Koning Willem-Alexander ridder in hoogste orde van koningin Elizabeth

Hij krijgt zijn eigen plek in de banken van St. George’s Chapel in Windsor en mag eens per jaar meelopen in een plechtige processie.

Koning Willem-Alexander naast koningin Elizabeth. Hij draagt de sjerp van de Orde van de Kousenband. Foto Yui Mok/Reuter

Koning Willem-Alexander is toegetreden tot de hoogste persoonlijke ridderorde van de Britse koningin Elizabeth: de Orde van de Kousenband. De vorst verscheen dinsdagavond bij het staatsbanket met de officiële sjerp. De orde telt op dit moment slechts veertig leden, onder wie prinses Beatrix.

De orde werd officieel opgericht in 1348 door koning Eduard III. Hij deed dat, volgens het paleis geïnspireerd door de verhalen over de Ridders van de Ronde Tafel, om invloedrijke adellieden aan zich te binden. Tegenwoordig is de orde een erkenning voor bewezen diensten van algemeen nut. Een formele taak hebben de ridders niet.

Ceremonieel

Als lid van de Orde van de Kousenband mag de koning deelnemen aan de plechtigheden op St. George’s Day, op 23 april. Op de naamdag van Sint Joris, beschermheilige van de orde, wordt in Windsor een plechtige processie gehouden. Daarbij dragen de leden van de orde een ceremonieel uniform met fluwelen mantels, een kousenband om hun linkerbeen en grote veren op hun hoed. De optocht voert van het kasteel naar de kerk.

In de banken van de St. George’s Chapel hebben de leden hun eigen plaats, aangeduid met geëmailleerde bordjes. Boven de banken hangen de vaandels van de nog levende ridders. Ook worden een helm, schild en zwaard van ieder van de ridders tentoongesteld.

Leden

Prinses Beatrix tijdens de processie op St. George’s Day in 2002. Foto Martyn Hayhow/EPA

Er is in de orde plaats voor hooguit 24 ‘gewone’ ridders, maar drie posities zijn nog vrij. De meesten zijn heren op leeftijd die hun sporen verdienden in de krijgsmacht, politiek, het openbaar bestuur of bedrijfsleven. Daarnaast is een aantal hooggeplaatste leden van de Britse koninklijke familie Royal Knight of Lady.

De groep ridders waartoe de koning nu behoort, is die van zogenoemde Stranger Knights and Ladies. Op dit moment zijn naast Willem-Alexander en Beatrix de groothertog van Luxemburg, koningin van Denemarken, koning van Zweden, de zittende en geabdiceerde koningen van Spanje, keizer van Japan en koning van Noorwegen geridderd.

De meeste ridders hebben een erfelijke titel: lord, lady, viscount of baroness. Ook de vijf sirs, die bij geboorte nog zonder titel waren, begeven zich al vele jaren in de (bijna) koninklijke kringen. Timothy Colman bijvoorbeeld, lid van het beroemde mosterdgeslacht en aangetrouwde familie van de koningin-moeder. Of Antony Acland, die lange tijd de Britse ambassadeur was in de VS en daarna door de kroon werd aangewezen als provost van het prestigieuze Eton College.

Reciprociteit

Nederlandse koningen en koninginnen zijn al langer lid van de orde. De eerste Nederlandse vorst die werd geridderd was Willem I in 1814, ook Wilhelmina en Juliana droegen de sjerp. Aan die traditie lijkt overigens wel een einde te komen als Nederland ooit weer een republiek wordt. Nog nooit is een president tot de orde toegelaten, ook niet als de staat in een verleden met een vorst aan het hoofd (zoals Italië of Frankrijk) wel nog vertegenwoordigd was. De presidenten worden soms wel lid van andere orden.

Het is aan de Britse kroon om te bepalen wie tot de orde worden toegelaten, zegt historicus Teus Mejan die bij de Kanselarij der Nederlandse Orden advies uitbrengt over de Nederlandse civiele onderscheidingen, zoals lintjes. Hoe de Britse procedure precies werkt is zelfs voor hem moeilijk te doorgronden, maar er bestaat in de wereld van onderscheidingen zoiets als reciprociteit, legt hij uit. “Daarmee geven staten van oudsher aan wat hun onderlinge relatie is.”

“In de veertiende, vijftiende, zestiende eeuw werd dat gedaan met dure, gegraveerde geschenken van goud of zilver”, zegt Mejan. “Later werden die als het ware vervangen door ridderordes.” De huizen kennen elkaar dan ook al decennia hoge onderscheidingen toe. Zo droeg koningin Elizabeth dinsdag tijdens het staatsbanket een Nederlandse sjerp - zij is Ridder Grootkruis In de Orde van de Nederlandse Leeuw. Haar zoon en troonsopvolger prins Charles is Ridder Grootkruis in de Kroonorde.

Dat de Koning der Nederlanden nu ridder is in het Verenigd Koninkrijk zal Nederland formeel niet direct iets concreets opleveren, denkt Mejan. Hoe het land hier wel van kan profiteren, is meer een vraag voor de diplomatie.

    • Bastiaan Nagtegaal