssecretaris Blokhuis de bron. Het is een factsheet van het Continu Onderzoek Rookgewoonten van het Trimbos-instituut uit 2014. De precieze bewering van Blokhuis is daar niet in terug te lezen. Wat wel in de buurt komt, is dat 81 procent van de rokers van plan is om in de toekomst te stoppen met roken. Navraag leert dat de staatssecretaris dat bedoelde: „Als je een microfoon onder je neus krijgt, praat je niet in factsheetzinnen”, mailt de woordvoerder.

En, klopt het?

Dat de beslissing om te roken niet een volledig vrije keuze is wordt door longartsen bevestigd. In het rapport Leefstijlbeïnvloeding – tussen betuttelen en verwaarlozen (2014) schrijven de longartsen Wanda de Kanter en Pauline Dekker: „Het idiote idee dat roken een vrije keuze is! Er is maar één moment van vrije keuze: als je je eerste pakje sigaretten rookt als je jong bent en geen idee hebt over de toekomst. […] Het heeft niks met vrijheid te maken, er zit niet voor niks het woord ‘slaaf’ in verslaving.”

Dan het percentage dat Blokhuis noemt, uit het Continu Onderzoek Rookgewoonten 2014. Aan het Trimbos-onderzoek deden 18.265 respondenten mee. Op de vraag of ze van plan zijn in de toekomst te stoppen antwoordde 81 procent ‘ja’. Dat was hetzelfde als een jaar eerder.

De cijfers van 2014 zijn de recentste, het Continu Onderzoek Rookgewoonten is toen voor het laatst uitgevoerd. De woordvoerder van het Trimbos-instituut mailt dat de overheid na 2014 ervoor heeft gekozen om voortaan maar één enquête over gezondheid te laten uitvoeren, en dat is de Gezondheidsenquête van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Daar worden de respondenten alleen niet gevraagd naar de wens om te stoppen.

Wel kunnen we de overige cijfers van 2017 vergelijken met die uit 2014, om te kijken of er sindsdien op andere vlakken grote veranderingen hebben plaatsgevonden. In 2014 rookten er ongeveer net zo veel mensen als in 2017: 23 procent van de volwassenen. Ook het aantal mensen dat een serieuze stoppoging ondernam, is redelijk vergelijkbaar: 29 procent in 2014, tegen 35 procent in 2017.

Conclusie

Staatssecretaris Blokhuis verwijst naar wat oude cijfers om zijn bewering te staven dat 80 procent van de rokers wel wil stoppen maar het niet kan. Maar in het onderzoek uit 2014 was de vraagstelling anders dan hij zei, namelijk of mensen in de toekomst van plan waren te stoppen. Van plan zijn maar het nog niet doen is wat anders dan het simpelweg niet kunnen stoppen. We zien geen grote verschillen tussen de overige cijfers over stoppen met roken tussen 2014 en 2017. Het is wel aannemelijk dat nog steeds ongeveer 80 procent van de rokers in de toekomst van plan is om te stoppen met roken. We beoordelen de bewering als ongefundeerd.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt
    • Diederik Huffels