‘Palestijnse autoriteiten martelen stelselmatig critici’

Mensenrechten

Zowel in Gaza als op de Westelijke Jordaanoever worden critici van de machthebbers met marteling geïntimideerd. Volgens Human Rights Watch zijn ook steeds vaker gewone burgers slachtoffer.

Straatbeeld uit de Palestijnse stad Hebron. Politie en veiligheidsdiensten in de Palestijnse gebieden maken structureel gebruik van marteling en arrestaties zonder proces. Foto Menahem Kahana/AFP

„Ze bonden mijn armen achter mijn rug, zo moest ik vier, vijf uur achter elkaar blijven staan”, vertelt de Palestijnse journalist Sami as-Sai. „Vervolgens haalden ze het touw omhoog richting plafond, zodat ik op mijn tenen stond en alle druk op mijn schouders kwam. Ik heb er nog steeds last van.” Ze sloegen hem ook op zijn voetzolen en dreigden dat hij zijn zieke zoontje niet meer zou zien.

As-Sai is één van de tientallen journalisten en activisten die tussen 2016 en 2017 in een Palestijnse gevangenis terechtkwamen. Politie en veiligheidsdiensten in de Palestijnse gebieden maken structureel gebruik van marteling en arrestaties zonder proces om onwelgevallige stemmen de kop in te drukken. Dat blijkt uit een dinsdag verschenen rapport van mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW). Met deze praktijken schendt Palestina internationale verplichtingen.

HRW documenteerde de afgelopen twee jaar gesprekken met 86 voormalig gevangenen en met andere betrokkenen, zoals advocaten en familieleden. De organisatie komt tot de conclusie dat marteling zowel op de Westelijke Jordaanoever als in Gaza systematisch is. Sommige methoden komen zo vaak voor dat er standaard namen voor zijn, zoals ‘shabeh’, de methode die As-Sai beschrijft. Daarbij worden gevangenen gedwongen urenlang in een onmogelijke houding te zitten of te staan. In Gaza worden gevangenen op een kinderstoeltje gezet in een ruimte die bekendstaat als ‘de bus’.

De Palestijnse Autoriteit op de Westelijke Jordaanoever en Hamas in de Gazastrook houden kritische journalisten en activisten ook regelmatig voor kortere of langere tijd vast. Een belangrijk doelwit van de arrestaties zijn de politieke tegenstanders van de rivaliserende partij. As-Sai woont op de Westelijke Jordaanoever en werd gearresteerd omdat hij informatie zou hebben gedeeld met Hamas in Gaza. „Al bekende ik meteen, ze dachten dat er meer achter zat en bleven me martelen.”

Lees ook: In de Palestijnse slangenkuil, over het boek van historica en journalist Els van Diggele die zich een jaar lang onderdompelde in de Palestijnse samenleving.

In één geval pakte Hamas een journalist in de Gazastrook op na kritiek op Hamas’ bondgenoot Qatar. Daarop arresteerde de Palestijnse politie op de Westelijke Jordaanoever vijf journalisten die banden zouden hebben met Hamas. Ook bij demonstraties grijpt de politie in beide gebieden regelmatig hard in.

Maar het gaat steeds vaker ook om gewone burgers die iets kritisch op sociale media zetten. Verschillende ondervraagden vertellen dat ze hun wachtwoorden moesten afstaan en tijdens latere arrestaties werden geconfronteerd met hun eigen posts. „Ze zeiden: als je je Facebook niet openmaakt, maken wij je hoofd open”, aldus journalist Tarek Abu Zaid tegen NRC.

Vaak blijft na vrijlating een nieuwe gevangenisstraf boven hun hoofd hangen, omdat niet duidelijk is of er nog een aanklacht ligt. Door die voortdurende druk zijn sommigen voorzichtiger geworden. „Ik blijf mijn werk doen, maar denk meer na voordat ik iets opschrijf”, aldus As-Sai. „Ik heb vier zoontjes en een dochtertje op komst.”

De beschuldigingen van ongeoorloofde praktijken door de Palestijnse veiligheidsdiensten en politie zijn niet nieuw. Abu Zaid schreef in 2015 een kritisch rapport over martelingen. Vervolgens werd hij zelf opgepakt en aan ‘shabeh’ onderworpen. „Er is niets veranderd”, zegt hij. „Marteling komt wijdverbreid voor. Ze verwisselen soms de personen en de plekken als er te veel ogen op gericht zijn, maar het blijft institutioneel.”

De Palestijnse Autoriteiten en Hamas wijzen de beschuldigingen van de hand. Het zou gaan om geïsoleerde gevallen, waarnaar de autoriteiten onderzoek zouden hebben ingesteld. De Palestijnse Autoriteit heeft de afgelopen jaren diverse internationale verdragen ondertekend, waaronder het internationale verdrag tegen marteling. Ook Hamas zegt zich hieraan gebonden te achten.

Volgens HRW duurt de straffeloosheid echter voort. Ondanks honderden klachten van voormalige gevangenen is er nog niemand veroordeeld die werd beschuldigd van marteling; als er al een reactie kwam op de klacht, bleven de maatregelen meestal beperkt tot disciplinaire stappen. Het voortduren van systematische martelpraktijken maakt de Palestijnse Autoriteit en Hamas mogelijk schuldig aan misdaden tegen de menselijkheid.

Volgens journalist Abu Zaid leven de Palestijnen onder een ‘dubbele bezetting’. „We zijn bang om door Israël gearresteerd te worden, maar onze eigen overheid bestrijdt ons net zo hard.”

Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken laat in een reactie weten dat Nederland de in het HRW-rapport genoemde instanties niet financieel steunt. Wel draagt Nederland, onder meer via het VN-programma ‘Sawasiya’ en lokale mensenrechtenorganisaties, bij aan projecten die de naleving van mensenrechten in het Palestijnse justitiële apparaat moeten bevorderen, onder meer door overtreders ter verantwoording te roepen en het toezicht te verbeteren.

19.30 In een update is de reactie van het ministerie van Buitenlandse Zaken nog aangevuld

    • Jannie Schipper